28η Οκτωβρίου σήμερα, και συμπληρώνονται 85 χρόνια από την ημέρα που η Ελλάδα δέχτηκε την επίθεση των Ιταλικών στρατευμάτων από τα ελληνοαλβανικά σύνορα, μια επίθεση που αποτέλεσε την αρχή για το “έπος της Πίνδου”.

Με δεδομένο πως η επίσκεψη του Ιταλού πρεσβευτή στην Αθήνα κόμη Γκράτσι στο σπίτι του αρχηγού (και δικτάτορα) της ελληνικής κυβέρνησης Ιωάννη Μεταξά έλαβε χώρα στις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940,

και πως η ιταλική επίθεση ξεκίνησε στις 05:30 το πρωί (μισή ώρα πριν εκπνεύσει το ιταλικό τελεσίγραφο),

ήταν πολύ λογικό οι εφημερίδες της εποχής (το μοναδικό μέσο μαζικής ενημέρωσης που υπήρχε εκείνα τα χρόνια, εκτός του ραδιοφώνου) να μην έχουν προλάβει να καταγράψουν στα πρωτοσέλιδά τους την αναγγελία της έναρξης του πολέμου,

κάτι όμως που οι περισσότερες από αυτές έκαναν σε έκτακτες εκδόσεις που δημοσιεύτηκαν μέσα στην ημέρα.

Αυτό ακριβώς έγινε και στην Καβάλα, με την μοναδική εφημερίδα που κυκλοφορούσε εκείνη την περίοδο σε καθημερινή βάση: τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ.

Σύμφωνα και με τα όσα ανέφερε στο Kavala Portal ο ιστορικός και δημοσιογράφος Κώστας Παπακοσμίας μέσα στον Μεσοπόλεμο εκδίδονταν και άλλες εφημερίδες, όπως τα ΠΡΩΙΝΑ ΝΕΑ (πρόδρομος της σημερινής “Πρωινής”), ο ΚΗΡΥΚΑΣ (που, από καθημερινή εφημερίδα, είχε μετατραπεί σε εβδομαδιαία με την επωνυμία “ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ”) και η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ωστόσο την ημέρα της έναρξης του ελληνοϊταλικού πολέμου μόνο ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ κυκλοφορούσε.

Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως εκείνες τις ημέρες κυκλοφορούσε και η εβδομαδιαία έκδοση του “ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΚΗΡΥΚΑ”, ωστόσο το τελευταίο φύλλο που εντοπίσαμε στα αρχεία των εφημερίδων της Βουλής (σε ψηφιακή μορφή) εκδόθηκε την Δευτέρα 21 Οκτωβρίου 1940 (ακριβώς μια εβδομάδα πριν την εισβολή των Ιταλών). Εικάζεται πως την Δευτέρα 28 Οκτωβρίου δεν εκδόθηκε ο “ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ” διότι οι συντάκτες του είχαν ήδη επιστρατευτεί.

Ας δούμε, λοιπόν, το πώς υποδέχτηκε ο “ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ” την έναρξη του πολέμου στην Πίνδο (μέσα από το ψηφιοποιημένο αντίγραφο του φύλλου εκείνης της ημέρας, που εντοπίσαμε στα αρχεία των εφημερίδων της Βουλής).

Όπως αναφέραμε και νωρίτερα, το φύλλο που επρόκειτο να κυκλοφορήσει εκείνη την Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940 ήταν ήδη έτοιμο από την προηγούμενη ημέρα. Αποτελείτο από μόλις 2 σελίδες (μπρος-πίσω), όπως συνηθιζόταν εκείνα τα χρόνια, και -όπως θα περίμενε κανείς- περιλαμβάνει απλώς τις τελευταίες εξελίξεις της επικαιρότητας.

Μάλιστα, στην δεύτερη σελίδα του φύλλου τονίζεται πως “Ο αθηναϊκός τύπος ανασκευάζει τους μύθους περί μεθοριακών επεισοδίων” (με αφορμή, όπως καταγράφεται στο σχετικό άρθρο, μια σειρά δημοσιευμάτων από την Ιταλία που έκαναν λόγο για εισβολή “ελληνικής συμμορίας” στην ιταλοκρατούμενη Αλβανία!!!) και πως “Η Ελλάς εργάζεται δια την ειρήνη των Βαλκανίων”!

