Ολοκληρώθηκε την Παρασκευή 15 Σεπτεμβρίου 2023 η ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιεί η ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου στους Φιλίππους υπό την διεύθυνση της καθηγήτριας Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ναταλίας Πούλου και με άμεσους συνεργάτες τον επίκουρο καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας Αναστάσιο Τάντση, καθώς και τον ομότιμο καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας Αριστοτέλη Μέντζο.

Στην ανασκαφή έλαβαν μέρος 15 φοιτητές του ΑΠΘ (11 προπτυχιακοί, 2 μεταπτυχιακοί και 2 υποψήφιοι διδάκτορες). Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό και την Επιτροπή Ερευνών του ΑΠΘ.

Φέτος η ανασκαφή συνεχίστηκε ανατολικά της νότιας κύριας οδού (decumanus) στο σημείο που συναντά τον βόρειο άξονα της πόλης (τη λεγόμενη «Εγνατία»). Αποκαλύφθηκε η συνέχεια του μαρμαροστρωμένου δρόμου, στην επιφάνεια του όπου εντοπίστηκε νόμισμα (χάλκινος φόλλις) του αυτοκράτορα Λέοντος Στ’ (886-912), στοιχείο που βοηθά να προσδιοριστεί η διάρκεια χρήσης του δρόμου.

Στο σημείο σύγκλισης των δύο οδών φαίνεται να διαμορφώνεται μία διεύρυνση (πλατεία) στην οποία κυριαρχεί ένα πλούσια διακοσμημένο οικοδόμημα. Τα στοιχεία της περσινής ανασκαφής οδήγησαν τους ερευνητές στην υπόθεση ότεπρόκειτο για μία κρήνη. Τα ευρήματα της φετινής έρευνας επιβεβαιώνουν την άποψη αυτή και βοηθούν την ερευνητική ομάδα να κατανοήσει καλύτερα το σχήμα και τη λειτουργία της.

Η έρευνα του 2022 έφερε στο φως τμήμα του πλούσιου διακόσμου της κρήνης με εντυπωσιακότερο το άγαλμα που εικονίζει τον Ηρακλή αγένειο με νεανικό σώμα. Η πρόσφατη ανασκαφική έρευνα (2023) αποκάλυψε την κεφαλή άλλου αγάλματος: ανήκει σε μορφή αγένειου ανδρός με πλούσια κόμη την οποία επιστέφει ένα στεφάνι από φύλλα δάφνης. Η κεφαλή αυτή φαίνεται πως ανήκει σε άγαλμα του θεού Απόλλωνα. Όπως και το άγαλμα του Ηρακλή χρονολογείται κατά τον 2ο ή αρχές του 3ου αι. μ.Χ. και πιθανώς κοσμούσε την κρήνη, η οποία έλαβε την τελική της μορφή κατά τον 8ο έως τον 9ο αιώνα.

Σύμφωνα με τις ερευνητικές πηγές, αλλά και από τα αρχαιολογικά δεδομένα, είναι γνωστό ότι στην Κωνσταντινούπολη αγάλματα κλασικής και ρωμαϊκής περιόδου κοσμούσαν κτήρια και χώρους δημόσιας χρήσης έως την ύστερη βυζαντινή περίοδο.

Το εύρημα αυτό ενισχύει την υπόθεση που είχε διατυπώσει η ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου το 2022 σχετικά με τον τρόπο διακόσμησης των δημόσιων χώρων στις σημαντικές πόλεις της Βυζαντινής αυτοκρατορίας μεταξύ των οποίων και οι Φίλιπποι.

Η ανασκαφή θα συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά.

Με πληροφορίες από ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

Τι και αν ο Απόστολος Παύλος πρωτοπάτησε το πόδι του στην Ευρώπη όταν βρέθηκε στην Καβάλα;

Τι και αν η διαδρομή που ακολούθησε ο “Απόστολος των Εθνών” για να μεταβεί ως τους Φιλίππους (τα γνωστά και ως “Βήματα του Αποστόλου Παύλου”) βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός των ορίων του δήμου Καβάλας;

Τι και αν ο τελικός του προορισμός (οι Φίλιπποι) και το Βαπτιστήριο της Λυδίας βρίσκονται εντός των ορίων του δήμου Καβάλας;

Φαίνεται πως για τον δήμο Καβάλας αυτά είναι “ψιλά γράμματα”, “λεπτομέρειες” με τις οποίες δεν αξίζει να ασχοληθεί.

Ένα, όμως, είναι το βέβαιο: πως στο δήμο Δοξάτου δεν έχουν την ίδια αντίληψη για τα “Βήματα του Αποστόλου Παύλου” – ακόμα και αν, από γεωγραφικής και διοικητικής άποψης, ο δήμος Δοξάτου δεν σχετίζεται ούτε κατ’ελάχιστον με τη διαδρομή αυτή!

Πώς αλλιώς να εξηγηθεί η ανακοίνωση του Αναπληρωτή Υπουργού Εσωτερικών Στέλιου Πέτσα (στην πρόσφατη επίσκεψή του στο νομό Δράμας) πως εγκρίθηκε η πρόταση του Δήμου Δοξάτου για την ανάδειξη των «βημάτων του Αποστόλου Παύλου, στον χώρο και στον χρόνο».

