ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Διερευνώντας την Οργάνωση – Λειτουργία – Διαχείριση των «Ευαίσθητων Δομών»!!
Μία συνέντευξη γνωστικής επάρκειας, με επικέντρωση στους Θεσμούς Παιδικής Προστασίας, Ιδρυματικής Φροντίδας και λειτουργίας, με την νομικό και ειδικό εμπειρογνώμονα επί του θέματος κα Μίνα Φιλιοπούλου.
Οι καταιγιστικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών, φέρνουν πολλά και δυσάρεστα στοιχεία το στο φως της δημοσιότητας, εκτός των άλλων και θέματα διαχείρισης ενός «Εθελοντικού Μη Κερδοσκοπικού Οργανισμού Ειδικής Μέριμνας και Προστασίας Μητέρας και Παιδιού».
Όλα αυτά, με το θεμελιώδες πρόταγμα σε ολόκληρο το εύρος του, να κατανοήσουμε πράγματα και καταστάσεις του χώρου αυτού, που όντως δεν γνωρίζαμε, απευθυνθήκαμε σε μία από τις πλέον έγκριτους νομικούς της Θεσσαλονίκης, την κα Ασημίνα (Μίνα) Φιλιοπούλου, Δικηγόρο Παρ’ Αρείω Πάγω, Εξειδικευμένη στο Οικογενειακό Δίκαιο, στους Θεσμούς Παιδικής Προστασίας και στην Ιδρυματική Φροντίδα και λειτουργία.
Κα Φιλιοπούλου: τις τελευταίες ημέρες γίνεται λόγος και για το διαχειριστικό μέρος ενός «Εθελοντικού Μη Κερδοσκοπικού Οργανισμού Ειδικής Μέριμνας και Προστασίας Μητέρας και Παιδιού» και πολλά άλλα! Και σας ρωτώ ευθέως; Δεν θα πρέπει να γίνεται επαρκής έλεγχος των τυπικών και ουσιαστικών προσόντων και κυρίως της ηθικής επάρκειας αυτών που αναλαμβάνουν να διευθύνουν και να διαχειρίζονται τόσο ευαίσθητες δομές;
Κα Βαλίλα: Θα σας απαντήσω ευθέως κι εγώ, τονίζοντας ότι καταρχάς είναι ιδιαίτερα σημαντική η ύπαρξη νομοθετικού πλαισίου για τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας μονάδων Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας, τόσο από νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, όσο και από αυτά του δημόσιου τομέα.
Η υπουργική απόφαση 40494/2022 ρυθμίζει τις προϋποθέσεις αυτές για τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου και η εφαρμογή της θα ξεκινήσει από τον Μάιο του 2023. Μέχρι τώρα δεν υφίστατο νομοθετικό πλαίσιο για τις δομές αυτές, οι οποίες ιδρύονταν ως επί πλείστον από Σωματεία ή από αστικές εταιρίες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, με αποτέλεσμα άτομα που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση, ούτε βάσει τυπικών, ούτε βάσει ουσιαστικών προσόντων, με το θέμα της προστασίας των παιδιών να μπορούν να ιδρύουν , να λειτουργούν και να διοικούν τέτοιες δομές και ασφαλώς να λαμβάνουν επιδοτήσεις, χορηγίες και δωρεές, διαχειριζόμενες σε πολλές περιπτώσεις τεράστια χρηματικά ποσά και περιουσία , δεδομένου ότι τα θέματα που άπτονται της παιδικής ηλικίας και της προστασίας της συγκινούν τους ανθρώπους και τους οδηγούν να συνδράμουν οικονομικά, ενώ ασφαλώς και οι δημόσιες σχέσεις ή η εντύπωση που καταφέρνει να δημιουργήσει στο κοινό κάθε μία από τις οργανώσεις αυτές παίζει το ρόλο της, ακόμη και στο πώς τελικά θα αντιμετωπιστεί από την κοινή γνώμη η αρνητική ειδησεογραφία που τυχόν θα προκύψει γι’ αυτήν .
Όπως καταλαβαίνετε , όλα αυτά καταδεικνύουν την επικρατούσα κατάσταση στο χώρο της Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας, που από μόνη της, έδειχνε ότι εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους .
Τα τυπικά προσόντα όλων όσων διοικούν μία δομή παιδικής προστασίας, είτε ιδιωτικού δικαίου, είτε δημοσίου, θα πρέπει βέβαια ασφαλώς να είναι κάτι προαπαιτούμενο αλλά ακόμη και αυτά από μόνα τους δεν αρκούν. Χρειάζονται και ουσιαστικά προσόντα, όπως εξειδίκευση και επιμόρφωση σε θέματα που αφορούν στην παιδική προστασία, στην αντιμετώπιση παιδιών που ζουν σε δύσκολες συνθήκες και συχνά έχουν υποστεί διαφόρων μορφών κακοποίηση από το οικογενειακό τους περιβάλλον ,αλλά και σχετική εμπειρία . Μέχρι σήμερα στην πλειοψηφία τους τα Διοικητικά Συμβούλια των Δομών Παιδικής Προστασίας απαρτίζονται από πρόσωπα που ουδεμία σχέση έχουν με το αντικείμενο ή σε κάποιες περιπτώσεις είναι ακόμη και ακατάλληλα , ενώ ασφαλώς η επίκληση της ύπαρξης του στοιχείου της ευαισθησίας τους για τα παιδιά (ακόμη κι αν κάτι τέτοιο ισχύει πράγματι) άνευ ετέρου, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποτελεί κριτήριο για μία τέτοια θέση . Όσον αφορά στο σκέλος της ηθικής τους επάρκειας , δυστυχώς , πέρα από το λευκό ποινικό μητρώο του καθενός , αυτή δεν μπορεί να διασφαλιστεί με κάποιον άλλον τρόπο εκ προοιμίου. Για τον λόγο αυτό καταλυτικό ρόλο παίζει η εποπτεία και ο συστηματικός έλεγχος κάθε τέτοιας δομής παιδικής προστασίας από εξειδικευμένο και ειδικά εκπαιδευμένο βέβαια προσωπικό που θα κάνει ουσιαστικό και σε βάθος, και όχι καθαρά τυπικό – όπως ως τώρα συμβαίνει – έλεγχο, ώστε κατά το ανθρωπίνως δυνατόν να προληφθούν αρνητικά φαινόμενα και περιστατικά , όπως αυτά που απασχολούν όχι μόνον τελευταία την επικαιρότητα αλλά απασχόλησαν και στο παρελθόν ,πλην όμως ξεχάστηκαν.
Θα σας ρωτήσω τώρα σχετικά με το προσωπικό που εργάζεται στις δομές αυτές. Εκτός από τα τυπικά επαγγελματικά προσόντα τι άλλο θα πρέπει να διαθέτει για να μπορεί να διαχειρίζεται τα παιδιά και τα θέματά τους;
Όπως ανέφερα προηγουμένως για τα πρόσωπα της διοίκησης των δομών παιδικής προστασίας και φροντίδας , και το προσωπικό που απασχολείται σ’ αυτά θα πρέπει να διαθέτει πέρα από τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα. Είναι αναγκαία η εξειδίκευσή τους, η διά βίου επιμόρφωσή τους στα ζητήματα παιδικής προστασίας και στις εξελίξεις στον τομέα αυτό υπό το πρίσμα όλων των επιστημών, η τακτική αξιολόγησή τους, ενώ και η εμπειρία παίζει ρόλο. Ασφαλώς έχουν σημασία και χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους, με κύρια στοιχεία αυτά της ευαισθησίας και της ενσυναίσθησης , οι οποίες όμως καλλιεργούνται εν τέλει και μέσω της εξειδίκευσης, της διαρκούς εκπαίδευσης και της εμπειρίας. Κάτι που επίσης πρέπει να ελέγχεται, όχι μόνον κατά την πρόσληψή τους αλλά και ετήσια καθ’ όλη τη διάρκεια που εργάζονται στο φορέα, είναι η κατάσταση της ψυχικής τους υγείας.
Με βάση τα τελευταία γεγονότα που απασχολούν την επικαιρότητα, δεν είναι καίριο να απασχολούν οι δομές, πέρα από κοινωνικούς λειτουργούς και παιδαγωγούς, και άλλους ειδικούς επιστήμονες;
Απολύτως σημαντικό. Πολύ ουσιαστικό το ερώτημά σας. Οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι παιδαγωγοί ασφαλώς αποτελούν το μεγαλύτερο αριθμητικά τμήμα του προσωπικού που απασχολείται σε ένα φορέα Παιδικής προστασίας και φροντίδας, μαζί με τους διοικητικούς υπαλλήλους , ενώ στις δομές για ΑμεΑ απασχολούνται και άτομα άλλων αναγκαίων για τις περιπτώσεις ειδικοτήτων, όπως εργοθεραπευτές, λογοθεραπευτές, νοσηλευτές κ.ά.
