Το Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας (πρώην Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος) του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, σε συνεργασία με εταίρους από χώρες της Μαύρης Θάλασσας (Ρουμανία, Ουκρανία, Γεωργία, Τουρκία), επιλέχθηκε μέσω ανταγωνιστικής διαδικασίας, να χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και εθνικούς πόρους στο πλαίσιο του Προγράμματος NEXT Black Sea Basin (INTERREG VI-B) προκειμένου να διεξάγει έρευνα για τις επιπτώσεις των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών (ΧΞΕ) στις οικοσυστημικές υπηρεσίες των περιοχών του Δέλτα του Νέστου και της Βιστωνίδας.

Το χρηματοδοτούμενο έργο IASON+ στοχεύει στην προστασία των κρίσιμων δελταϊκών οικοσυστημάτων, καθώς επικεντρώνεται συνεργατικά στις επιπτώσεις των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών στις οικοσυστημικές υπηρεσίες στην περιοχή της Λεκάνης της Μαύρης Θάλασσας (BSB) μέσω ανάπτυξης κοινών πρωτοκόλλων παρακολούθησης των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών και καταγραφής των επιπτώσεών τους στις οικοσυστημικές υπηρεσίες της περιοχής (αλιεία, γεωργία, μελισσοκομία, κτηνοτροφία κλπ).

Τα δεδομένα που θα προκύψουν από τις δραστηριότητες θα διευκολύνουν την ανάπτυξη κοινών στρατηγικών και πολιτικών στις χώρες και τις περιοχές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, συμβάλλοντας έτσι στους ευρύτερους στόχους του Προγράμματος Interreg NEXT Black Sea Basin.

Οι εταίροι του προγράμματος είναι οι:

• Ρουμανία [Danube Delta National Institute for Research and Development (DDNI) & Danube Delta Biosphere Reserve Authority (DDBRA)] (συντονίστρια χώρα)
• Ελλάδα [Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ) – Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας (πρώην Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος)
• Ουκρανία [Institute of Marine Biology of the National Academy of Sciences of Ukraine (IMB)]
• Τουρκία [Karadeniz Technical University (KTU-MSF)]
• Γεωργία [International Business and Economic Development Center (IBEDC)]

Στην Ελλάδα, οι πρώτες μετρήσεις στο Δέλτα του Νέστου και στη Λίμνη Βιστωνίδα ξεκίνησαν στις αρχές του 2025 και θα συνεχιστούν με εντατικό ρυθμό μέχρι και το τέλος του καλοκαιριού του 2026.

Το Δέλτα του Νέστου και η Λίμνη Βιστωνίδα αποτελούν δύο πολύ σημαντικά υγροτοπικά συστήματα της Βόρειας Ελλάδας, όπου μεταξύ άλλων, προσφέρουν κρίσιμες οικοσυστημικές υπηρεσίες, όπως για παράδειγμα είναι ο καθαρισμός των υδάτων, προστασία από πλημμύρες, η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η στήριξη της αλιείας, της γεωργίας και του τουρισμού.

Ωστόσο, στην περιοχή του Δέλτα του Νέστου και στη Λίμνη Βιστωνίδα, έχουν «βρει καταφύγιο» και είδη φυτών και ζώων άλλων περιοχών του πλανήτη. Η παρουσία ξενικών ειδών – οργανισμών που εισάγονται από άλλα οικοσυστήματα είτε από ανθρώπινες δραστηριότητες (π.χ. εμπόριο, ναυσιπλοΐα) είτε λόγω της κλιματικής αλλαγής – απειλεί σοβαρά αυτά τα οικοσυστήματα και την οικονομική δραστηριότητα που διεξάγεται.