Συγκεκριμένα, ο κ. Πέτσας (στο πλαίσιο της συνάντησής του με τον δήμαρχο Δοξάτου Θέμη Ζεκερίδη) ανακοίνωσε, μεταξύ άλλων, πως «θα χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα ‘Αντώνης Τρίτσης’ (465.690,00 ευρώ) η δημιουργία ενός χώρου αφιερωμένου στον Απόστολο Παύλο, όπου με τη χρήση της τεχνολογίας πολυμέσων και σκηνογραφικές αναπαραστάσεις θα προβάλλεται η πορεία του Αποστόλου Παύλου από την Ταρσό της Κιλικίας, όπου γεννήθηκε, μέχρι τη Ρώμη, όπου και θανατώθηκε. Πέρα όμως από τα ιεραποστολικά βήματα στον χώρο, θα παρουσιάζεται η σημασία του έργου του στον χρόνο, από τις επιστολές του και την πορεία των εκκλησιών που ίδρυσε μέχρι τον απόηχο της διδασκαλίας του στον παγκόσμιο πολιτισμό και την τέχνη της βυζαντινής εποχής, της αναγέννησης αλλά και του 20ου αιώνα».

Καταρχάς, να πούμε “μπράβο” στο δήμο Δοξάτου που έτρεξε όλες τις απαραίτητες διαδικασίες ώστε να εγκριθεί η χρηματοδότηση της πρότασής του. Εννοείται πως δεν έχουμε απολύτως τίποτα με τον δήμο Δοξάτου και τους διοικούντες του. Το ακριβώς αντίθετο: οφείλουμε να τους συγχαρούμε για την ενεργητικότητά τους και την πρόθεσή τους να αναδείξουν τη σημασία που έχει για τη Χριστιανοσύνη το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου -και, γιατί όχι, ακόμα και να προσελκύσουν παραθεριστές στο όνομα του “θρησκευτικού τουρισμού” (που τόσο ευαγγελιζόμαστε εδώ πέρα αλλά απλώς μένουμε στα “παχιά λόγια” και στις κούφιες υποσχέσεις).

Οφείλουμε, όμως, να αναρωτηθούμε τι έκανε όλα αυτά τα χρόνια ο δήμος Καβάλας (και όλες οι δημοτικές του αρχές – και η σημερινή, του Θεόδωρου Μουριάδη, αλλά και οι προηγούμενες) για να αναδείξει τη διαδρομή αυτή και τη σημασία της για τον Χριστιανισμό.

Προφανώς στο δήμο Καβάλας και στη ΔΗΜΩΦΕΛΕΙΑ δεν έχουν δείξει το παραμικρό ενδιαφέρον για τη διαδρομή αυτή –ούτε καν για το κομμάτι της αρχαίας Εγνατίας Οδού που βρίσκεται εντός του αστικού ιστού της Καβάλας (και το οποίο καθαρίζεται, κυριολεκτικά, μόνο όταν κυκλοφορήσουν δημοσιεύματα στον τοπικό τύπο – και δυστυχώς για τους τοπάρχες μας, ουδείς τους μπορεί να μας διαψεύσει!)

Προφανώς στο δήμο Καβάλας και στη ΔΗΜΩΦΕΛΕΙΑ ενδιαφέρονται μεν για τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων μόνο όταν αυτός σχετίζεται με το Φεστιβάλ Φιλίππων (αν και, πλέον, σχεδόν οι μισές του εκδηλώσεις διεξάγονται στην Καβάλα)!

Προφανώς στο δήμο Καβάλας και στη ΔΗΜΩΦΕΛΕΙΑ έχουν άλλες προτεραιότητες όσον αφορά την ανάδειξη του τόπου μας – δεν εξηγείται διαφορετικά αυτή η αδιαφορία για αυτήν την τόσο σημαντική διαδρομή, για τα “Βήματα του Αποστόλου Παύλου”.

Προφανώς στο δήμο Καβάλας και στη ΔΗΜΩΦΕΛΕΙΑ αρκούνται με το γεγονός πως το επιβατικό λιμάνι της Καβάλας έχει την ονομασία “Απόστολος Παύλος”!

Και το ερώτημα είναι πολύ απλό: Θα “ξυπνήσουμε”, έστω και αυτή την ώρα, από τον λήθαργο στον οποίο βρισκόμαστε ή θα συνεχίσουμε να “κοιμόμαστε τον ύπνο του δικαίου” και να βλέπουμε “τα τρένα να περνάνε από μπροστά μας;”

Μάλλον ρητορικό το ερώτημα – αν όχι, ας το αποδείξουν με έργα (και όχι με λόγια και χαρούμενες φωτογραφίες)!

Όχι τίποτα άλλο, διότι με αυτήν την τόσο έκδηλη αδιαφορία άντε να δώσει κανείς άδικο σε όσους ευαγγελίζονται την ανεξαρτησία του πρώην δήμου Φιλίππων! Άντε να τους δώσει κανείς άδικο! Μπορούμε; Όχι βέβαια…

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 1

Τον περασμένο Δεκέμβριο είχαμε διαβάσει για την Πολιτιστική Διαδρομή που προωθεί η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας με την επωνυμία “Στα Βήματα του Αποστόλου Παύλου, Απόστολου των Εθνών” – μια διαδρομή υποψήφια για να ενταχθεί ως πολιτιστική διαδρομή διεθνούς πιστοποίησης από το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Βέβαια, για να τα λέμε όλα, η ΠΚΜ δεν είναι η μοναδική περιφέρεια που συμμετέχει στη δημιουργία της Πολιτιστικής Διαδρομής – συμμετέχουν και άλλες 5 περιφέρειες, μια εκ των οποίων είναι και η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Το ζήτημα, όμως, είναι πως (έστω και καθυστερημένα, καθώς τα προηγούμενα χρόνια η διοίκηση της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας μονοπωλούσε το ενδιαφέρον για τα “Βήματα του Αποστόλου Παύλου”), η Περιφέρεια ΑΜΘ δείχνει να έχει ένα ενδιαφέρον για αυτή τη διαδρομή.

