γράφει ο Κωνσταντίνος Παπακοσμάς, ιστορικός και δημοσιογράφος – συμπληρώνουμε με κείμενα του ιστορικού Κυριάκου Λυκουρίνου
«Εις τα Ποταμούδια μία οβίς εξερράγη εις την οικίαν του στιβαδόρου Χαρ. Δημητριάδου, φονεύσασα ολόκληρον την οικογένειαν, πατέρα, μητέρα, το παιδάκι των και την αδελφή του Δέσποινα… Άλλη οβίς εις το τέρμα της οδού Ομονοίας, εις το παντοπωλείον του κ. Αλέκου Τσατσούλη, εξ ης κατέρρευσε η νεόκτιστος οικία και το κατάστημα, εκ των θρυσμάτων δε εφονεύθη μία μητέρα με το παιδί της… Ετέρα εις την οδόν Ευριπίδου, εις την οικίαν του κ. Ευστ. Κουτσοράδη, φονεύσασα το κοριτσάκι του 1 και ¼ ετών…» (από περιγραφές καβαλιώτικης εφημερίδας).
Τελευταία πράξη και αποκορύφωμα του Eθνικού Διχασμού, της οξύτατης και συχνά αιματηρής σύγκρουσης “βενιζελικών” – “αντιβενιζελικών” ήταν το βενιζελικό κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935. Το κίνημα απέτυχε σχεδόν εν τη γενέσει του και ουσιαστικά περιορίστηκε στην Ανατ. Μακεδονία και τη Θράκη, στην περιοχή του Δ΄ Σώματος Στρατού, έδρα του οποίου ήταν η Καβάλα. Μαζί με τις Σέρρες, η Καβάλα («η πρωτεύουσα της Επαναστάσεως», κατά την προσφιλή δημοσιογραφική έκφραση της εποχής) ήταν η πόλη που πλήρωσε το βαρύτερο τίμημα.
Μια μέρα όπως η σημερινή πριν 91 χρόνια, στις 10 Μαρτίου του 1935 μια μοίρα τριών πολεμικών πλοίων του Ελληνικού στόλου τα πλοία “Σπέτσαι”, “Ύδρα” και “Ναύαρχος Κουντουριώτης”, με επικεφαλής τον αρχηγό του Στόλου Α. Σακελλαρίου, φτάνει στην Καβάλα και βομβαρδίζει την πόλη και το καταδρομικό “Έλλη”, που ναυλοχούσε στο λιμάνι.
Η πόλη είχε καταληφθεί πριν μερικές ημέρες από τους στασιαστές που απαντούν με ομοβροντίες πυρών από τα πυροβολεία που βρίσκονται στα υψώματα της πόλης και στην Καλαμίτσα. Μία ώρα κι ένα τέταρτο κρατάει ο ορυμαγδός της μάχης. Η πόλη θρηνεί 37 νεκρούς και μετράει τεράστιες υλικές καταστροφές.
Το γεγονός “σημάδεψε” την νεότερη ιστορία της χώρας μας. Είναι αναφορά στο κίνημα του 1935, όπου οι προσκείμενοι στην Βενιζελική παράταξη προσπάθησαν να καταλάβουν την εξουσία , μέσω στρατιωτικού κινήματος. Η Καβάλα ήταν το “προπύργιο” του κινήματος και δυστυχώς πλήρωσε με αίμα την κίνηση αυτή. Στο Λιμάνι της διεξήχθη αυτή η μίνι ναυμαχία όπου Έλληνες “πυροβολούσαν” Έλληνες. Ο Αλέκος Λιδωρίκης (Μάρτιος 1907 – 28 Μαρτίου 1988) νεαρός τότε Δημοσιογράφος και στην συνέχεια λογοτέχνης και σπουδαίος θεατρικός συγγραφέας φθάνει τις επόμενες ημέρες στην Καβάλα και με ανταπόκριση του στον Αθηναϊκό τύπο περιγράφει τα γεγονότα στην πόλη.
Ο Χρυσόστομος Κοσμίδης αναφέρει τα εξής: “Λίγο πριν από την έναρξη του βομβαρδισμού, ο εκ μητρός παππούς μου Αναστάσιος Τάτσος και ο γιος του Γρηγόριος, ξεκίνησαν το μεσημέρι από το ραφείο τους που είχαν στις Καμάρες για να πάνε το σπίτι τους, που ήταν κάτω από την είσοδο του Κάστρου. Χτύπησαν την πόρτα , και τους άνοιξε η νεαρή τότε, μετέπειτα μητέρα μου. Εκείνη την στιγμή έπεσε μια βόμβα από πλοίο, σκοτώθηκαν ακαριαία οι δύο και τραυματίσθηκε η μητέρα μου. Δυστυχώς, είχαν έλθει από τον Πόντο με την Ανταλλαγή, πριν από 13 χρόνια, για να ζήσουν ειρηνικά. Στην φωτογραφία ο κοινός τάφος που παραχωρήθηκε από τον Δήμο Καβάλας στην οικογένεια”.
Ο Πασχάλης Παλαβούζης που ερευνά ενδελεχώς την ιστορία πρόσθεσε: “Το “Έλλη” ήταν ελαφρύ καταδρομικό. Ως γνωστό βυθίστηκε από τους Ιταλούς στην Τήνο ανήμερα Δεκαπενταύγουστο του 1940. Κατά τη διάρκεια του κινήματος του 1935 η Αεροπορία σηκώθηκε να βυθίσει Ελληνικά πλοία… Ο διχασμός, που είχε γιγαντωθεί κατά τον Α ΠΠ, καλά κρατούσε”.