Τα χωροκατακτητικά ξενικά είδη:

• Ανταγωνίζονται τα ιθαγενή είδη για τροφή και ενδιαιτήματα, οδηγώντας συχνά σε μείωση ή και εξαφάνισή τους.
• Αλλοιώνουν τη δομή των οικοτόπων, αλλάζοντας τη φυσική μορφή και τις λειτουργίες των υγροτοπικών οικοσυστημάτων.
• Επιβαρύνουν τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, επηρεάζοντας αρνητικά την αλιεία και θέτοντας σε κίνδυνο την οικονομική δραστηριότητα των περιοχών αυτών.
• Εντείνουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, κάνοντας τα οικοσυστήματα λιγότερο ανθεκτικά.

Το έργο IASON+ έρχεται να απαντήσει σε αυτές τις προκλήσεις, δημιουργώντας ένα δίκτυο παρακολούθησης και ένα κοινό επιστημονικό πλαίσιο για την κατανόηση και την αντιμετώπιση των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών.

Η καταγραφή και η ανάλυση των επιπτώσεών τους θα επιτρέψει την ανάπτυξη στρατηγικών προσαρμογής και την προώθηση πολιτικών για τη βιώσιμη διαχείριση των δελταϊκών περιοχών.

Η προστασία των οικοσυστημικών υπηρεσιών δεν αφορά μόνο την περιβαλλοντική ισορροπία· αφορά άμεσα τις τοπικές κοινωνίες. Από την αλιεία και τη γεωργία έως τον τουρισμό και την καθημερινή ποιότητα ζωής, η υγεία των δελταϊκών οικοσυστημάτων καθορίζει την ευημερία χιλιάδων ανθρώπων στη Βόρεια Ελλάδα και σε ολόκληρη την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

Με τη συμμετοχή της Ελλάδας στο πρόγραμμα IASON+, η χώρα μας συμβάλλει ουσιαστικά στην κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την προστασία των φυσικών πόρων από τις προκλήσεις του μέλλοντος.

Σπύρος Τσιφτσής
Αναπληρωτής Καθηγητής
Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας 
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Στην εκπόνηση στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αναφορικά με την έρευνα και εκμετάλλευση του γεωθερμικού δυναμικού της χώρας, προχωρά το ΥΠΕΝ, με την προκήρυξη σχετικού διαγωνισμού.

Όπως αναφέρεται στην απόφαση του υπουργείου, σκοπός της σχετικής προκήρυξης, που θα «τρέχει» έως την επόμενη Τρίτη, είναι η καλύτερη προετοιμασία της Γενικής Διεύθυνσης Ορυκτών Πρώτων Υλών του ΥΠΕΝ για τους επόμενους διαγωνισμούς εκμίσθωσης του δικαιώματος έρευνας εντοπισμού γεωθερμικού δυναμικού, που προγραμματίζονται μετά το 2ο εξάμηνο του 2026.

Αναλυτικότερα, οι περιοχές για τις οποίες θα εκπονηθεί η μελέτη είναι οι εξής:

1) Κεντρικό–Νότιο τμήμα Λεκάνης ποταμού Στρυμόνα, Π.Ε. Σερρών & Π.Ε. Καβάλας,

2) Ακροπόταμος, Π.Ε. Σερρών & Π.Ε. Καβάλας

3) Δυτικό τμήμα Λεκάνης Δέλτα ποταμού Νέστου, Π.Ε. Καβάλας,

4) Λεκάνη Δέλτα ποταμού Έβρου, Π.Ε. Έβρου,

5) Νήσος Σαμοθράκη, Π.Ε. Έβρου,

6) Νότιο τμήμα νήσου Χίου, Π.Ε. Χίου και

7) Περιοχή Σπερχειάδας, Π.Ε. Φθιώτιδος,

και αποτυπώνονται στο παρακάτω διάγραμμα.

Συνοπτικά, στη μελέτη θα περιλαμβάνονται οι γενικές αρχές σχεδιασμού του προγράμματος ερευνών, το υφιστάμενο νομικό και κανονιστικό καθεστώς, οι κοινοτικοί και εθνικοί στόχοι περιβαλλοντικής προστασίας που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη, το θεσμικό πλαίσιο ανά περιβαλλοντική παράμετρο, η σκοπιμότητα και οι στόχοι του.

Τέλος, η εκπόνηση του έργου προβλέπεται να ολοκληρωθεί από τον ανάδοχο του διαγωνισμού εντός 6 μηνών από την υπογραφή της σύμβασης, με τον προϋπολογισμό να μην υπερβαίνει τις 30.000 ευρώ.

Πηγή: energypress.gr

Η παράκτια διάβρωση των περιοχών στο Δέλτα του Νέστου, η διαχείριση φαινομένων ευτροφισμού στις λιμνοθάλασσες της περιοχής και η εξοικονόμηση νερού στην άρδευση κατά μήκος της παράκτιας ζώνης της πεδιάδας του ποταμού Νέστου, είναι τρία από τα βασικότερα θέματα που εξέτασε το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ) στο πλαίσιο ενός διασυνοριακού έργου με στόχο την περιβαλλοντική παρακολούθηση της Λεκάνης της Μαύρης Θάλασσας (ΜΘ) υποστηριζόμενη από το σύστημα Copernicus-PONTOS».

Η Μαύρη Θάλασσα θεωρείται σήμερα ως μία από τις πλέον ευαίσθητες περιφερειακές θάλασσες λόγω της περιορισμένης ανανέωσης του νερού της και των μεγάλων λεκανών απορροής της ηπειρωτικής Ευρώπης που καταλήγουν σε αυτή.

Τα κύρια περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ΜΘ είναι: α) η υπερλίπανση από θρεπτικά άλατα και ο ευτροφισμός που προκαλείται, β) οι μεταβολές στους θαλάσσιους οργανισμούς, τη βιοποικιλότητα και την εισβολή ξενικών ειδών, γ) η χημική ρύπανση, περιλαμβανομένου του πετρελαίου, δ) η ανοξική ζώνη από τα 200μ. βάθος ως τον πυθμένα που μετατρέπει τη Μαύρη Θάλασσα σε λεκάνη παραγωγής υδροθείου.

Ο καθηγητής του τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του ΔΠΘ Γιώργος Συλαίος και διευθυντής του εργαστηρίου Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας, στη διάρκεια συνέντευξης τύπου παρουσίασε τους στόχους του έργου PONTOS, κάνοντας ιδιαίτερα αναφορά στις δυνατότητες που αυτό παρέχει, με τη συλλογή περιβαλλοντικών δεδομένων για τη Λεκάνη της ΜΘ και της ευρύτερης περιοχής μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος παρακολούθησης της Γης, Copernicus.

«Η περιοχή του Δέλτα του Νέστου», σημείωσε ο κ. Συλαίος, «έχει μια σειρά από περιβαλλοντικά προβλήματα που μας ήταν γνωστά τα τελευταία χρόνια από διάφορες μελέτες που έχουμε κάνει στο παρελθόν. Τώρα όμως, με τη βοήθεια του έργου PONTOS επικεντρωθήκαμε στα τρία σημαντικότερα σε μια προσπάθεια να τα διαχειριστούμε κατά τον καλύτερο τρόπο και ταυτόχρονα να δώσουμε στους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εδώ εκείνα τα εργαλεία που θα τους βοηθήσουν να τα αντιμετωπίσουν».

Η φραγματοποίηση του ποταμού έφερε τη διάβρωση των ακτών

Σύμφωνα με τον κ. Συλαίο η παράκτια διάβρωση είναι από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή στο Δέλτα του Νέστου το οποίο δημιουργήθηκε μετά τη φραγματοποίηση του ποταμού αλλά και την πίεση που δέχθηκαν οι εν λόγω περιοχές από την κλιματική αλλαγή. Τα δεδομένα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την ύπαρξη μιας σοβαρής υποχώρησης της ακτής άνω των 120 μέτρων σε πολλά σημεία, ενώ τα τελευταία τριάντα χρόνια χάθηκαν συνολικά περί τα 1,2 τετραγωνικά χιλιόμετρα παράκτιας ζώνης.