Ο δήμος Καβάλας;

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 2

Η πλάκα είναι πως, σύμφωνα με την τεκμηρίωση του έργου που εγκρίθηκε για το δήμο Δοξάτου, “στα όρια του δήμου [Δοξάτου] βρίσκονται οι πηγές του ποταμού Ζυγάκτη, στα νερά του οποίου βαπτίστηκε από τον Απόστολο Παύλο η πρώτη Ευρωπαία χριστιανή, η Λυδία η Φιλιππησία!!!”

Όταν διαβάσαμε αυτήν την πρόταση, δεν γινόταν να μη θυμηθούμε τα όσα έλεγε, προ πενταετίας, ο τότε δήμαρχος Δοξάτου Δημήτρης Δαλακάκης όταν δήλωνε πως επρόκειτο να διεκδικήσει την κυριότητα του Πηλοθεραπευτηρίου Κρηνίδων!

Θέλετε να σας τα θυμίσουμε; Κανένα πρόβλημα!

Συγκεκριμένα, ο κ. Δαλακάκης δήλωνε πως “ο βασικότερος λόγος για τη διεκδίκηση του Πηλοθεραπευτηρίου Κρηνίδων ήταν ότι οι πηγές του ποταμού Ζυγάκτη, από τα νερά του οποίου τροφοδοτείται το Πηλοθεραπευτήριο, βρίσκονται στο δήμο Δοξάτου!”

Θυμόμαστε, τότε, πως η δήλωση αυτή είχε λοιδορηθεί από αρκετούς Καβαλιώτες – ακόμα και από την τότε πρόεδρο της “ΔΗΜΩΦΕΛΕΙΑ” Αναστασία Ιωσηφίδου, η οποία είχε αρκεστεί να δηλώσει πως “όλο αυτό αναδεικνύει απλώς την τεράστια σημασία του Πηλοθεραπευτηρίου Κρηνίδων”!

Έλα, όμως, που αυτή η δήλωση του κ. Δαλακάκη (που τότε θεωρήθηκε υπερβολική και κάπως “αστεία”) μετατρέπεται πλέον σε επίσημη θέση του ελληνικού κράτους – το οποίο αποδέχτηκε πλήρως τις θέσεις του δήμου Δοξάτου και, βάση αυτών, έδωσε την έγκριση για τη χρηματοδότηση του προαναφερθέντος έργου!

Μήπως, λοιπόν, σιγά σιγά να αρχίσουμε να αποχαιρετούμε και το Πηλοθεραπευτήριο Κρηνίδων; Προσωπικά δεν θα μας κάνει καμία εντύπωση…

Η απαγόρευση χρήσης νερού στο χωριό των Φιλίππων λόγω των νιτρικών και η αποτυχία της νέας γεώτρησης της ΔΕΥΑΚ να βρει νερό κάνουν επιτακτική την ανάγκη να τοποθετηθούν ειδικά φίλτρα για τα  νιτρικά στην υδροδότηση του χωριού.

Σε κάθε περίπτωση, ο Δήμαρχος Καβάλας και ο Πρόεδρος της ΔΕΥΑΚ οφείλουν να προχωρήσουν επιτέλους στην ολοκλήρωση των μελετών και την έναρξη εκτέλεσης του μεγάλου έργου ύδρευσης της δημοτικής ενότητας Φιλίππων, με χρηματοδότηση του ΤΑΡ και του Υπουργείου Περιβάλλοντος.

Έχουμε χάσει δύο χρόνια, χωρίς κανένα αποτέλεσμα.

Η διοίκηση του Δήμου Καβάλας οφείλει να παρέχει στους δημότες του πρώην δήμου Φιλίππων καθαρό νερό, χωρίς συχνές διακοπές και με λογικό κόστος.

Η ΔΕΥΑΚ, μετά την απόφαση του Περιφερειάρχη ΑΜ-Θ, Χρήστου Μέτιου, για περιορισμό της χρήσης νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, λόγω των υψηλών τιμών νιτρικών ιόντων στο δίκτυο ύδρευσης της κοινότητας Φιλίππων, προχώρησε την Παρασκευή 20 Αυγούστου, παρουσία της Αντιπροέδρου της επιχείρησης, Χριστίνας Κουρβούλη και της εκπροσώπου του Πολιτιστικού Συλλόγου Φιλίππων, Βάσως Σογατζή, στη διανομή 5.000 φιαλών εμφιαλωμένου νερού (χωρητικότητας 1,5 λίτρου του καθένα) στους κατοίκους του εν λόγω οικισμού.

Η επόμενη μέτρηση από πιστοποιημένο εργαστήριο στο δίκτυο ύδρευσης της κοινότητας Φιλίππων, θα γίνει τη Δευτέρα 23 Αυγούστου και τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν μέχρι το τέλος της ερχόμενης εβδομάδας.

Σχόλιο γράφοντος

Με βάση την απογραφή του 2011, ο πληθυσμός των Φιλίππων ανέρχεται σε 894 κατοίκους.

Αυτό σημαίνει, πρακτικά, πως σε κάθε κάτοικο των Φιλίππων αντιστοιχούν περίπου 5,6 λίτρα νερού για 3 (ίσως και παραπάνω) μέρες.

