Από τη συμπολίτισσά μας και ηθοποιό Μαρίνα Τσελεπή λάβαμε την παρακάτω επιστολή, με αφορμή τις καταγγελίες που έχουν κάνει τις τελευταίες ημέρες συνάδελφοί της σχετικά με το καθεστώς υπό το οποίο εργάστηκαν σε παραστάσεις του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας:
Με τη Στελλίνα Βογιατζή και την Αναστασία Μιροσνιτσένκο ήμασταν συνάδερφοι στην παράσταση του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας “Τζιτζιμιτζιχοτζιριά” το 2019. H Στελλίνα έχει την αυτονόητη και αμέριστη στήριξη και αλληλεγγύη μου. Επιβεβαιώνω τα λεγόμενά της. Ως συνάδερφοι καλό είναι να παίρνουμε ξεκάθαρη θέση.
Ανταποκρινόμενοι συγκινητικά ή μη, κληθήκαμε ως θίασος μέσα σε μια νύχτα να αλλάξουμε το έργο που θα παίζαμε την επόμενη μέρα, χωρίς την παρουσία της σκηνοθέτη, η οποία είχε αποχωρήσει από την Καβάλα μετά την παράδοση της παράστασης. Ενώ αντίθετα, θα μπορούσαν να αναβληθούν 2 μόνο παραστάσεις, πράγμα που ζήτησε η τραυματίας συνάδερφος για προστασία της υγείας της, μετά το ατύχημα που είχε επί σκηνής και έχοντας παίξει ήδη τουλάχιστον τρεις επώδυνες για αυτήν παραστάσεις. Αν το βλέπαμε λίγο διαφορετικά, τα σχολεία που είχαμε για κοινό θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν μια ευκαιρία να μάθουν πώς μπορεί κανείς να είναι έμπρακτα υποστηρικτικός όταν τραυματίζεται ένα μέλος της ομάδας και να απολαύσουν την παράσταση μια άλλη μέρα, με διπλή χαρά.
The show must go on
Δυστυχώς αποτελεί πάγια τακτική οι ηθοποιοί (και όλοι οι εργαζόμενοι στις παραστατικές τέχνες) να δουλεύουν κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, με οποιοδήποτε κόστος, σωματικό και ψυχικό, υπό τον εκβιαστικό όρο “The show must go on”. Σε ένα επάγγελμα με 95% ανεργία. Χωρίς συλλογικές συμβάσεις, αλλά με διάτρητες ατομικές, και μέσα σε ένα εσκεμμένα θολό τοπίο όσον αφορά στα εργασιακά δικαιώματα του ηθοποιού, με αποτέλεσμα τα τελευταία να καταπατούνται συνεχώς. Έχουμε συνηθίσει να μην γίνονται οι ανοιχτές ακροάσεις που πρέπει. Έχουμε συνηθίσει, όταν έχουμε υπογράψει συμβάσεις στα δημόσια κρατικά ιδρύματα για μία παράσταση, να πιεζόμαστε άμεσα ή έμμεσα να δουλέψουμε και για άλλες παραστάσεις αμισθί. Είναι συνηθισμένο να αντιμετωπιζόμαστε ως μικροπρεπείς όταν ζητάμε τα χρήματα για δεδουλευμένες ώρες που δεν καταβάλλονται, λες και δεν τις δουλέψαμε και τις ζητιανεύουμε. Είναι συνηθισμένο να δουλεύουμε και εκτός του εργασιακού μας ωραρίου. Έχουμε συνηθίσει ανώτεροι ιεραρχικά να μας πατρονάρουν, να ψεύδονται και να αναδιασκευάζουν το λόγο μας, όταν παίρνουμε θέση δημόσια, σύμφωνα με τα συμφέροντά τους. Έχουμε συνηθίσει, δυστυχώς, όταν αρρωσταίνουμε ή χτυπάμε, να καλούμαστε να δουλέψουμε ή να αντικατασταθούμε πάραυτα, υπό την πίεση της “οικονομικής εξάρτησης” από τους μισθούς μας, τους δικούς μας αλλά και των συναδέλφων μας, που θα επηρεαστούν αν δεν γίνει η παράσταση. Το θέατρο σου μαθαίνει να σκέφτεσαι την ομάδα. Ξεχνάμε τα βασικά: οι εργαζόμενοι στις τέχνες είναι εργαζόμενοι. Η ασφαλής εργασία και η επιβίωση είναι βασικό ανθρώπινο δικαίωμα. Είμαστε καθ’ όλα ευάλωτοι πάνω και πίσω από τη σκηνή.