Πέρα από αυτούς όμως είναι απολύτως αναγκαίο σε κάθε τέτοιο φορέα να υπάρχει και Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, είτε ως εσωτερικός, είτε ως εξωτερικός συνεργάτης, καθώς και εξειδικευμένος κλινικός Ψυχολόγος, όπως και εξειδικευμένοι Δικηγόροι, οι οποίοι, μαζί με τους κοινωνικούς λειτουργούς, τους παιδαγωγούς ή και το κατά περίπτωση προσωπικό άλλων αναγκαίων ειδικοτήτων, να συγκροτούν μία διεπιστημονική ομάδα που θα μπορεί να επιλαμβάνεται για όλα τα θέματα που αφορούν στα προστατευόμενα παιδιά και να σχεδιάζει από κοινού το καλύτερο δυνατό πλάνο οικογενειακής αποκατάστασης – θεραπευτικής παρέμβασης για κάθε παιδί ξεχωριστά, το οποίο δεν θα μπορεί μάλιστα να ανατραπεί χωρίς ειδική και εμπεριστατωμένη επιστημονικά αιτιολογία από το Διοικητικό Συμβούλιο του φορέα. Τα θετικά αποτελέσματα μίας τέτοιας διεπιστημονικής συνεργασίας τα έχω άλλωστε και προσωπικά διαπιστώσει στην πράξη ,εδώ και είκοσι και πλέον χρόνια, από την επαγγελματική ή και εθελοντική ενασχόλησή μου με ιδρύματα παιδικής προστασίας και τα διαπιστώνω καθημερινά και μέσα από το έργο που παράγουμε στον Επιστημονικό Σύλλογο Μέριμνας Παιδιού και Εφήβου, στον οποίο Παιδοψυχίατροι , Ψυχίατροι, Κλινικοί Ψυχολόγοι, Κοινωνικοί Λειτουργοί, Ειδικοί Παιδαγωγοί, Παιδίατροι, Λογοθεραπευτές και Εργοθεραπευτές και Δικηγόροι αναπτύσσουμε καταρχάς τις θέσεις μας από την πλευρά της επιστήμης του καθενός μας για να καταλήξουμε τελικά σε έναν συγκερασμό αυτών ,με οδηγό και στόχο την εξυπηρέτηση του συμφέροντος των παιδιών γενικά και του κάθε παιδιού ξεχωριστά.
Δεν είναι δυνατόν ασφαλώς ένας Κοινωνικός Λειτουργός να αποφασίζει μόνος του – χωρίς να διαθέτει την απαραίτητη επιστημονική γνώση – και επί άλλων θεμάτων που άπτονται της Παιδοψυχιατρικής, της Ψυχιατρικής, της νομικής ή και άλλων επιστημών, για την τύχη και για την αποκατάσταση ενός παιδιού. Δεν είναι σωστό ούτε για τους ίδιους τους Κοινωνικούς Λειτουργούς άλλωστε να επωμίζονται ένα τέτοιο φορτίο. Αυτό ισχύει τόσο για τον ιδιωτικό, όσο και για τον δημόσιο τομέα, όπου παρατηρείται το ίδιο φαινόμενο, οι ίδιες ελλείψεις σε αναγκαίο προσωπικό.
Θεωρείτε ότι θα πρέπει τελικά να κλείσουν όλες οι δομές παιδικής προστασίας και όλα τα παιδιά να τοποθετούνται απευθείας σε αναδοχή;
Η αναδοχή είναι ένας θεσμός που έχει ως στόχο του την ένταξη ενός παιδιού σε ένα οικογενειακό περιβάλλον, είτε προσωρινά, είτε μακροπρόθεσμα, καθώς η διαβίωση των παιδιών σε ιδρυματικά περιβάλλοντα επιφέρει αποδεδειγμένα αρνητικά αποτελέσματα στην ψυχοσυναισθηματική τους κυρίως ανάπτυξη. Δεν πρέπει να θεωρούμε όμως την αναδοχή και ως πανάκεια, ότι δηλαδή σε κάθε περίπτωση και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες εξυπηρετεί αυτή καλύτερα το συμφέρον ενός παιδιού και άρα αρκεί να βρούμε υποψήφιους αναδόχους γονείς για να τοποθετούμε εκεί κάθε παιδί που βρίσκεται σε ανάγκη ή σε κίνδυνο. Δεν λείπουν, τόσο παγκόσμια, όσο και εγχώρια, περιστατικά όπου παιδιά κακοποιήθηκαν στις ανάδοχες οικογένειες και απομακρύνθηκαν τελικά από αυτές ή οι αναδοχές δεν εξελίχθηκαν θετικά ως προς το «ταίριασμα» μεταξύ ανάδοχης οικογένειας και παιδιού, λύθηκαν και το παιδί επέστρεψε στη δομή για να πάει πιθανόν αργότερα σε άλλη ανάδοχη οικογένεια. Άρα , καίριο ρόλο παίζει και στις περιπτώσεις της αναδοχής η ενδελεχής έρευνα, κοινωνική αλλά και ψυχολογική, για τις προσωπικότητες και τα κίνητρα των αναδόχων, το σωστό – και όχι «στο πόδι» ή επειδή δεν υπάρχει άλλος υποψήφιος ανάδοχος – συνταίριασμα του κάθε παιδιού με ανάδοχη οικογένεια και ασφαλώς η συνεχής και ουσιαστική εποπτεία της αναδοχής σε όλη τη διάρκειά της από την εποπτεύουσα Κοινωνική Υπηρεσία αλλά και από Ψυχίατρο Παιδιών και Εφήβων ή Εξειδικευμένο Κλινικό Ψυχολόγο.