Με δεδομένο πως

α) πολλοί κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία και χρειάζονται νερό και για τα ζώα τους (αν και η απόφαση της περιφέρειας ΑΜ-Θ δεν μιλάει για απαγόρευση πόσης από ζώα, η λογική λέει πως δύσκολα θα μπει κάποιος στη διαδικασία να ποτίσει τα ζώα του από νερό που δεν θα μπορεί και ο ίδιος του να πιει),

β) βρισκόμαστε εν μέσω καλοκαιριού, και οι ανάγκες των κατοίκων για χρήση νερού για πόση είναι αυξημένες,

γ) το πρόβλημα με τα νιτρικά άλατα δεν αναμένεται να λυθεί σύντομα (καθώς είναι χρόνιο – ας μη ξεχνάμε πως τα άλατα αυτά προέρχονται, κατά κύριο λόγο, από τη χρήση λιπασμάτων)

ευελπιστούμε πως οι 5.000 φιάλες εμφιαλωμένου νερού που διανεμήθηκαν από τη ΔΕΥΑ Καβάλας δεν θα είναι οι μοναδικές, και πως σύντομα θα υπάρξει και νέα διανομή νερού.

Επίσης, ευελπιστούμε πως η ΔΕΥΑ Καβάλας θα μπει στη διαδικασία για τη μείωση των τιμολογίων της προς τους κατοίκους των Φιλίππων (τουλάχιστον όσον αφορά τα δημοτικά τέλη – μιας και η κατανάλωση θα είναι σαφώς μικρότερη, άρα και η χρέωσή της)…

Το (χρόνιο) πρόβλημα της συγκέντρωσης νιτρικών αλάτων στα νερά που χρησιμοποιούν οι κάτοικοι σε πολλούς οικισμούς της Δ.Ε. Φιλίππων επανέρχεται ακόμα εντονότερο, και μάλιστα με μια απόφαση που όμοιά της είχαμε να δούμε αρκετά χρόνια στη συγκεκριμένη περιοχή.

Σύμφωνα με την απόφαση αυτή, η οποία εκδόθηκε από την περιφέρεια ΑΜΘ (την υπ’αριθμόν 223741/2652),

Απαγορεύεται η χρήση του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης από το δίκτυο ύδρευσης του οικισμού Φιλίππων του Δήμου Καβάλας για πόση και παρασκευή τροφίμων και περιορίζεται η χρήση αυτού στις λοιπές, εκτός των ανωτέρω, χρήσεις – μέχρι νεοτέρας

Το σκεπτικό της απόφασης στηρίζεται σε 2 επιχειρήματα:

α) ένα έγγραφο που απέστειλε στις 9 Απριλίου 2021 στη ΔΕΥΑ Καβάλας η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της ΠΕ Καβάλας. Στο έγγραφο αυτό τονίζεται πως

από τα αποτελέσματα των τελευταίων μηνών του έτους 2020 παρατηρείται σταθερά υψηλή συγκέντρωση νιτρικών ιόντων στο οικισμό Φιλίππων κοντά στο όριο των 50mg/I όπου σε ορισμένες περιπτώσεις διαπιστώθηκαν και πρόσκαιρες υπερβάσεις με το οποίο ζητήθηκε η άμεση λήψη μέτρων

β) στα αποτελέσματα των εργαστηριακών ελέγχων που διενεργήθηκαν τους τελευταίους μήνες σε δείγματα νερού ανθρώπινης προέλευσης. Οι έλεγχοι διενεργήθηκαν από τα Αναλυτικά Εργαστήρια Αθηνών Α.Ε., ενώ τα δείγματα ελήφθησαν από το δίκτυο ύδρευσης του οικισμού Φιλίππων στις 27-5-2021, 8-6-2021, 24-6-2021 και 29-7-2021

Από τους ελέγχους αυτούς διαπιστώθηκε (σύμφωνα, πάντα, με την απόφαση) σταθερή υπέρβαση στην παραμετρική τιμή των νιτρικών ιόντων άνω του ορίου των 50mg/I για τον οικισμό αυτόν.

Πατήστε εδώ για να διαβάσετε την απόφαση

Σχολιάζοντας την απόφαση αυτή, ο πρόεδρος της ΔΕΥΑ Καβάλας Απόστολος Χρόνης δήλωσε στο Kavala Portal πως “τα τελευταία δείγματα που ελέγξαμε ελήφθησαν την περασμένη Παρασκευή, και έδειξαν συγκέντρωση νιτρικών ιόντων κάτω του ορίου των 50 mg/λίτρο. Παρόλα αυτά, η απόφαση που έλαβε και γνωστοποίησε σε εμάς ο νομίατρος Καβάλας είναι αυτή, και θα την σεβαστούμε -συνεχίζοντας, φυσικά, τους ελέγχους.”

Ένα μεγάλο οικοδόμημα, που το μέγεθός του το ανάγει στην κατηγορία των δημοσίων κτηρίων και για το οποίο μέχρι σήμερα δεν υπήρχε κάποια μαρτυρία, και κάθετοι δρόμοι που συνδέουν το αρχαίο θέατρο με την αρχαία Εγνατία οδό, αποκάλυψε η γεωφυσική διασκόπηση, που πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες εβδομάδες στον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων.

Οι εκτεταμένες εργασίες που εκτελούνται από την περασμένη Άνοιξη στο πλαίσιο της ενοποίησής του αρχαιολογικού χώρου, δίνουν μια νέα οπτική στον επισκέπτη, προσφέροντας πλέον εντυπωσιακή θέαση των μνημείων στο σύνολο σχεδόν του αρχαιολογικού χώρου. Ωστόσο, εκείνο που έχουν προσδώσει οι εργασίες ενοποίησης, είναι τα σημαντικά ευρήματα που ακόμα δεν είδαν το φως, καθώς εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από το χώμα, προμηνύοντας το μεγαλείο της άλλοτε φημισμένης πόλης.