Το ενδιαφέρον είναι πως, εκείνη την εποχή, οι δημοσιογράφοι του “ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ” δεν εργάζονταν την Δευτέρα (έτσι δεν εκδιδόταν φύλλο την Τρίτη),

ωστόσο οι εξελίξεις εκείνων των ωρών “ανάγκασαν” τους εκδότες της εφημερίδας να κινητοποιήσουν το προσωπικό της και να εκδώσουν ένα έκτακτο, εσπερινό παράρτημα της εφημερίδας, μεγέθους μόλις 1 σελίδας!

Στο παράρτημα αυτό καταγράφονται οι επίσημες ανακοινώσεις για την επιστράτευση και τα διαγγέλματα του πρωθυπουργού Μεταξά και του βασιλέως Γεωργίου Β‘, οι πρώτες αναφορές για την ιταλική εισβολή (αλλά και για αεροπορικούς βομβαρδισμούς στην Πάτρα, στην Κόρινθο και στο Τατόϊ), η κατάρριψη 2 ιταλικών αεροπλάνων, μια σειρά δηλώσεων και “διαβεβαιώσεων” περί βρετανικής βοήθειας,

τα μέτρα που ελήφθησαν για την κυκλοφορία και τον φωτισμό στην Καβάλα (κυκλοφορία πεζών μόνο από τα πεζοδρόμια, απαγόρευση χρήσης φωτός στα σπίτια τις νύχτες σε περίπτωση που τα παράθυρα δεν έχουν καλυφθεί με κουβέρτες),

καθώς και η πρόσκληση που απευθύνθηκε ονομαστικά σε νοσοκόμες (αναφέρονται και τα ονόματα) ώστε να παρουσιαστούν άμεσα στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο.

Ήταν ξημερώματα της Παρασκευής 21 Απριλίου 1967, όταν μια ομάδα αξιωματικών του Ελληνικού Στρατού ενεργοποίησαν τους ΛΟΚ (Λόχους Ορεινών Καταδρομών), στρατιώτες και τεθωρακισμένα, ενεργοποίησαν το “Σχέδιο Προμηθεύς” (σχέδιο έκτακτης ανάγκης του ΝΑΤΟ που προοριζόταν για την ανάληψη εξουσίας από το στρατό με σκοπό την εξουδετέρωση κομμουνιστικής απειλής – το 1967 χρησιμοποιήθηκε η παραλλαγή “Ιέραξ ΙΙ”) και επέβαλλαν το καθεστώς που έχει μείνει από τότε γνωστό ως “Χούντα των Συνταγματαρχών” (με τις “ευλογίες” των ΗΠΑ).

Ήταν η απαρχή μιας από τις πλέον σκοτεινές περιόδους της ελληνικής ιστορίας, μια περίοδος που σφραγίστηκε (μεταξύ άλλων):

– από την κατάλυση κάθε δημοκρατικής έννοιας στην ίδια τη χώρα που γέννησε τη δημοκρατία (κάθε παραλληλισμός με το σήμερα και με πεποιθήσεις ότι “και τώρα χούντα έχουμε. Τους εκλέξαμε για να κάνουν άλλα και αυτοί κάνουν τα αντίθετα από αυτά που υποσχέθηκαν. Διαμαρτυρόμαστε αλλά δε μας ακούνε” ακούγεται ωραία στα αυτιά πολλών αλλά στερείται οποιασδήποτε λογικής βάσης -στην τελική, εμείς που “διαμαρτυρόμαστε αλλά δε μας ακούνε” είμαστε αυτοί που “τους εκλέξαμε”, ενώ η χούντα των Απριλιανών επιβλήθηκε με το “έτσι θέλω”),

– από τη φίμωση κάθε φωνής που θα τολμούσε να πει έστω και μια αντίθετη άποψη,

– από τον εκτοπισμό, το βασανισμό ή ακόμα και τη δολοφονία αντιφρονούντων,

– από την απαρχή της αύξησης του εξωτερικού χρέους της χώρας (σύμφωνα με στοιχεία του Αθανάσιου Κανελλόπουλου, το εξωτερικό χρέος που από το 1821 έως το 1966 είχε διαμορφωθεί στο ύψος των 1,110 δις δολαρίων, μέσα σε έξι χρόνια ξεπέρασε τα 3,3 δις δολάρια!)

