28η Οκτωβρίου σήμερα, και συμπληρώνονται 85 χρόνια από την ημέρα που η Ελλάδα δέχτηκε την επίθεση των Ιταλικών στρατευμάτων από τα ελληνοαλβανικά σύνορα, μια επίθεση που αποτέλεσε την αρχή για το “έπος της Πίνδου”.

Με δεδομένο πως η επίσκεψη του Ιταλού πρεσβευτή στην Αθήνα κόμη Γκράτσι στο σπίτι του αρχηγού (και δικτάτορα) της ελληνικής κυβέρνησης Ιωάννη Μεταξά έλαβε χώρα στις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940,

και πως η ιταλική επίθεση ξεκίνησε στις 05:30 το πρωί (μισή ώρα πριν εκπνεύσει το ιταλικό τελεσίγραφο),

ήταν πολύ λογικό οι εφημερίδες της εποχής (το μοναδικό μέσο μαζικής ενημέρωσης που υπήρχε εκείνα τα χρόνια, εκτός του ραδιοφώνου) να μην έχουν προλάβει να καταγράψουν στα πρωτοσέλιδά τους την αναγγελία της έναρξης του πολέμου,

κάτι όμως που οι περισσότερες από αυτές έκαναν σε έκτακτες εκδόσεις που δημοσιεύτηκαν μέσα στην ημέρα.

Αυτό ακριβώς έγινε και στην Καβάλα, με την μοναδική εφημερίδα που κυκλοφορούσε εκείνη την περίοδο σε καθημερινή βάση: τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ.

Σύμφωνα και με τα όσα ανέφερε στο Kavala Portal ο ιστορικός και δημοσιογράφος Κώστας Παπακοσμίας μέσα στον Μεσοπόλεμο εκδίδονταν και άλλες εφημερίδες, όπως τα ΠΡΩΙΝΑ ΝΕΑ (πρόδρομος της σημερινής “Πρωινής”), ο ΚΗΡΥΚΑΣ (που, από καθημερινή εφημερίδα, είχε μετατραπεί σε εβδομαδιαία με την επωνυμία “ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ”) και η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ωστόσο την ημέρα της έναρξης του ελληνοϊταλικού πολέμου μόνο ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ κυκλοφορούσε.

Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως εκείνες τις ημέρες κυκλοφορούσε και η εβδομαδιαία έκδοση του “ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΚΗΡΥΚΑ”, ωστόσο το τελευταίο φύλλο που εντοπίσαμε στα αρχεία των εφημερίδων της Βουλής (σε ψηφιακή μορφή) εκδόθηκε την Δευτέρα 21 Οκτωβρίου 1940 (ακριβώς μια εβδομάδα πριν την εισβολή των Ιταλών). Εικάζεται πως την Δευτέρα 28 Οκτωβρίου δεν εκδόθηκε ο “ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ” διότι οι συντάκτες του είχαν ήδη επιστρατευτεί.

Ας δούμε, λοιπόν, το πώς υποδέχτηκε ο “ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ” την έναρξη του πολέμου στην Πίνδο (μέσα από το ψηφιοποιημένο αντίγραφο του φύλλου εκείνης της ημέρας, που εντοπίσαμε στα αρχεία των εφημερίδων της Βουλής).

Όπως αναφέραμε και νωρίτερα, το φύλλο που επρόκειτο να κυκλοφορήσει εκείνη την Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940 ήταν ήδη έτοιμο από την προηγούμενη ημέρα. Αποτελείτο από μόλις 2 σελίδες (μπρος-πίσω), όπως συνηθιζόταν εκείνα τα χρόνια, και -όπως θα περίμενε κανείς- περιλαμβάνει απλώς τις τελευταίες εξελίξεις της επικαιρότητας.

Μάλιστα, στην δεύτερη σελίδα του φύλλου τονίζεται πως “Ο αθηναϊκός τύπος ανασκευάζει τους μύθους περί μεθοριακών επεισοδίων” (με αφορμή, όπως καταγράφεται στο σχετικό άρθρο, μια σειρά δημοσιευμάτων από την Ιταλία που έκαναν λόγο για εισβολή “ελληνικής συμμορίας” στην ιταλοκρατούμενη Αλβανία!!!) και πως “Η Ελλάς εργάζεται δια την ειρήνη των Βαλκανίων”!

Το ενδιαφέρον είναι πως, εκείνη την εποχή, οι δημοσιογράφοι του “ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ” δεν εργάζονταν την Δευτέρα (έτσι δεν εκδιδόταν φύλλο την Τρίτη),

ωστόσο οι εξελίξεις εκείνων των ωρών “ανάγκασαν” τους εκδότες της εφημερίδας να κινητοποιήσουν το προσωπικό της και να εκδώσουν ένα έκτακτο, εσπερινό παράρτημα της εφημερίδας, μεγέθους μόλις 1 σελίδας!