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας- Θάσου Σταυρούλα Δαδάκη υπογράμμισε ότι «η Εφορεία συμμετέχει ως εταίρος σε ένα πρόγραμμα της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας που αφορά τη συστηματική διασκόπηση εδάφους εντοπισμού υπόγειων αρχαιολογικών χώρων, που υλοποιείται από τον καθηγητή Γεωλογίας του ΑΠΘ Γρηγόρη Τσόκα. Στο πλαίσιο αυτό έγινε μια γεωφυσική διασκόπηση στο σημείο νότια του αρχαίου θεάτρου, που μέχρι πρότινος υπήρχε πυκνή βλάστηση. Τα αποτελέσματα είναι πράγματι εντυπωσιακά. Οι διασκοπήσεις μας δίνουν τη δυνατότητα να ξέρουμε πού πρέπει να σκάψουμε. Δημιουργούν τρόπον τινά, ένα χάρτη εργασιών που μας κατευθύνει για το πού πρέπει να σκάψουμε ώστε να επιτευχθεί ο σχεδιασμός της ενοποίησης του αρχαιολογικού χώρου».

Πώς συνδέονταν τα δυο μέρη της αρχαίας πόλης

Μέχρι σήμερα δεν έχει ανασκαφεί παρά ένα πάρα πολύ μικρό μέρος της αρχαίας πόλης των Φιλίππων και όσο προχωρούν οι ανασκαφικές εργασίες, τόσο η πόλη θα αποκαλύπτεται. Γεγονός είναι πάντως ότι οι αρχαιολόγοι, εκείνο που φιλοδοξούν να βρουν κατά τις εργασίες ενοποίησης είναι στοές και κλίμακες που θα μαρτυρούν τους τρόπους επικοινωνίας- σύνδεσης των δυο μερών της πόλης και πιθανότατα αντικείμενα καθημερινής χρήσης των κατοίκων. Σύμφωνα με τις επιστημονικές έρευνες κι ιστορικές τεκμηριώσεις, στο επάνω μέρος της αρχαίας πόλης των Φιλίππων βρίσκονταν οι ναοί, οι χώροι πολιτισμού (το αρχαίο θέατρο) και τα λοιπά λατρευτικά κτίσματα και στο κάτω μέρος το διοικητικό κέντρο με την αγορά (Forum).

Το τμήμα της παλιάς εθνικής οδού Καβάλας- Δράμας, που διέρχονταν κυριολεκτικά μέσα από τον αρχαιολόγο χώρο και τον χώριζε στα δυο δεν υφίσταται από καιρό και η απομάκρυνση του ασφαλτοτάπητα προσφέρει πλέον μια νέα εικόνα. Στο σημείο αυτό (της ενοποίησης των δυο τμημάτων της αρχαίας πόλης) εκτελούνται πλέον εκτεταμένες εργασίες καθώς υπήρχαν κατασκευές που συνέδεαν το άνω τμήμα με την αρχαία Εγνατία και τη ρωμαϊκή αγορά, που σταδιακά τώρα εντοπίζονται.

«Έχουμε καθαρίσει πάρα πολλούς χώρους και έχουμε αφαιρέσει αρκετή βλάστηση, για να μπορεί ο επισκέπτης να έχει οπτικές διαφυγές με το βλέμμα του. Γενικότερα, το σύνολο του αρχαιολογικού χώρου άλλαξε σημαντικά. Νομίζω αυτό είναι εμφανές και εντυπωσιάζει τον επισκέπτη που γνώριζε πως ήταν όλα τα προηγούμενα χρόνια», σημειώνει η κ. Δαδάκη.

Αναστήλωση τμήματος της Βασιλικής Β’

Νότια του αρχαιολογικού χώρου, εκεί που δεσπόζουν τα ερείπια της εντυπωσιακής Βασιλικής Β’, οι σκαλωσιές που έχουν τοποθετηθεί σηματοδοτούν το μεγάλο και ουσιαστικό έργο της αναστήλωσής τους. Ήδη, άρχισαν να ορθώνονται οι τοίχοι του μνημείου που θα του εξασφαλίσουν καλύτερη στατικότητα, ενώ το επόμενο στάδιο είναι να γίνει η αναστήλωση των μαρμάρινων τόξων, με τα οποία θα ολοκληρωθεί η παρέμβαση.

Τα ερείπια της μεγάλης και εντυπωσιακής Βασιλικής Β’, που πιθανολογείται ότι κτίσθηκε το 550 μ.Χ. αλλά καταστράφηκε πριν ολοκληρωθούν οι εξωραϊστικές εργασίες του εσωτερικού χώρου καθώς κατέρρευσε ο τρούλος, θα υποστούν για πρώτη ίσως φορά μια τόσο σημαντική αναστήλωση, σε μια προσπάθεια συντήρησης και διατήρησής τους στο χρόνο.

Ειδικότερα, αναστηλώνονται οι νότιες τοιχοποιίες του παλαιού ναού εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη στήριξη στα εναπομείναντα μέρη της Βασιλικής και προσφέροντας ταυτόχρονα μια καλύτερη εικόνα στον επισκέπτη για το πώς πραγματικά ήταν ο ναός που δέσποζε στο κεντρικότερο σημείο της αρχαίας πόλης. Για τις ανάγκες, μάλιστα, αυτής της ιδιότυπης αναστήλωσης θα χρησιμοποιηθούν υλικά που συνάδουν απόλυτα με το μνημείο ώστε να μην υπάρχει καμία αλλοίωση της εικόνας του.

Μετά τις αναστηλωτικές εργασίες, ο επισκέπτης θα μπορεί να θαυμάζει από κοντά όχι μόνο το σύνολο των ερειπίων της Βασιλικής Β’ αλλά και τον ιδιαίτερο γλυπτό διάκοσμό της, όπως μαρτυρούν τα κιονόκρανα, τα επίκρανα και τα επιθήματα που αποτελούν έξοχα δείγματα διακοσμητικής τέχνης.

Η νέα είσοδος από την πύλη της Νεαπόλεως

Από τα πιο ενδιαφέροντα και σημαντικά έργα που όταν ολοκληρωθούν αναμένεται να αλλάξουν τη συνολική εικόνα του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων είναι η νέα του είσοδος από τη λεγόμενη πύλη της Νεαπόλεως που βρίσκεται κοντά στο σημερινό πάρκινγκ των αυτοκίνητων και την παλιά εθνική οδό Καβάλας- Δράμας.

Η κ. Δαδάκη εξηγεί ότι για τις ανάγκες διαμόρφωσης της νέας εισόδου «θα κατεδαφιστεί το τσιμεντένιο γεφύρι που υπάρχει, ενώ θα αναδειχθούν και θα αποκατασταθούν τα τείχη. Ο επισκέπτης που θα έρχεται από το πάρκινγκ θα φτάνει ομαλά στο αρχαίο επίπεδο του εδάφους που είναι το πλακόστρωτο μπροστά από την πύλη. Στη συνέχεια θα ανεβαίνει ομαλά στο επίπεδο του 1911, στο καλντερίμι που αποκαλύψαμε από τις επιχωματώσεις. Στη συνέχεια, θα περπατάει σε ύψος ενός μέτρου πάνω από την αρχαία Εγνατία και θα τη συναντάει μέχρι το σημείο της σκάλας καθόδου στο Οκτάγωνο με το εντυπωσιακό ψηφιδωτό δάπεδο».

Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας- Δράμας επισημαίνει πως η νέα είσοδος από τη πύλη της Νεαπόλεως θα είναι εντυπωσιακή, ανάλογη της φήμης που είχε η αρχαία πόλη των Φιλίππων, και θα προετοιμάζει τον επισκέπτη για όσα πρόκειται να δει από κοντά μέσα σε ένα χώρο με σημαντική ιστορική διαδρομή.

Οι Φίλιπποι, το τελευταίο μνημείο της πατρίδας μας που εγγράφηκε στον κατάλογο μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομίας της UNESCO, συνεχίζει αιώνες μετά την ακμή τους να αποτελεί έναν προικισμένο τόπο, όπου ο χριστιανισμός συναντάει τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και το ρωμαϊκό δίκαιο. Εξακολουθούν να συγκεντρώνουν τη μοναδική ομορφιά της φύσης με τη ζωντανή ανάμνηση μεγάλων γεγονότων που σημάδεψαν την παγκόσμια ιστορία.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τον προβληματισμό τους για τον κίνδυνο απένταξης του Αρχαιολογικού Χώρου Φιλίππων από τον κατάλογο των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO εκφράζουν με ερώτηση τους 24 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, που κατατέθηκε με πρωτοβουλία της βουλευτή Καβάλας, Τάνιας Ελευθεριάδου.

Τον Ιούλιο του 2016, στη διάρκεια της 40ης Συνόδου Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, ο Αρχαιολογικός Χώρος των Φιλίππων ανακηρύσσεται Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Όπως είναι γνωστό, υπάρχουν αυστηρές προϋποθέσεις που έχουν τεθεί από τα κλιμάκια της UNESCO για να μπορέσει ο αρχαιολογικός χώρος να ενταχθεί στο μόνιμο Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όπως, για παράδειγμα η κατάργηση του οδικού δικτύου και η συνεπακόλουθη πλήρης ενοποίηση του χώρου.

Όμως, σύμφωνα με καταγγελίες δημοσιογράφων που βρέθηκαν στις εργασίες αποξήλωσης του οδοστρώματος, το σκαπτικό μηχάνημα άφησε ανεξίτηλα σημάδια σε μαρμάρινο μέλος υποκείμενης στρώσης, ενώ πιθανόν να διέλυσε αρχαίο ψηφιδωτό και να κατέστρεψε κινητά ευρήματα, τα οποία, αν ισχύουν αποδεικνύουν ότι η βιασύνη υλοποίησης των εν λόγω έργων θέτουν σε κίνδυνο το ίδιο το μνημείο.

Πέραν, όμως, του προβληματισμού σε σχέση με τη χρήση προκονήσιου μαρμάρου- θέμα το οποίο απαντήθηκε από την κ. Δαδάκη, την έφορο Αρχαιοτήτων Καβάλας, υπάρχουν δύο δημόσιες, ηχηρές παρεμβάσεις που εντείνουν την αγωνία των φιλάρχαιων πολιτών για τη Βασιλική της Αγοράς.

Η πρώτη είναι του ομότιμο καθηγητή της Βυζαντινής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης και μέλους της ομάδας ανασκαφής και δημοσίευσης των ανασκαφών των Φιλίππων Αριστοτέλη Μέντζου ο οποίος, σημειώνει μεταξύ άλλων «Στη δημοσιότητα διέρρευσε ότι η λογική της στερέωσης που ακολουθεί η εγκεκριμένη μελέτη αφορά την ανακατασκευή μέρους του κτηρίου γύρω από τους πεσσούς, ώστε να αποκατασταθεί -σε ποιο βαθμό άραγε;- η αρχική ευστάθεια του μνημείου. Αν αυτό συμβαίνει, τότε η εικόνα του μνημείου θα αλλοιωθεί. Το μνημείο κινδυνεύει διότι θα χάσει την αυθεντικότητά του. Επί πλέον, η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας λύσης είναι συζητήσιμη. Η ιδανική αποκατάσταση της στατικής ευστάθειας του μνημείου, σύμφωνα με τη λογική αυτή, θα απαιτούσε την πλήρη ανοικοδόμησή του.»