«Με τη χρήση δορυφορικών εικόνων», υπογράμμισε ο καθηγητής του ΔΠΘ, «μελετήθηκε διεξοδικά η ακτογραμμή του Δέλτα του Νέστου με στόχο να δούμε τις θέσεις όπου υπάρχουν προβλήματα διάβρωσης και να τις ιεραρχήσουμε. Να καταλάβουμε τους λόγους στους οποίους οφείλεται η παράκτια διάβρωση και σταδιακά να δώσουμε μια λύση για το τι θα μπορούσε να γίνει ώστε να αποκατασταθεί το πρόβλημα».

Τα φαινόμενα εμφάνισης ευτροφισμού

Το δεύτερο, μείζονος σημασίας θέμα που ασχολήθηκαν οι ερευνητές στο πλαίσιο του έργου PONTOS, ήταν η δορυφορική παρακολούθηση των λιμνοθαλασσών του υγροτοπικού πάρκου της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης προκειμένου να μελετηθούν τα φαινόμενα εμφάνισης ευτροφισμού.

«Πέρυσι είχαμε έντονα φαινόμενα ευτροφισμού και θυμόμαστε όλοι τα προβλήματα που δημιούργησε στις ακτές της περιοχές η βλέννα με την οποία σκεπάστηκε η θάλασσα», επισήμανε με έμφαση ο κ. Συλαίος και συνέχισε, «μέσα από δορυφορικές εικόνες και μαθηματικά μοντέλα προσπαθούμε να δούμε πως εξελίσσεται η συγκέντρωση του φυτοπλαγκτόν, πως ξεκινά και πως αναπτύσσεται. Στόχος, να δώσουμε ένα εργαλείο με το οποίο θα βοηθήσουμε τους ιχθυοκαλλιεργητές που δραστηριοποιούνται στις λιμνοθάλασσες να γνωρίζουν τους κινδύνους και πότε αυτή η ανάπτυξη του φυτοπλαγκτόν μπορεί να οδηγήσει σε μαζικούς θανάτους ψαριών που είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν».

Άρδευση με επιστημονικά μέσα

Το τρίτο θέμα που μελετάται στην περιοχή στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου είναι η εξοικονόμηση νερού στην άρδευση. Η παράκτια ζώνη και γενικότερα η πεδιάδα του ποταμού Νέστου περιλαμβάνει πολλές αγροτικές καλλιέργειες οι οποίες μέχρι σήμερα αρδεύονται μόνο εμπειρικά.

«Αυτό που εμείς προσπαθούμε να εισάγουμε στη γεωργία στην περιοχής», επισήμανε ο καθηγητής του τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος, «είναι η επιστημονική άρδευση, η τεχνολογικά ανεπτυγμένη, η οποία λαμβάνει υπόψη μετρήσεις από δορυφόρους, μετρήσεις από επιτόπιους αισθητήρες, μαθηματικά μοντέλα, προσομοιώσεις και υπολογισμούς. Στόχος είναι να περιοριστεί η ποσότητα του νερού που αρδεύουν οι αγρότες, ώστε να ποτίζουν ακριβώς όποτε χρειάζεται, την ποσότητα που χρειάζεται, προκειμένου να λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή παραγωγή. Το θέμα της άρδευσης είναι σημαντικό ειδικά τώρα που η ενέργεια είναι πολύ ακριβή. Η ποσότητα νερού που αρδεύεται μετατρέπεται σε ενέργεια και η ενέργεια σε κόστος άρδευσης. Πρακτικά μειώνουμε το κόστος της άρδευσης και έχουμε καταφέρει να το περιορίσουμε στο 30% με 35% στις περιοχές που έχουμε εξετάσει»

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ-Βασίλης Λωλίδης Φωτογραφίες: Γιώργος Συλαίος