– από τα σκάνδαλα χρηματισμού και οικογενειοκρατίας και την απαρχή της αποσάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας (όπως είχε διαπιστώσει ακόμα και ο “δοτός” πρωθυπουργός του αρχιδικτάτορα Γιώργου Παπαδόπουλου Σπύρος Μαρκεζίνης, ο οποίος σε ανύποπτο χρόνο είχε πει πως “Η οικονομική κατάστασις έβαινε σταθερώς επιδεινούμενη… Η προσπάθεια αστυνομικής καθηλώσεως των τιμών οδήγησε εις πλήρη εξάρθρωσιν της αγοράς”.)

– από τα δημόσια έργα “βιτρίνας” που έγιναν σε πολλά σημεία της χώρας για την απόκτηση λαϊκού ερείσματος (αν και στην Καβάλα το έργο της μεταφοράς νερού -το οποίο πιστώνεται στον διορισμένο από τη Χούντα δήμαρχο Ευάγγελο Ευαγγελίου– θεωρείται από τα πλέον σημαντικά έργα για την πόλη, ασχέτως αν σήμερα έχει αποτελέσει αιτία διαμάχης μεταξύ των δήμων Καβάλας και Δοξάτου για την κυριότητα των πηγών Κεφαλαρίου)

– από άλλες ενέργειες “βιτρίνας” όπως η διαγραφή των αγροτικών χρεών (χωρίς όμως να αναπτυχθεί ουσιαστικά η αγροτική οικονομία) και η αύξηση κατά 30% των συντελεστών δόμησης σε ολόκληρη τη χώρα -κάτι που οδήγησε στην “τσιμεντοποίηση” μεγάλου μέρος των πόλεων

– από την εξέγερση του Πολυτεχνείου (και τις θεωρίες συνωμοσίας για το πόσοι ήταν οι νεκροί και πού ακριβώς σκοτώθηκαν)

– από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ίσως τη χειρότερη από τις συνέπειες της κατάληψης της εξουσίας από τους Απριλιανούς.

Τι έγραφε ο τύπος εκείνα τα χρόνια;

Έχει όμως σημασία να δούμε τι συνέβαινε στην Ελλάδα (και ειδικότερα στην Καβάλα) λίγες ημέρες πριν, πώς οδηγηθήκαμε στο πραξικόπημα και το πως “υποδέχτηκε” η κοινωνία τους χουντικούς. Και έχει ιδιαίτερη σημασία να δούμε τι έγραφαν, λίγες ημέρες πριν και λίγες ημέρες μετά το πραξικόπημα (έστω και άκρως κατευθυνόμενες από τη λογοκρισία) οι τοπικές εφημερίδες.

Πολύτιμος βοηθός στάθηκε, φυσικά, το αρχείο εφημερίδων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Καβάλας, μέσα από το οποίο κάναμε ένα μικρό “ταξίδι στο χρόνο”, διαβάζοντας τα πρωτοσέλιδα των 2 τοπικών εφημερίδων που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή: την ΠΡΩΪΝΗ και τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ

Το πολιτικό κλίμα μέσα από τις τοπικές εφημερίδες

Για όσους δεν γνωρίζουν, η δεκαετία του 60 ήταν μια από τις πλέον ταραχώδεις για την ελληνική κοινωνία, η οποία ναι μεν προσπαθούσε να ορθοποδήσει μετά την καταστροφή της Κατοχής και του Εμφυλίου Πολέμου αλλά ζούσε ακόμα στον παλμό των συνεπειών του ιδεολογικού διχασμού της εποχής -διχασμού που δε θα μπορούσε, φυσικά, παρά να “τονωθεί” από το ευρύτερο ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 60 η πολιτική κρίση είχε οξυνθεί -με αποκορύφωμα τις “εκλογές βίας και νοθείας” του Οκτωβρίου του 1961, όταν και “ψήφισαν ακόμα και τα δέντρα”, και τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη το Μάιο του 1963-, το παρακράτος ζούσε και βασίλευε, ενώ το 1965 η “Αποστασία” βουλευτών της “Ένωσης Κέντρου” -του Γεωργίου Παπανδρέου- είχε σαν συνέπεια να μπει η χώρα σε μια περίοδο κυβερνητικής ανωμαλίας (και ουσιαστικής κυβερνητικής ανυπαρξίας).