Η δεύτερη παρέμβαση είναι του ομότιμου καθηγητή του ΔΠΘ και πρώην προϊστάμενου της Εφορείας, Κωνσταντίνου Τσουρή, ο οποίος στην εφημερίδα ΑΥΓΗ (27/6/2020) κρίνει ότι «θα πρέπει να απαντηθεί αν προτείνονται ανακατασκευές τοίχων εκ θεμελίων και σε τι μήκος και ύψος, ποιοι θα είναι οι όγκοι τους, αν προτείνεται επαναχρησιμοποίηση αρχαίων μελών, ποιών και σε ποια θέση, αν είναι βέβαιο ότι τα μέλη αυτά προέρχονται από τη Βασιλική Β΄ και ότι είχαν σε αυτή την ίδια χρήση, αν προτείνεται η κατασκευή νέων μαρμάρινων μελών και από ποιο μάρμαρο θα κατασκευαστούν».

Επειδή, η πιθανότητα απένταξης του Αρχαιολογικού Χώρου των Φιλίππων είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, αυξημένη.

Επειδή, η εν λόγω αναστηλωτική μελέτη εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, το 2018 (από υπηρεσιακούς παράγοντες του Υπουργείου), εγκρίθηκε από την Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και από την Εφορία Αρχαιοτήτων Καβάλας και η έφορος Καβάλας την εισηγήθηκε στο Κ.Α.Σ., όμως δεν είναι γνωστή τους επιστημονικούς κύκλους των αρχαιολόγων που καταπιάνονται εδώ και δεκαετίες με την Βασιλική Β’.

Επειδή, οι μέχρι τώρα εργασίες στο παλιό επαρχιακό δίκτυο εγείρουν αντιδράσεις ως προς την προστασία των υποκείμενων στοιχείων που φέρνουν στο φως οι παρεμβάσεις.

Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ ρωτούν την αρμόδια Υπουργό Πολιτισμού:

-Υπάρχει κίνδυνος απένταξης του Αρχαιολογικού Χώρου των Φιλίππων από τον κατάλογο μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO;

-Προτίθεστε να ενημερώσετε, μέσω της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας τους αρχαιολόγους που ανησυχούν σχετικά με την αναστηλωτική μελέτη της Βασιλικής Β’;

-Είναι εν γνώσει σας τα δημοσιεύματα που αναφέρονται σε καταστροφικές συνέπειες των εργασιών αποξήλωσης του επαρχιακού δρόμου;

Από την προϊσταμένη της εφορείας αρχαιοτήτων Καβάλας Σταυρούλα Δαδάκη λάβαμε την παρακάτω επιστολή:

Το θέμα της στερέωσης της ανωδομής της Βασιλικής Β των Φιλίππων ετέθη για πρώτη φορά σε συζήτηση το Μάιο του 2014, όταν μετά από σεισμική δόνηση διαπιστώθηκε μικρομετατόπιση των άνω λιθοπλίνθων των ιστάμενων πεσσών. Ακολούθησε αυτοψία από στελέχη της Διεύθυνσης Αναστήλωσης, οπότε από κοινού σχεδιάστηκε το πρώτο πλάνο εργασιών. Στη συνέχεια η 12η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων επιχορηγήθηκε με το ποσό των 60.000 ευρώ για την προμήθεια ικριωμάτων, προκειμένου να μπορέσει να γίνει εξέταση της κατάστασης. εκ του σύνεγγυς. Η προμήθεια και τοποθέτηση των ικριωμάτων έγινε το Δεκέμβριο του 2014.

Με δεδομένο ότι η πρώτη μετακίνηση των άνω λιθοπλίνθων σήμανε καμπανάκι για την ευστάθειά των πεσσών, άρχισε η συγκέντρωση του αρχειακού υλικού, (σχεδιαστικού, περιγραφικού, και φωτογραφικού) που θα αποτελούσε τη βάση οποιασδήποτε μελλοντικής ενέργειας, παράλληλα με μια νέα αποτύπωση των ιστάμενων ερειπίων, εργασία που άρχισε από την Εφορεία Καβάλας, και ολοκληρώθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων.

Μεσολάβησε δηλαδή διάστημα δυο ετών κατά το οποίο και αυτοψίες έγιναν και πολλές συζητήσεις και συναντήσεις, διάστημα κατά το οποίο ο κ. Λυχούνας ήταν απών από τα υπηρεσιακά του καθήκοντα, καθώς πρόσφερε υπηρεσίες στο Δήμο Καβάλας, ως αντιδήμαρχος Πολιτισμού.
Η τελική μορφή της μελέτης εστάλη στην Εφορεία μας στις 2/5/2017 περίοδο κατά την οποία ο κ. Λυχούνας δεν ήταν τμηματάρχης, αλλά απλό στέλεχος της Υπηρεσίας μας. Επιπλέον το συγκεκριμένο διάστημα έλειπε με εκπαιδευτική άδεια ενός μηνός από 24/4/2017.

Η μελέτη ωστόσο ετέθη υπόψη του και συζητήθηκε. Και οι δυο είχαμε την άποψη ότι το εύρος των προτεινόμενων εργασιών ήταν εκτεταμένο, άποψη που καταγράφηκε στην εισήγηση της Εφορείας. Επισημαίνεται ότι ο κ. Λυχούνας δεν κατέθεσε την περίοδο εκείνη κάποια εμπεριστατωμένη υπηρεσιακή αναφορά για να εκφράσει την πλήρη απόρριψη της μελέτης.

Η μελέτη εισήχθη στο Κατά Νόμο αρμόδιο Συλλογικό Όργανο του ΥΠΠΟΑ (Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο) όπου συμμετέχουν και ειδικοί επί στατικών θεμάτων μνημείων και εγκρίθηκε.
Ακολούθησε η προετοιμασία της μελέτης εφαρμογής και όλων εκείνων των βημάτων για να ωριμάσει το έργο ώστε να ενταχθεί σε συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα. Δεδομένου ότι το έργο θα είχε φορέα εκτέλεσης τη Διεύθυνση Αναστήλωσης του ΥΠΠΟΑ, η ίδια Υπηρεσία ανέλαβε και την ωρίμανση των επόμενων βημάτων, κοινοποιώντας μας τα διάφορα έγγραφα.