Στο παράρτημα αυτό καταγράφονται οι επίσημες ανακοινώσεις για την επιστράτευση και τα διαγγέλματα του πρωθυπουργού Μεταξά και του βασιλέως Γεωργίου Β‘, οι πρώτες αναφορές για την ιταλική εισβολή (αλλά και για αεροπορικούς βομβαρδισμούς στην Πάτρα, στην Κόρινθο και στο Τατόϊ), η κατάρριψη 2 ιταλικών αεροπλάνων, μια σειρά δηλώσεων και “διαβεβαιώσεων” περί βρετανικής βοήθειας,

τα μέτρα που ελήφθησαν για την κυκλοφορία και τον φωτισμό στην Καβάλα (κυκλοφορία πεζών μόνο από τα πεζοδρόμια, απαγόρευση χρήσης φωτός στα σπίτια τις νύχτες σε περίπτωση που τα παράθυρα δεν έχουν καλυφθεί με κουβέρτες),

καθώς και η πρόσκληση που απευθύνθηκε ονομαστικά σε νοσοκόμες (αναφέρονται και τα ονόματα) ώστε να παρουσιαστούν άμεσα στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο.

Πέρασαν κιόλας 35 χρόνια από την αποφράδα, για την Καβάλα, 15η Αυγούστου του 1985 -ημέρα στην οποία ξέσπασε η μεγάλη πυρκαγιά που κατέκαψε ένα πολύ μεγάλο μέρος του περιαστικού δάσους της πόλης.

Βέβαια δεν ήταν η μοναδική πυρκαγιά που απασχόλησε την τοπική κοινωνία εκείνες τις ημέρες, καθώς και η Θάσος (αλλά και ο νυν δήμος Παγγαίου) υπέστησαν τις ολέθριες συνέπειες της πύρινης λαίλαπας. Χιλιάδες στρέμματα δάσους και 6 νεκροί ήταν ο τραγικός απολογισμός μιας περιόδου που χαράχτηκε έντονα στη συνείδηση των κατοίκων της.

Ας δούμε, όμως, πώς κάλυψαν οι εφημερίδες της εποχής την φονική αυτή πυρκαγιά -μέσα από το αρχείο εφημερίδων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Καβάλας. Το αφιέρωμά μας θα είναι εκτενές και θα παρατεθεί σε περισσότερα του ενός άρθρα -καθένα από τα οποία θα ασχολείται με δημοσιεύματα που εκδόθηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, από τη 15η Αυγούστου ως και τα μέσα Σεπτεμβρίου (οπότε και απομακρύνθηκε ο τότε νομάρχης Κώστας Μαμέλης -κατά πολλούς, ένας από τους υπεύθυνους για το ότι η φωτιά επεκτάθηκε τόσο πολύ και τόσο γρήγορα).

Πέμπτη 15 Αυγούστου 1985

Την ημέρα εκείνη ξέσπασε, όπως αναφέραμε, η μεγάλη πυρκαγιά της Καβάλας. Οι εφημερίδες είχαν ήδη εκδοθεί λίγες ώρες νωρίτερα, ενώ εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχε το Internet και οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί (μόνο η ΕΡΤ και η ΕΡΑ).

Έτσι, η μόνη αναφορά σε δασικές πυρκαγιές προέρχεται από την εφημερίδα “ΕΒΔΟΜΗ“, η οποία κάνει λόγο για 3 φωτιές που ξέσπασαν την προηγούμενη ημέρα αλλά αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως, παρά τους ισχυρούς ανέμους που έπνεαν και το δύσβατο του εδάφους. Οι φωτιές ξέσπασαν στον Άγιο Ανδρέα (κοντά στη Νέα Ηρακλείτσα), στη Λιμνιά και στο Ελαφοχώρι, ενώ έκαψαν ελαιόδεντρα, πεύκα και θάμνοι.

• 

• 

• 

Σάββατο 17 Αυγούστου 1985 – Φωτιά στην Καβάλα

Λόγω της αργίας του Δεκαπενταύγουστου δεν εκδόθηκαν εφημερίδες την Παρασκευή 16 Αυγούστου, ωστόσο οι δημοσιογράφοι ήταν σαφώς σε επαγρύπνηση εν όψει του φύλλου του Σαββάτου. Οι περιγραφές που διαβάζουμε στην ΠΡΩΙΝΗ, στην ΕΒΔΟΜΗ, στον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ και στην ΚΑΒΑΛΑ είναι πραγματικά ανατριχιαστικές:

α) Η ΠΡΩΙΝΗ μιλάει για “Σχέδιο εμπρηστών” (επικαλούμενη δηλώσεις του τότε αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Άμυνας Α. Δροσογιάννη) τους οποίους και χαρακτηρίζει ως “ΚΤΗΝΗ”, 

β) ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ μιλάει για “Ώρες τρόμου, αγωνίας και πανικού” και χιλιάδες Καβαλιώτες που εγκατέλειψαν την πόλη -ενώ δεν λείπουν, φυσικά, και οι επικρίσεις εναντίον της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (ας μην ξεχνάμε την γνωστή από παλιά δεξιόστροφη τάση του ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ)

γ) η ΚΑΒΑΛΑ μιλάει για “Πανικό και πράξεις ασυνήθιστες”,

δ) η ΕΒΔΟΜΗ μιλάει για “Τρόμο στην πόλη” και για “Μια νύχτα κόλαση”

Ενδεικτικό του χάους που επικρατούσε εκείνες τις ώρες στην ευρύτερη περιοχή -και το οποίο γίνεται φανερό και από τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής- είναι το γεγονός ότι στα εξώφυλλά τους, ενώ η ΠΡΩΙΝΗ, ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ και η ΚΑΒΑΛΑ γράφουν για 6 νεκρούς (5 στη Θάσο και 1 στην Καβάλα), η ΕΒΔΟΜΗ στέκεται μόνο στους 5 νεκρούς στη Θάσο -η αναφορά στον ένα νεκρό από την Καβάλα εντοπίζεται σε επόμενες σελίδες.

Κατά τα άλλα, μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι περιγραφές για το πώς ξεκίνησε η φωτιά και το πώς εξαπλώθηκε το πύρινο μέτωπο. Σύμφωνα με αυτές τις περιγραφές:

Οι πυρκαγιές που περικύκλωσαν την Καβάλα ξεκίνησαν περί τις 2:30 το μεσημέρι της Πέμπτης από το Χαλκερό (αναζωπύρωση μιας φωτιάς με 6 διαφορετικές εστίες που είχε ξεκινήσει, σύμφωνα με τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ, ήδη από την προηγούμενη Δευτέρα 12 Αυγούστου) και από το Παληό. Ένα μέτωπο της φωτιάς, στα ανατολικά του Χαλκερού, έκαψε 7 σπίτια χωρικών στην Άνω Λεύκη, ενώ ένα άλλο μέτωπο επεκτάθηκε προς τα υψώματα πάνω από το δημοτικό κοιμητήριο, με κατεύθυνση τον Άγιο Τρύφωνα και το Περιγιάλι. Το εκεί δάσος κάηκε ολοσχερώς, ενώ την τελευταία στιγμή εκκενώθηκε η (φορτωμένη με 5500 κιλά εκρηκτικών) αποθήκη πυρομαχικών στην Άσπρη Άμμο (και ενώ παλαιά βλήματα και νάρκες είχαν ήδη εκραγεί, όπως αναφέρει η ΠΡΩΙΝΗ).

Η φωτιά επεκτάθηκε, μάλιστα, και προς το -τότε- κάμπινγκ “ΕΙΡΗΝΗ” (σημερινό Vranas Resort), με τους πανικόβλητους κατασκηνωτές να κατευθύνονται προς τη θάλασσα.

Η ταχύτητα της φωτιάς ήταν τέτοια που, σε ελάχιστο χρονικό διάστημα έφτασε ως το Σταυρό, τη Δεξαμενή και τον Άγιο Σίλα, πλησιάζοντας επικίνδυνα το Σανατόριο (το οποίο εκκενώθηκε από τους ασθενείς του, που μεταφέρθηκαν στο -τότε- κάτω νοσοκομείο), το Γηροκομείο και το ξενοδοχείο “Εγνατία”. Οι πύρινες γλώσσες, μάλιστα, έφταναν ακόμα και σε ύψος 30-40 μέτρων, μετατρέποντας τον ουρανό σε κόκκινο!

Λίγο μετά τις 10 το βράδυ (περί τις 10:25, σύμφωνα με τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ) ο υποσταθμός της ΔΕΗ στο Περιγιάλι σταμάτησε να δίνει ρεύμα, με αποτέλεσμα ολόκληρη η Καβάλα να βυθιστεί στο σκοτάδι. Αν και τα φώτα της πόλης επανήλθαν περί τη 1:25 τα ξημερώματα, ο πανικός δεν μετριάστηκε καθόλου -καθώς οι φλόγες είχαν ήδη αρχίσει να κατευθύνονται προς την ίδια την Καβάλα. Λίγη ώρα νωρίτερα, γύρω στις 12 τα μεσάνυχτα, η Καβάλα κηρύχτηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ενώ την ίδια στιγμή τέθηκε σε εφαρμογή και το σχέδιο “Ξενοκράτης“.

Οι δημότες που έμεναν κοντά στα πύρινα μέτωπα εγκατέλειπαν μαζικά τις εστίες τους βάση οδηγιών που λάμβαναν από τα ραδιόφωνα (η ΕΒΔΟΜΗ μιλάει για κάλεσμα προς τον λαό για να κατευθυνθεί προς τον Άγιο Τρύφωνα και τον Άη-Θανάση), ενώ άλλοι έκοβαν δέντρα και κατέβρεχαν με νερό τους τοίχους, τις πόρτες και τα παράθυρα των σπιτιών τους. Αξιοσημείωτο, πάντως, είναι το γεγονός ότι -σύμφωνα με την ΕΒΔΟΜΗ- τα ρεπορτάζ των αθηναϊκών εφημερίδων και της κρατικής τηλεόρασης έκαναν λόγο για ολική εκκένωση της πόλης, κάτι βέβαια που δεν ίσχυε!

