Σαν σήμερα, πριν από 78 χρόνια: Η αρχή του τέλους για τους Εβραίους της Καβάλας

Ήταν Πέμπτη 4 Μαρτίου του 1943 (ακριβώς 78 χρόνια πριν) και στην Καβάλα βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη ένα σχέδιο που θα οδηγούσε στον ξεριζωμό μιας σχετικά μικρής, αλλά ακμάζουσας πληθυσμιακής κοινότητας της πόλης: της εβραϊκής κοινότητας.

Τα όσα διαδραματίστηκαν εκείνες τις ώρες διηγείται ο γνωστός Καβαλιώτης ιστορικός Κυριάκος Λυκουρίνος.

Το σήμα δόθηκε στις 2:30 μετά τα μεσάνυχτα. Αμέσως αποκλείστηκαν οι είσοδοι της πόλης, βουλγαρικά περίπολα κατέλαβαν τους κεντρικούς δρόμους και όλη η δύναμη της βουλγαρικής χωροφυλακής, μαζί και οι μυστικοί της Οχράνα, ξεχύθηκαν στις κατοικίες των εβραίων και στην εβραϊκή συνοικία, πάνω από την οδό Ομονοίας.

Εφιαλτικά αντήχησαν μέσα στην ήρεμη νύχτα οι άγριες φωνές και τα δυνατά χτυπήματα στις πόρτες των σπιτιών, οι διαταγές, τα κλάματα και οι γοερές κραυγές. Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε στις 11 το πρωί και η σειρήνα της πόλης σήμανε το τέλος του αποκλεισμού.

Εκείνες τις πρωινές ώρες της 4ης Μαρτίου 1943 κάπου 1.700 άνθρωποι, άντρες και γυναίκες, νέοι, γέροι, παιδιά, έσυραν τα βήματα και τις μικρές αποσκευές τους στους δρόμους της Καβάλας και οδηγήθηκαν με απειλές και βίαια σπρωξίματα στις καπναποθήκες της Commercial, στην οδό Βενιζέλου (τότε οδό “Αδόλφου Χίτλερ”).

Τρεις μέρες βασανίστηκαν στο “προσωρινό στρατόπεδο” από τους υπηρέτες του Ναζισμού, την πείνα και τη δίψα, τους εξευτελιστικούς σωματικούς ελέγχους, ακόμη και στα γεννητικά όργανα των γυναικών. Την ώρα που τους αφαιρούσαν χρήματα και κοσμήματα, άλλες συμμορίες λεηλατούσαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους.

Στις 7 και 8 Μαρτίου 1943 οι άνθρωποι με το κίτρινο αστέρι φορτώθηκαν σε δεκαέξι καμιόνια για το σιδηροδρομικό σταθμό της Δράμας. Κάπου είκοσι μέρες κράτησε το ταξίδι χωρίς επιστροφή και τελείωσε στα κρεματόρια του στρατοπέδου εξόντωσης της Τρεμπλίνκα στην Πολωνία. Από την Τρεμπλίνκα δεν επέστρεψε κανείς και από το Ολοκαύτωμα επέζησαν μόνο 42 Καβαλιώτες Εβραίοι.

Ακόμα και τώρα βέβαια, μετά από 78 ολόκληρα χρόνια, πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά για τις τελευταίες ημέρες της εβραϊκής κοινότητας στην Καβάλα. Και μπορεί το 2015 (μετά από πολλά παρατράγουδα) να τοποθετήθηκε το μνημείο υπέρ των Καβαλιωτών Εβραίων στην οδό Ελ. Βενιζέλου (ένα μνημείο που βεβηλώθηκε αρκετές φορές από “συμπολίτες” που νομίζουν πως με αυτό τον τρόπο προσφέρουν θεάρεστες υπηρεσίες στο ελληνικό έθνος), ωστόσο ακόμα και τώρα η συζήτηση για την εβραϊκή κοινότητα της Καβάλας μοιάζει να αποτελεί ταμπού για τη σύγχρονη Καβάλα.

Μια προσπάθεια για την ανάδειξη των τελευταίων ημερών και στιγμών της εβραϊκής κοινότητας της Καβάλας αποτελεί το ντοκιμαντέρ “Η τρίτη νύχτα του Μάρτη” (που παρουσιάστηκε από το δήμο Καβάλας και τον τηλεοπτικό σταθμό ENA CHANNEL το μεσημέρι της Τετάρτης 3 Μαρτίου 2021).

Λίγη ώρα νωρίτερα, ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Καβάλας Κώστας Πεφάνης είχε καταθέσει λουλούδια στο Εβραϊκό μνημείο, ενώ το απόγευμα της ίδιας ημέρας προβλήθηκε στην πρόσοψη της Δημοτικής Καπναποθήκης ένα σπάνιο φωτογραφικό υλικό, με εικόνες και ντοκουμέντα εκείνης της περιόδου.