Στη συνάντηση της 27ης Μαϊου 2020 με τον ανάδοχο του έργου, τους επιβλέποντες της Αναστήλωσης και μένα συζητήθηκαν πρωτίστως θέματα οργάνωσης του εργοταξίου του αναδόχου και μεταξύ άλλων έγινε αναφορά σε μάρμαρο Προκονήσου.

Επιστρέφοντας στην Εφορεία και επειδή από τη βιβλιογραφία γνώριζα ότι δεν αναφέρεται η χρήση προκονησιακού μαρμάρου στη Βασιλική Β’, συζήτησα το θέμα με τον κο Λυχούνα, ο οποίος μου το επιβεβαίωσε συντάσσοντας και σχετική αναφορά..

Αφού έλεγξα τη μορφή της μελέτης που είχα στη διάθεσή μου (η μορφή πριν την εισαγωγή στο ΚΑΣ) διαπίστωσα ότι δεν αναφέρεται πουθενά το είδος του μαρμάρου που θα χρησιμοποιηθεί. Απεναντίας σε πολλά σημεία της μελέτης τονίζεται ότι τα νέα υλικά θα είναι ίδια με το αυθεντικό υλικό. Για το λόγο αυτό συνέστησα στον κ. Λυχούνα να περιμένουμε να λάβουμε την εγκεκριμένη μελέτη στην τελική της μορφή, αλλά και τη μελέτη εφαρμογής και να επανεξετάσουμε το θέμα σε μια συνάντηση με τα στελέχη της Διεύθυνσης Αναστήλωσης.

Το τελικό σώμα της μελέτης με όλα τα σχετικά τεύχη και σχέδια παρεδόθη στην Εφορεία μας την Παρασκευή 26.6.2020. Τόσο η εγκεκριμένη μελέτη, όσο και η μελέτη εφαρμογής δεν αναφέρει ονομαστικά το είδος του μαρμάρου. Αναφέρεται σε ένα άρθρο της συγγραφής υποχρεώσεων του αναδόχου.

Είναι απορίας άξιο λοιπόν γιατί ο κος Λυχούνας επέλεξε τη συγκεκριμένη στιγμή και τον συγκεκριμένο τρόπο να θέσει το θέμα όταν δεν είχαν δρομολογηθεί ακόμη οι υπηρεσιακοί τρόποι αντιμετώπισης του και χωρίς πλήρη γνώση του θέματος.

Για μένα είναι λυπηρό που στέλεχος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας αποφάσισε να επιτεθεί με τον πιο ανάρμοστο τρόπο σε στελέχη συναρμόδιας Υπηρεσίας, τους οποίους γνώριζε για πρώτη φορά, άρα δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει το έργο που έχουν επιτελέσει, και με δεδομένη τη μακρόχρονη απουσία του τις εργατοώρες που αφιέρωσαν για την εκπόνηση της μελέτης.

ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΔΑΔΑΚΗ
ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 12Ης ΕΦΟΡΕΙΑΣ
ΚΑΙ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΗ ΕΦΟΡΕΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΒΑΛΑΣ

Επίσκεψη με χαρακτήρα επιθεώρησης πραγματοποίησε το πρωί του Σαββάτου 20 Ιουνίου 2020 στον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη. Η επίσκεψη της υπουργού -η οποία συνοδευόταν (μεταξύ άλλων) από τον βουλευτή Καβάλας της ΝΔ Γιάννη Πασχαλίδη, τον αντιπεριφερειάρχη Καβάλας Κώστα Αντωνιάδη, τον πρόεδρο του παραρτήματος Ανατολικής Μακεδονίας του ΤΕΕ Απόστολο Παυλίδη και την προϊσταμένη της εφορείας αρχαιοτήτων Καβάλας Σταυρούλα Δαδάκη- εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο επισκέψεων-επιθεωρήσεων που πραγματοποιεί τις τελευταίες ημέρες η κ. Μενδώνη σε διάφορους αρχαιολογικούς χώρους σε ολόκληρη τη χώρα.

Η κ. Μενδώνη δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι η συντήρηση και η περαιτέρω ανάδειξη του Αρχαιολογικού Χώρου των Φιλίππων θα εισφέρει πολλά οφέλη στη τοπική κοινωνία, ενώ ζήτησε από τους τοπικούς φορείς του υπουργείου να επισπευσθούν οι ήδη εγκεκριμένες εργασίες -ούτως ώστε να ξεκινήσουν και τα υπόλοιπα έργα που έχουν προγραμματιστεί. Ενδεικτική είναι η ατάκα που χρησιμοποίησε η κ. Μενδώνη: “Πρέπει να κερδηθεί ο χαμένος χρόνος”.

Παράλληλα, η υπουργός Πολιτισμού υπογράμμισε την ανάγκη να προωθηθεί και να προβληθεί έτι περαιτέρω τόσο ο αρχαιολογικός χώρος όσο και το συνολικό προϊόν της περιοχής γύρω από αυτόν, αλλά και να αναζητηθούν επιπλέον πόροι για την διαχείριση του χώρου -μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων.

Στην συνέχεια, η κ. Μενδώνη επισκέφτηκε το φρούριο της Καβάλας και τα γραφεία της τοπικής ΝΟΔΕ της ΝΔ, ενώ δεσμεύτηκε ότι θα επισκεφτεί σύντομα και την Θάσο.