Οι σειρήνες χτυπούσαν ασταμάτητα, σημαίνοντας γενικό συναγερμό, ενώ η αγορά της Καβάλας ναι μεν είχε ανοίξει κανονικά το απόγευμα της Παρασκευής, ωστόσο ουδείς είχε το κουράγιο να ψωνίσει το παραμικρό -το κέντρο της πόλης, άλλωστε, είχε γεμίσει από οπλίτες που περίμεναν εντολές για να μεταβούν στα σημεία που επρόκειτο να βοηθήσουν για την κατάσβεση της φωτιάς.

Εκατοντάδες ήταν οι πυροσβέστες που έσπευσαν να συνεισφέρουν στις προσπάθειες για να τεθεί η φωτιά υπό έλεγχο -προερχόμενοι από τη Θεσσαλονίκη, τη Δράμα, την Ξάνθη και την Ελευθερούπολη-, ενώ όπως αναφέρει η ΕΒΔΟΜΗ (και ο συντάκτης της Βαγγέλης Μπέντης) επιστρατεύθηκαν 4 πυροσβεστικά αεροσκάφη και ένα ελικόπτερο. Ακόμα και απλοί πολίτες προσπάθησαν να βοηθήσουν, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην έλευση 150 κατοίκων από την Ελευθερούπολη -μαζί με τον δήμαρχο Β. Μαρμίδη, ο οποίος επιστράτευσε και 2 φορτηγά του δήμου για τη μετακίνηση των εθελοντών. Το συντονισμό των πυροσβεστικών δυνάμεων είχε αναλάβει ο κ. Μαμέλης, μαζί με τον στρατηγό κ. Καρλιάφτη, τον ταξίαρχο κ. Σιδηρόπουλο, τον αντιδήμαρχο Καβάλας Ανδρέα Γράσσο (ο δήμαρχος Λευτέρης Αθανασιάδης απουσίαζε στην Ιταλία), τον επιθεωρητή δασών κ. Στυλιάδη, τον Δασάρχη Καβάλας κ. Μάντο, τον σύμβουλο Αναγνώστη Κηπουρό και τους βουλευτές Γιάννη Τσακλίδη και Ηλία Παπαδόπουλο.

Αξιοσημείωτη ήταν, πάντως, η εσπευσμένη έλευση, το πρωί της Παρασκευής, του πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου -ο οποίος απέδωσε τα εύσημα στις κρατικές υπηρεσίες για την κινητοποίησή τους και στους κατοίκους της Καβάλας για τη μάχη που έδωσε για την κατάσβεση της φωτιάς (ολόκληρη τη δήλωσή του μπορείτε να τη διαβάσετε στις επόμενες φωτογραφίες). Νωρίτερα είχε μεταβεί στην Καβάλα και ο κ. Δροσογιάννης.

Ωστόσο η ζημιά είχε ήδη γίνει. Σύμφωνα με τα όσα αναφέρει -ως “πρώτη καταγραφή”- η ΕΒΔΟΜΗ,

• στη Λεύκη κάηκαν 3 σπίτια και 2 παράγκες
• στην περιοχή του Σανατορίου κάηκε το κοντινό δάσος, δεν κινδύνεψε όμως το κτίριο
• σώθηκε το δάσος της Χωράφας, αλλά το δάσος του Καρά Ορμάν και του Αγίου Τρύφωνα αποτεφρώθηκαν

Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, από τη μεριά του, έκανε λόγο για 3 σπίτια στον Βύρωνα, 4 αγροικίες στον Άγιο Τρύφωνα και 2 σπίτια στην Αγία Παρασκευή.

Το πρωί της Παρασκευής 16 Αυγούστου βρήκε την Καβάλα γεμάτη καπνούς, με την ΠΡΩΙΝΗ να την χαρακτηρίζει ως “καραφλή έτσι όπως την πρωτοείδε και τρόμαξε ο Ελευθέριος Βενιζέλος που στάθηκε ο πρωτοπόρος για τη δεντροφύτευση των λόφων που την περιβάλλουν”. Το χειρότερο, όμως, γεγονός ήταν ο θάνατος ενός 40χρονου ηλεκτροσυγκολλητή, του Νεκτάριου Πομπογιατζή, ο οποίος προσπαθούσε να σβήσει τη φωτιά και να σώσει το σπίτι ενός φίλου του αλλά έπαθε ασφυξία από τις αναθυμιάσεις και μεταφέρθηκε με καθολικά εγκαύματα στο νοσοκομείο περί τις 3 τα ξημερώματα -όπου και εξέπνευσε.

