Οι Επιπτώσεις της Υπεραλίευσης – