ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ. Μια πραγματικά βιώσιμη αλιευτική βιομηχανία δεν μπορεί να μετρά μόνο την υγεία των ωκεανών, αλλά οφείλει να αξιολογεί πρωτίστως τις συνθήκες των ανθρώπων που εργάζονται στη θάλασσα. Υπό αυτό το πρίσμα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο των εξελίξεων, φιλοξενώντας το σε βάθος συνέδριο «Προωθώντας την κοινωνική διάσταση της βιώσιμης αλιείας».
Η εκδήλωση, η οποία διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του Ισπανικού Οργανισμού Συνδεδεμένων Παραγωγών Μεγάλων Σκαφών Κατάψυξης Τόνου (OPAGAC) και του κινήματος «Hands for the Oceans», συγκέντρωσε κορυφαίους θεσμικούς παράγοντες, όπως την Carmen Crespo (ΕΛΚ), Πρόεδρο της Επιτροπής Αλιείας (PECH), και το γραφείο του Επιτρόπου Αλιείας και Ωκεανών, Κώστα Καδή. Στο ίδιο τραπέζι κάθισαν αλιείς, συνδικάτα, διεθνείς οργανισμοί και πρώην θύματα εμπορίας ανθρώπων (trafficking), φέρνοντας στο φως τη σκοτεινή πλευρά των διεθνών υδάτων.
Από την Αξιοπρεπή Εργασία στη Σύγχρονη Δουλεία
Οι ομιλητές περιέγραψαν δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους, οι οποίοι καθορίζονται αποκλειστικά από τη σημαία του σκάφους. Ενώ οι ευρωπαϊκοί στόλοι συμμορφώνονται με τη Σύμβαση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) για την Εργασία στην Αλιεία (C188), πολλοί στόλοι τρίτων χωρών –ιδιαίτερα από την Ασία– δεν σέβονται ούτε τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Σοκ προκάλεσαν τα στοιχεία έρευνας της Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Sallie Yea (Πανεπιστήμιο Charles Sturt), η οποία μελέτησε τις συνθήκες σε ασιατικούς στόλους ανοικτής θαλάσσης. Σύμφωνα με τη μελέτη:
-
- Το 94% των αλιέων έπεσαν θύματα κλοπής των μισθών τους, με τη συνολική χασούρα να αγγίζει τα 2 εκατομμύρια δολάρια (περίπου 16.528 δολάρια ανά άτομο).
- Το 100% των συμβολαίων τροποποιήθηκε παράνομα εις βάρος των εργαζομένων.
- Ένας στους τέσσερις ναυτικούς έγινε μάρτυρας θανάτου συναδέλφου του κατά τη διάρκεια του μπάρκου.
- «Δεν πρόκειται για επιλογή καριέρας, αλλά για μια αναγκαστική διέξοδο επιβίωσης», τόνισε χαρακτηριστικά η Yea.
Ο Τόνος στο Ευρωπαϊκό Τραπέζι και ο Αθέμιτος Ανταγωνισμός
Το ζήτημα αφορά άμεσα την ευρωπαϊκή αγορά. Ο τόνος παραμένει το δημοφιλέστερο αλιευτικό προϊόν στην ΕΕ, με τη μέση ετήσια κατανάλωση να αγγίζει τα 2,68 κιλά ανά άτομο (στοιχεία EUMOFA). Ωστόσο, η ευρωπαϊκή βιομηχανία κονσερβοποιίας, στην οποία κυριαρχεί η Ισπανία, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές από την Ασία, όπου οι καταγγελίες για βάναυσες παραβιάσεις δικαιωμάτων είναι συνεχείς.
«Η Ευρώπη δεν μπορεί να ανταγωνιστεί μειώνοντας τα πρότυπά της, αλλά καθιστώντας αυτά τα πρότυπα το μεγαλύτερο πλεονέκτημά της», υπογράμμισε η Carmen Crespo, συμπληρώνοντας ότι πρέπει να απαιτηθεί η ίδια υπευθυνότητα και από τα εισαγόμενα προϊόντα, προστατεύοντας τους Ευρωπαίους αλιείς από τον αθέμιτο ανταγωνισμό.
Ασπίδα Προστασίας για τους Έλληνες Αλιείς Παράκτιας και Μέσης Αλιείας
Για τους Έλληνες επαγγελματίες της παράκτιας και της μέσης αλιείας (μηχανότρατες, γρι-γρι), ο νέος κανονισμός λειτουργεί ως μια ζωτικής σημασίας ασπίδα προστασίας απέναντι στον οικονομικό στραγγαλισμό. Μέχρι σήμερα, οι Έλληνες αλιείς επωμίζονται υψηλό κόστος λειτουργίας, καθώς είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν το αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ασφάλεια, τις νόμιμες αμοιβές και τα δικαιώματα των πληρωμάτων τους. Την ίδια στιγμή, έρχονται αντιμέτωποι στις ιχθυόσκαλες με ανεξέλεγκτες, εξαιρετικά φθηνές εισαγωγές από στόλους τρίτων χωρών που επιτυγχάνουν χαμηλές τιμές μέσω της εργασιακής εκμετάλλευσης. Με την καθολική απαγόρευση των προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας, η ΕΕ εξισώνει τους όρους του παιχνιδιού στην αγορά. Έτσι, η εγχώρια παραγωγή και τα φρέσκα ελληνικά αλιεύματα αποκτούν ξανά τη δίκαιη εμπορική αξία που τους αναλογεί, θωρακίζοντας το εισόδημα του Έλληνα ψαρά απέναντι σε πρακτικές υπερβολικά χαμηλών τιμών – κοινωνικού ντάμπινγκ (social dumping).
Ειδικό Σχόλιο: Τι Σημαίνει Αυτό για τις Ελληνικές Εισαγωγικές Επιχειρήσεις
Η αντίστροφη μέτρηση για την εφαρμογή του νέου Κανονισμού επηρεάζει άμεσα και την ελληνική αγορά, η οποία παρουσιάζει μεγάλη κατανάλωση σε κονσερβοποιημένο και κατεψυγμένο τόνο, εξαρτώμενη σχεδόν εξολοκλήρου από τις εισαγωγές. Για τις ελληνικές εισαγωγικές επιχειρήσεις, οι νέοι κανόνες φέρνουν ριζικές αλλαγές:
-
- Αυστηρός Έλεγχος της Αλυσίδας Εφοδιασμού (Due Diligence): Οι Έλληνες εισαγωγείς δεν θα μπορούν πλέον να αγοράζουν αλιεύματα βασιζόμενοι μόνο στην τιμή. Θα είναι νομικά υπεύθυνοι να ελέγχουν την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων και να διασφαλίζουν ότι οι ξένοι προμηθευτές τους (ιδιαίτερα από την Ασία) δεν χρησιμοποιούν πρακτικές καταναγκαστικής εργασίας.
- Κίνδυνος Μπλοκαρίσματος Εμπορευμάτων και Προστίμων: Εάν διαπιστωθεί ότι ένα φορτίο συνδέεται με σκάφη που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι ελληνικές αρχές θα υποχρεούνται να απαγορεύσουν τη διάθεσή του στην εγχώρια αγορά. Αυτό μεταφράζεται σε τεράστιες οικονομικές απώλειες για τις εταιρείες που δεν θα προσαρμοστούν έγκαιρα.
- Αναδιαμόρφωση του Κόστους και των Συνεργασιών: Η ανάγκη στροφής προς πιστοποιημένους, «ηθικούς» στόλους (όπως ο ευρωπαϊκός) αναμένεται να πιέσει τις τιμές εισαγωγής προς τα πάνω, αναγκάζοντας τους Έλληνες χονδρεμπόρους να επαναδιαπραγματευθούν τις συμφωνίες τους.
Αντίστροφη Μέτρηση έως το 2027: Ο Νέος Κανονισμός
Η απάντηση της ΕΕ έρχεται μέσα από τον νέο Κανονισμό για την Καταναγκαστική Εργασία (Forced Labour Regulation), ο οποίος θα εφαρμοστεί σταδιακά έως τον Δεκέμβριο του 2027. Η νομοθεσία αυτή φιλοδοξεί να κλείσει την πόρτα της ευρωπαϊκής αγοράς σε προϊόντα που βάφτηκαν με το αίμα της σύγχρονης δουλείας.
Όπως εξήγησε ο Julio Morón, γενικός διευθυντής του OPAGAC, ο κανονισμός αυτός πρέπει να αποτελέσει «σημείο καμπής» ώστε οι καταναλωτές να είναι σίγουροι για το τι αγοράζουν, και οι επιχειρήσεις που επενδύουν στην ηθική αλιεία να δικαιώνονται εμπορικά. Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι σαφές: η κοινωνική ευθύνη πρέπει πλέον να συμβαδίζει απόλυτα με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