Από αυτό το κλίμα δε θα μπορούσε να ξεφύγει, όπως ήταν φυσικό, και ο ελληνικός στρατός. Πολλοί αξιωματικοί του ΕΣ δεν έκρυβαν την πρόθεσή τους για τη διενέργεια πραξικοπήματος (μέσω της οργάνωσης ΙΔΕΑ, στην οποία δρούσε και ο μετέπειτα αρχιπραξικοπηματίας Γιώργος Παπαδόπουλος), ενώ από το 1965 είχε “αποκαλυφθεί” η ύπαρξη μιας άλλης οργάνωσης εντός του στρατεύματος, με την επωνυμία ΑΣΠΙΔΑ (παράγοντες της Δεξιάς είχαν καταγγείλει ότι υπήρχε μέσα στο στρατό οργάνωση με τα αρχικά αυτά και με απόκλιση προς τα “αριστερά”, με πολιτικό αρχηγό το γιο του Γιώργου Παπανδρέου και μετέπειτα πρωθυπουργό Ανδρέα).

Όλα αυτά τα αναφέρουμε διότι ακόμα και τα πρωτοσέλιδα των τοπικών εφημερίδων της εποχής ήταν συνδεδεμένα με τον πολιτικό διχασμό (είναι χαρακτηριστικό ότι σε λίγα από τα πρωτοσέλιδα της εποχής εντοπίσαμε κάποιες ειδήσεις που να σχετίζονται με την Καβάλα, με τις περισσότερες τοπικές ειδήσεις να αναγράφονται στις υπόλοιπες σελίδες των φύλλων). Ενδιαφέρον, επίσης, έχει να θυμηθούμε ότι ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ είχε ξεκάθαρες φιλοκαραμανλικές απόψεις και στήριζε την ΕΡΕ (ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε φύγει από την Ελλάδα το 1963), ενώ η ΠΡΩΪΝΗ ήταν γνωστή για τις κεντροαριστερές της πεποιθήσεις και τη “συμπάθεια” προς την Ένωση Κέντρου.

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ	Link
ΠΡΩΙΝΗ	Link

 Όσον αφορά, δε, την τοπική επικαιρότητα, αυτή περιστρεφόταν εκείνα τα χρόνια γύρω από τα παρακάτω γεγονότα:

– την αδυναμία διάθεσης στην αγορά των λιπασμάτων που παρήγαγε η νεότευκτη εκείνη την εποχή (είχε λειτουργήσει για πρώτη φορά το 1965) Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων λόγω αθρόας εισαγωγής από το εξωτερικό, και η εντολή που δόθηκε στην Αγροτική Τράπεζα (τότε ιδιοκτήτρια της ΒΦΛ) να μην εισάγει λιπάσματα που μπορούσαν να παραχθούν στην Ελλάδα,

– την αντιμετώπιση της ανεργίας,

– την υπό ίδρυση εργοστασίου επεξεργασίας ξυλείας στη Δράμα,

– την μη λειτουργίας της προσφάτως κτισμένης Ιχθυόσκαλας και της ανάγκης ίδρυσης εργοστασίου ιχθυηρών,

– την ανάγκη εκσυγχρονισμού του Καρνάγιου

– τις καπνοκαλλιέργειες και την πώληση καπνών,

– την ανέγερση του κτιρίου της Παιδόπολης,

– την προετοιμασία της αγοράς εν όψει του Πάσχα (το οποίο τότε εορταζόταν στις 30 Απριλίου)

– τους πλεονάζοντες λεμβούχους Θάσου και Καβάλας,

– την προσπάθεια του ΑΟ Καβάλας να ανέβει στην Α\’ Εθνική κατηγορία (έχασε το εισιτήριο στα μπαράζ, αλλά την επόμενη χρονιά προβιβάστηκε)

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ	Link
ΠΡΩΙΝΗ	Link

Το τελευταίο φύλλο των εφημερίδων υπό δημοκρατικό καθεστώς εξεδόθη στις 21 Απριλίου, ημέρα τέλεσης του πραξικοπήματος (είχαν ήδη προλάβει να τυπώσουν τα φύλλα τους λίγο πριν τα μεσάνυχτα). Τα επόμενα φύλλα κυκλοφόρησαν 5 ημέρες αργότερα (στις 26 Απριλίου), και παρά τις αρχικές ιδεολογικές διαφορές των εκδοτών και των συντακτών τους η ύλη τους ήταν ακριβώς η ίδια: η σωτήρια επανάσταση που έσωσε τη χώρα από τον κομμουνιστικό κίνδυνο και θα ωφελήσει τους φτωχούς και τους αγρότες. Το σκοτάδι είχε πέσει…

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ	Link
ΠΡΩΙΝΗ	Link