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

Σάββατο 17 Αυγούστου 1985 – Φωτιά στη Θάσο

Πυρκαγιά, όμως, δεν είχαμε μόνο στην Καβάλα αλλά και στη Θάσο -εξίσου καταστρεπτική, και περισσότερο φονική μιας και 5 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους!

Το εκτενέστερο ρεπορτάζ για τη φωτιά στη Θάσο δημοσιεύτηκε στον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ (σημαντικές αναφορές υπήρχαν, βέβαια, στην ΠΡΩΙΝΗ και στην ΕΒΔΟΜΗ). Σύμφωνα με το δημοσίευμα,

Η πυρκαγιά ξεκίνησε από τα Κοίνυρα και επεκτάθηκε άμεσα μέχρι τη Σκάλα Ποταμιάς, τη Σκάλα Παναγίας, τον Ποτό, το Πευκάρι, τα Λιμενάρια και τις Μαριές. Από το απόγευμα της Παρασκευής η φωτιά έλαβε εφιαλτικές διαστάσεις, λόγω του δυνατού αέρα, κάτι που ανάγκασε το Λιμεναρχείο Καβάλας αναγκάστηκε να στείλει δικά του και ιδιωτικά σκάφη στα Λιμενάρια για να παραλάβουν παραθεριστές και κατοίκους.

Αντίστοιχες εικόνες καταγράφτηκαν στις προβλήτες του Λιμένα και του Πρίνου, με εκατοντάδες τουρίστες και κατοίκους να παρατάνε τα αυτοκίνητά τους, να τρέχουν πανικόβλητοι προς τα λιμάνια και να προσπαθούν να μπουν σε οποιοδήποτε πλωτό μέσο βρουν μπροστά τους με προορισμό την Κεραμωτή. Μάλιστα, σύμφωνα με τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ, άλλοι ποδοπατήθηκαν, άλλοι χτύπησαν και πολλοί πήδηξαν τρομαγμένοι στη θάλασσα με την ελπίδα πως θα μπορούσαν ακόμα και κολυμπώντας να διασχίσουν τη θαλάσσια διαδρομή Θάσου-Καβάλας ή Θάσου-Κεραμωτής.

Με βάση τα όσα γράφτηκαν το Σάββατο 17 Αυγούστου, δεν ήταν εύκολο να δοθεί ακριβής απάντηση στο ερώτημα “Τι ζημιά προκάλεσε η φωτιά στη Θάσο;” Οι πρώτες πληροφορίες έκαναν λόγο για 40.000 στρέμματα με πεύκα και ελιές, 100 σπίτια, εξοχικά κέντρα (ντίσκο και μπουζουξίδικα), δεκάδες τροχόσπιτα και λυόμενες κατοικίες, το τοπικό δασονομείο, το κάμπινγκ στο Πευκάρι, 2.000 κυψέλες μελισσών και 1500 αιγοπρόβατα που παραδόθηκαν στις φλόγες.

Όσον αφορά τους νεκρούς, τα ονόματά τους ήταν τα εξής:

Μπερτό Ενρύ Μπελλς, 24 χρονών, υπήκοος Βελγίου-κάτοικος Γαλλίας

Χαρίσης Γρηγορόπουλος, 24 χρονών, ομογενής από τις Βρυξέλλες

Μαρία Σουτράκη, 55 χρονών, κάτοικος Κοινύρων

Παναγιώτα Λαντίτσου, 65 χρονών, κάτοικος Θεολόγου

Μαρία Σωτηράκη, 37 χρονών, κάτοικος Θεολόγου

Υπήρχαν, όμως, και 2 αγνοούμενοι: ο 46χρονος Κυριάκος Τρίχας και ο 55χρονος Γιώργος Μαλιώρης (αμφότεροι κάτοικοι Θεολόγου)

• 

• 

• 

• 

“Ευκαιρία βρήκε” η Νομαρχιακή Επιτροπή της ΝΔ

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι πυρκαγιές στην Καβάλα και στη Θάσο δεν θα μπορούσαν να παραμείνουν ασχολίαστες από τα έντυπα που ταυτίζονταν με συγκεκριμένες πολιτικές ιδεολογίες. Ένα από αυτά ήταν ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, η μόνη εφημερίδα στην οποία διαβάσαμε ανακοίνωση της Νομαρχιακής Επιτροπής Καβάλας της “Νέας Δημοκρατίας”, η οποία μιλούσε για “πολιτική ευθύνη” και ζητούσε να συσταθεί αμερόληπτη ειδική επιτροπή για να διαλευκάνει (μεταξύ άλλων):

• το μέγεθος της ολιγωρίας της Πολιτείας και του δήμου ολόκληρο το προηγούμενο δεκαήμερο που πρωτοεμφανίστηκαν εστίες πυρκαγιών,
• αν υπήρχε σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση τέτοιας καταστροφής,
• τιατί τόσες μέρες δεν κινήθηκαν πυροσβεστικά αεροπλάνα για να προλάβουν το κακό