Κάθαρση
Με όλα αυτά που αποκαλύπτονται το τελευταίο διάστημα, φαίνεται ξεκάθαρα πια ότι σε παγιωμένες θέσεις εξουσίας, κρατικών και μη θεσμών, εξίσου και στον τομέα της τέχνης και του πολιτισμού όπου ανήκει το Εθνικό θέατρο, το Κ.Θ.Β.Ε. ή τα ΔΗΠΕΘΕ, επιτρέψαμε να ανεχόμαστε, ως συνηθισμένες, συμπεριφορές αυταρχικές, αλαζονικές, αντιεπαγγελματικές, παρεμβατικές, αυθαίρετες, εκμεταλλευτικές, άκρως χειριστικές και καταπιεστικές. Σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν, όπως είδαμε, να γίνουν και ποινικά κολάσιμες ή και εγκληματικές. Συμβαίνουν κατά κόρον, δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά, μένουν στην αφάνεια, συγκαλύπτονται και τις υφίστανται αυτοί που δεν έχουν άλλη επιλογή. Ή μάλλον, η άλλη τους επιλογή είναι να μιλήσουν και να απομακρυνθούν εντέχνως από το επαγγελματικό τοπίο, ή να απέχουν από μόνοι τους, ή να προσπαθήσουν να στηριχτούν στα δικά τους πόδια, σε πολύ σκληρές για την οικονομική επιβίωση εποχές. Και αυτό σε κάθε εργασιακό χώρο, πόσο μάλλον στον καλλιτεχνικό, που είναι εξαιρετικά επισφαλής. Οι θίγοντες παραμένουν για χρόνια ακλόνητοι και ατιμώρητοι στη θέση τους, με τη στήριξη της εκάστοτε Πολιτείας. Το ήθος και η συμπεριφορά τους κάθε άλλο παρά “φέρουν πολιτισμό”. Και όλα αυτά προ πανδημίας. Μέχρι την παρούσα συγκυρία, όπου παρατηρούμε μια, έστω και θεσμικώς παρεμποδιζόμενη μέχρι να φτάσει ο κόμπος στο χτένι, προσπάθεια “κάθαρσης”, από αυτούς που δεν μπορούν πια να σιωπήσουν.
Εναντίον ποιων δε στρεφόμαστε
Η κατάθεση της Στελλίνας, όπως την εξέλαβα, δε στρέφεται εναντίον του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ, ούτε και του θεσμού του. Είναι γνωστό άλλωστε, ότι στηρίζουμε και έχουμε πολλάκις στηρίξει ως πολίτες και επαγγελματίες την ύπαρξη των δημοτικών περιφερειακών θεάτρων και τον σημαντικότατο, βάσει καταστατικού, ρόλο τους σε κάθε τοπική κοινωνία. Να προωθούν δηλαδή, μέσω του θεάτρου, τον κοινωνικό διάλογο, την κριτική σκέψη, την ελεύθερη έκφραση, το ταρακούνημα των δεδομένων στερεοτυπικών αντιλήψεων, παράγοντες που συνιστούν την πνευματική καλλιέργεια. Να εκπαιδεύουν τους πολίτες, μικρούς και μεγάλους, μέσω της τέχνης, στο πώς να ανήκουν σε ένα κοινωνικό σύνολο που λειτουργεί αρμονικά και δίκαια, όπως και να υπηρετούν την τέχνη και τη λειτουργία της, ως μεταρσιωτικό παράγοντα της ίδιας της κοινωνίας που τη γεννά. Να βοηθούν στη δημιουργία των αληθινών ερωτήσεων που πρέπει σε κάθε χρονική στιγμή να τεθούν. Ο ρόλος τους σίγουρα δεν είναι να εργαλειοποιούνται για προσωπική ανάδειξη και προσωπικά οφέλη.
Έχει νόημα;
Αν επαγρυπνούμε για την αδικία, ο μόνος τρόπος να την αντιμετωπίσουμε είναι να μην περιμένουμε να φτάσει σε απάνθρωπο βαθμό για να μιλήσουμε.
Ελπίζω ο ελεύθερος λόγος που εκφέρεται και το σπάσιμο της σιωπής να βοηθήσουν, πέρα από τη διεκδίκηση των βασικών εργασιακών δικαιωμάτων και της ανθρώπινής μας αξιοπρέπειας, στην ερώτηση “τι είδους πολιτισμό θέλουμε”. Σε μια χρονική στιγμή που βαλλόμαστε από παντού και σε όλους τους τομείς, το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να μιλάμε, για να ξεκαθαρίζει σιγά σιγά το τοπίο. Η σιωπή και η αδιαφορία βοηθάνε μόνο τους δυνατούς και τους καταπιεστές. Φτάνει πια. Καλό είναι να καταδεικνύεται κάθε περιστατικό άδικης συμπεριφοράς, στο μέγεθος της βαρύτητάς του. Αυτή η θεατρική παύση ας λειτουργήσει ως παράβαση, όπου απευθυνόμαστε στο κοινό ως ίσοι, θέτοντας όλα τα κακώς κείμενα και ζητώντας του να πάρει θέση. Είμαστε, ως ενεργοί πολίτες, υπεύθυνοι συλλογικά για τις αλλαγές που θέλουμε να επιφέρουμε. Ελπίζω ο δημόσιος διάλογος και ο κοινωνικός έλεγχος στα πρόσωπα που κατέχουν θεσμικές θέσεις (ο οποίος είναι από τις κυριότερες ευθύνες μας στο ισχύον πολίτευμα), να αναδείξει τα προβλήματα και να φέρει τις απαραίτητες για το σύνολο λύσεις.
Με εκτίμηση,
Μαρίνα Τσελεπή