Ασφαλώς όμως, επειδή η ανθρώπινη φύση δεν είναι πάντα προβλέψιμη, η απόλυτη ανυπαρξία αρνητικών φαινομένων και στις περιπτώσεις της αναδοχής (όπως και στην ιδρυματική φροντίδα) είναι ανέφικτη αλλά τουλάχιστον θα πρέπει με κάθε ανθρωπίνως δυνατόν μέσο να διασφαλίζεται από τη νομοθεσία και την Πολιτεία η ελαχιστοποίησή τους, έτσι ώστε να μπορούμε να μιλάμε τελικά μόνο για περιπτώσεις που ακόμη και με τη μέγιστη επιμέλεια δεν θα μπορούσαν να προβλεφθούν και να προληφθούν. Είναι πολύ σημαντικό αυτό , κυρίως μάλιστα αφού το θέμα αφορά σε παιδιά και μάλιστα παιδιά που έχουν ζήσει ήδη πολύ δύσκολες καταστάσεις στη ζωή τους.
Όσον αφορά στις δομές παιδικής προστασίας δεν θεωρώ πως θα πρέπει να κλείσουν και να μην υφίστανται εν γένει. Και αυτό γιατί αφενός δεν είναι βέβαιο πως για κάθε παιδί που θα βρεθεί σε ανάγκη ή σε κίνδυνο θα υπάρχει , την στιγμή ακριβώς που θα είναι αναγκαίο, υποψήφια έστω ανάδοχη οικογένεια (άλλωστε σήμερα στο Μητρώο Αναδόχων οι υποψήφιοι είναι σημαντικά λιγότεροι από τις ανάγκες που πρέπει να καλυφθούν) και μάλιστα κατάλληλη για να τοποθετηθεί αυτό, αφετέρου υπάρχουν και θα υπάρχουν παιδιά σε ανάγκη ή κίνδυνο που είναι σε μεγαλύτερη ηλικία, προεφηβική ή εφηβική , με σοβαρά προβλήματα ή με αναπηρίες, για τα οποία δύσκολα βρίσκεται ανάδοχη οικογένεια και έτσι υφίσταται αναγκαιότητα προστασίας και φροντίδας τους σε κατάλληλη και εξειδικευμένη δομή.
Χρειάζεται πολύ μεγάλη προσοχή ώστε να μην οδηγηθούμε από το ένα άκρο στο άλλο, υπό το πρίσμα της επικαιρότητας . Δεν πρέπει ούτε να θεοποιούμε δηλαδή την αναδοχή, ούτε να δαιμονοποιούμε τις δομές παιδικής προστασίας και φροντίδας. Είναι και τα δύο αναγκαία για τη βέλτιστη εξυπηρέτηση του συμφέροντος κάθε παιδιού ξεχωριστά ,κατά περίπτωση δηλαδή. Αυτό που οφείλει όμως να γίνει άμεσα και χωρίς καμία ολιγωρία από πλευράς της Πολιτείας είναι να διαμορφωθούν σε όλα τα επίπεδα οι αναγκαίες προϋποθέσεις και να εφαρμοστούν αυτές μέχρι κεραίας για τη διασφάλιση του συμφέροντος των παιδιών ,τα οποία έχουν την ατυχία κάποια στιγμή στη ζωή τους να μην είναι δυνατόν να ζήσουν με τη φυσική τους οικογένεια για διάφορους λόγους και να χρειαστεί να διαβιώσουν μέσα σε μία δομή προστασίας ή στους κόλπους μίας ανάδοχης οικογένειας. Αυτό άλλωστε είναι ύψιστο χρέος κάθε ευνομούμενης και σύγχρονης κοινωνίας.
***Το KAVALA PORTAL, με τα «σπαρακτικά» κενά που φάνηκαν στην Οργάνωση – Λειτουργία – και Διαχείριση των «Ευαίσθητων Δομών», ευχαριστεί θερμά την έγκριτο νομικό κα Φιλιοπούλου, για την πληρέστατη και άνευ προηγουμένου κατατοπιστική συνέντευξη, επισημαίνοντας ότι όταν οι τύχες των «Ευαίσθητων Δομών» βρίσκονται στα χέρια μη κατάλληλων ανθρώπων, μοιραία θα υπάρχει και μεγάλη κοινωνική σύγχυση[…]!!