Μάλιστα, σε άλλο σχόλιο της ίδιας εφημερίδας γινόταν μνεία σε δηλώσεις του Α. Παπανδρέου το 1981, με τις οποίες ζητούσε την παραίτηση του τότε πρωθυπουργού Γεωργίου Ράλλη -την οποία κατηγορούσε, εκείνη την εποχή, πως “ούτε τον δασικό πλούτο της χώρας δεν μπορεί να προστατεύσει”-, ενώ το 1985 μιλούσε για “αποσταθεροποίηση” και “μυστικό σχέδιο αγνώστων που κατακαίνε την Ελλάδα”

• 

• 

Η ζωή…συνεχίζεται;

Όπως ήταν φυσικό, η έκτακτη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Καβάλας -που είχε προγραμματιστεί για τις 9 το βράδυ της Παρασκευής 16 Αυγούστου- αναβλήθηκε λόγω της αναζωπύρωσης των πυρκαγιών και της απουσίας τόσο του δημάρχου Λ. Αθανασιάδη όσο και των αντιδημάρχων Α. Γράσσου και Μ. Βέργη -και του προέδρου του σώματος Γ. Γκόλνα- (οι τελευταίοι συντόνιζαν το έργο της κατάσβεσης.

Επιπλέον, ο προγραμματισμένος για το βράδυ του Σαββάτου φιλικός αγώνας ποδοσφαίρου μεταξύ του ΑΟ Καβάλα και του Ηρακλή Θεσσαλονίκης (παρουσία, μάλιστα, του μεγάλου Βασίλη Χατζηπαναγή) αναβλήθηκε. Δεν έγινε, όμως, το ίδιο με την παράσταση “Φορτουνάτος” του Σπύρου Ευαγγελάτου, η οποία ήταν προγραμματισμένη για το βράδυ του Σαββάτου στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων -στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Φιλίππων, και η οποία ανέβηκε κανονικά.

• 

• 

• 

• 

• 

Προειδοποιήσεις για οργανωμένο σχέδιο

Ενδιαφέρον, όμως, παρουσίασε μια αναφορά της εφημερίδας ΚΑΒΑΛΑ σε ένα άρθρο που είχε δημοσιευτεί στις 9 Ιουλίου 1985 (40 μέρες, δηλαδή, πριν τη φωτιά), το οποίο μιλούσε για “οργανωμένο σχέδιο με στόχο τον τουρισμό” και για “ξένους πράκτορες που καίνε τα δάση μας”. Το άρθρο εκείνο στηριζόταν σε καταγγελίες του αντιπροέδρου της Ένωσης Ευρωπαίων Δασοπόνων Δημήτρη Κανελλόπουλου, ο οποίος έκανε λόγο για “στόχευση” του Πηλίου, του Δαφνιού, της Κρήτης, της Θάσου, της Σάμου και νησιών των Κυκλάδων.

• 

• 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…

Ήταν ξημερώματα της Παρασκευής 21 Απριλίου 1967, όταν μια ομάδα αξιωματικών του Ελληνικού Στρατού ενεργοποίησαν τους ΛΟΚ (Λόχους Ορεινών Καταδρομών), στρατιώτες και τεθωρακισμένα, ενεργοποίησαν το “Σχέδιο Προμηθεύς” (σχέδιο έκτακτης ανάγκης του ΝΑΤΟ που προοριζόταν για την ανάληψη εξουσίας από το στρατό με σκοπό την εξουδετέρωση κομμουνιστικής απειλής – το 1967 χρησιμοποιήθηκε η παραλλαγή “Ιέραξ ΙΙ”) και επέβαλλαν το καθεστώς που έχει μείνει από τότε γνωστό ως “Χούντα των Συνταγματαρχών” (με τις “ευλογίες” των ΗΠΑ).

Ήταν η απαρχή μιας από τις πλέον σκοτεινές περιόδους της ελληνικής ιστορίας, μια περίοδος που σφραγίστηκε (μεταξύ άλλων):

– από την κατάλυση κάθε δημοκρατικής έννοιας στην ίδια τη χώρα που γέννησε τη δημοκρατία (κάθε παραλληλισμός με το σήμερα και με πεποιθήσεις ότι “και τώρα χούντα έχουμε. Τους εκλέξαμε για να κάνουν άλλα και αυτοί κάνουν τα αντίθετα από αυτά που υποσχέθηκαν. Διαμαρτυρόμαστε αλλά δε μας ακούνε” ακούγεται ωραία στα αυτιά πολλών αλλά στερείται οποιασδήποτε λογικής βάσης -στην τελική, εμείς που “διαμαρτυρόμαστε αλλά δε μας ακούνε” είμαστε αυτοί που “τους εκλέξαμε”, ενώ η χούντα των Απριλιανών επιβλήθηκε με το “έτσι θέλω”),

– από τη φίμωση κάθε φωνής που θα τολμούσε να πει έστω και μια αντίθετη άποψη,

– από τον εκτοπισμό, το βασανισμό ή ακόμα και τη δολοφονία αντιφρονούντων,

– από την απαρχή της αύξησης του εξωτερικού χρέους της χώρας (σύμφωνα με στοιχεία του Αθανάσιου Κανελλόπουλου, το εξωτερικό χρέος που από το 1821 έως το 1966 είχε διαμορφωθεί στο ύψος των 1,110 δις δολαρίων, μέσα σε έξι χρόνια ξεπέρασε τα 3,3 δις δολάρια!)

– από τα σκάνδαλα χρηματισμού και οικογενειοκρατίας και την απαρχή της αποσάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας (όπως είχε διαπιστώσει ακόμα και ο “δοτός” πρωθυπουργός του αρχιδικτάτορα Γιώργου Παπαδόπουλου Σπύρος Μαρκεζίνης, ο οποίος σε ανύποπτο χρόνο είχε πει πως “Η οικονομική κατάστασις έβαινε σταθερώς επιδεινούμενη… Η προσπάθεια αστυνομικής καθηλώσεως των τιμών οδήγησε εις πλήρη εξάρθρωσιν της αγοράς”.)

– από τα δημόσια έργα “βιτρίνας” που έγιναν σε πολλά σημεία της χώρας για την απόκτηση λαϊκού ερείσματος (αν και στην Καβάλα το έργο της μεταφοράς νερού -το οποίο πιστώνεται στον διορισμένο από τη Χούντα δήμαρχο Ευάγγελο Ευαγγελίου– θεωρείται από τα πλέον σημαντικά έργα για την πόλη, ασχέτως αν σήμερα έχει αποτελέσει αιτία διαμάχης μεταξύ των δήμων Καβάλας και Δοξάτου για την κυριότητα των πηγών Κεφαλαρίου)

– από άλλες ενέργειες “βιτρίνας” όπως η διαγραφή των αγροτικών χρεών (χωρίς όμως να αναπτυχθεί ουσιαστικά η αγροτική οικονομία) και η αύξηση κατά 30% των συντελεστών δόμησης σε ολόκληρη τη χώρα -κάτι που οδήγησε στην “τσιμεντοποίηση” μεγάλου μέρος των πόλεων

– από την εξέγερση του Πολυτεχνείου (και τις θεωρίες συνωμοσίας για το πόσοι ήταν οι νεκροί και πού ακριβώς σκοτώθηκαν)

– από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ίσως τη χειρότερη από τις συνέπειες της κατάληψης της εξουσίας από τους Απριλιανούς.

Τι έγραφε ο τύπος εκείνα τα χρόνια;

Έχει όμως σημασία να δούμε τι συνέβαινε στην Ελλάδα (και ειδικότερα στην Καβάλα) λίγες ημέρες πριν, πώς οδηγηθήκαμε στο πραξικόπημα και το πως “υποδέχτηκε” η κοινωνία τους χουντικούς. Και έχει ιδιαίτερη σημασία να δούμε τι έγραφαν, λίγες ημέρες πριν και λίγες ημέρες μετά το πραξικόπημα (έστω και άκρως κατευθυνόμενες από τη λογοκρισία) οι τοπικές εφημερίδες.

Πολύτιμος βοηθός στάθηκε, φυσικά, το αρχείο εφημερίδων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Καβάλας, μέσα από το οποίο κάναμε ένα μικρό “ταξίδι στο χρόνο”, διαβάζοντας τα πρωτοσέλιδα των 2 τοπικών εφημερίδων που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή: την ΠΡΩΪΝΗ και τον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ

Το πολιτικό κλίμα μέσα από τις τοπικές εφημερίδες

Για όσους δεν γνωρίζουν, η δεκαετία του 60 ήταν μια από τις πλέον ταραχώδεις για την ελληνική κοινωνία, η οποία ναι μεν προσπαθούσε να ορθοποδήσει μετά την καταστροφή της Κατοχής και του Εμφυλίου Πολέμου αλλά ζούσε ακόμα στον παλμό των συνεπειών του ιδεολογικού διχασμού της εποχής -διχασμού που δε θα μπορούσε, φυσικά, παρά να “τονωθεί” από το ευρύτερο ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 60 η πολιτική κρίση είχε οξυνθεί -με αποκορύφωμα τις “εκλογές βίας και νοθείας” του Οκτωβρίου του 1961, όταν και “ψήφισαν ακόμα και τα δέντρα”, και τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη το Μάιο του 1963-, το παρακράτος ζούσε και βασίλευε, ενώ το 1965 η “Αποστασία” βουλευτών της “Ένωσης Κέντρου” -του Γεωργίου Παπανδρέου- είχε σαν συνέπεια να μπει η χώρα σε μια περίοδο κυβερνητικής ανωμαλίας (και ουσιαστικής κυβερνητικής ανυπαρξίας).

Από αυτό το κλίμα δε θα μπορούσε να ξεφύγει, όπως ήταν φυσικό, και ο ελληνικός στρατός. Πολλοί αξιωματικοί του ΕΣ δεν έκρυβαν την πρόθεσή τους για τη διενέργεια πραξικοπήματος (μέσω της οργάνωσης ΙΔΕΑ, στην οποία δρούσε και ο μετέπειτα αρχιπραξικοπηματίας Γιώργος Παπαδόπουλος), ενώ από το 1965 είχε “αποκαλυφθεί” η ύπαρξη μιας άλλης οργάνωσης εντός του στρατεύματος, με την επωνυμία ΑΣΠΙΔΑ (παράγοντες της Δεξιάς είχαν καταγγείλει ότι υπήρχε μέσα στο στρατό οργάνωση με τα αρχικά αυτά και με απόκλιση προς τα “αριστερά”, με πολιτικό αρχηγό το γιο του Γιώργου Παπανδρέου και μετέπειτα πρωθυπουργό Ανδρέα).

Όλα αυτά τα αναφέρουμε διότι ακόμα και τα πρωτοσέλιδα των τοπικών εφημερίδων της εποχής ήταν συνδεδεμένα με τον πολιτικό διχασμό (είναι χαρακτηριστικό ότι σε λίγα από τα πρωτοσέλιδα της εποχής εντοπίσαμε κάποιες ειδήσεις που να σχετίζονται με την Καβάλα, με τις περισσότερες τοπικές ειδήσεις να αναγράφονται στις υπόλοιπες σελίδες των φύλλων). Ενδιαφέρον, επίσης, έχει να θυμηθούμε ότι ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ είχε ξεκάθαρες φιλοκαραμανλικές απόψεις και στήριζε την ΕΡΕ (ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε φύγει από την Ελλάδα το 1963), ενώ η ΠΡΩΪΝΗ ήταν γνωστή για τις κεντροαριστερές της πεποιθήσεις και τη “συμπάθεια” προς την Ένωση Κέντρου.

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ	Link
ΠΡΩΙΝΗ	Link

 Όσον αφορά, δε, την τοπική επικαιρότητα, αυτή περιστρεφόταν εκείνα τα χρόνια γύρω από τα παρακάτω γεγονότα:

– την αδυναμία διάθεσης στην αγορά των λιπασμάτων που παρήγαγε η νεότευκτη εκείνη την εποχή (είχε λειτουργήσει για πρώτη φορά το 1965) Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων λόγω αθρόας εισαγωγής από το εξωτερικό, και η εντολή που δόθηκε στην Αγροτική Τράπεζα (τότε ιδιοκτήτρια της ΒΦΛ) να μην εισάγει λιπάσματα που μπορούσαν να παραχθούν στην Ελλάδα,

– την αντιμετώπιση της ανεργίας,

– την υπό ίδρυση εργοστασίου επεξεργασίας ξυλείας στη Δράμα,

– την μη λειτουργίας της προσφάτως κτισμένης Ιχθυόσκαλας και της ανάγκης ίδρυσης εργοστασίου ιχθυηρών,

– την ανάγκη εκσυγχρονισμού του Καρνάγιου

– τις καπνοκαλλιέργειες και την πώληση καπνών,

– την ανέγερση του κτιρίου της Παιδόπολης,

– την προετοιμασία της αγοράς εν όψει του Πάσχα (το οποίο τότε εορταζόταν στις 30 Απριλίου)

– τους πλεονάζοντες λεμβούχους Θάσου και Καβάλας,

– την προσπάθεια του ΑΟ Καβάλας να ανέβει στην Α\’ Εθνική κατηγορία (έχασε το εισιτήριο στα μπαράζ, αλλά την επόμενη χρονιά προβιβάστηκε)

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ	Link
ΠΡΩΙΝΗ	Link

Το τελευταίο φύλλο των εφημερίδων υπό δημοκρατικό καθεστώς εξεδόθη στις 21 Απριλίου, ημέρα τέλεσης του πραξικοπήματος (είχαν ήδη προλάβει να τυπώσουν τα φύλλα τους λίγο πριν τα μεσάνυχτα). Τα επόμενα φύλλα κυκλοφόρησαν 5 ημέρες αργότερα (στις 26 Απριλίου), και παρά τις αρχικές ιδεολογικές διαφορές των εκδοτών και των συντακτών τους η ύλη τους ήταν ακριβώς η ίδια: η σωτήρια επανάσταση που έσωσε τη χώρα από τον κομμουνιστικό κίνδυνο και θα ωφελήσει τους φτωχούς και τους αγρότες. Το σκοτάδι είχε πέσει…

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ	Link
ΠΡΩΙΝΗ	Link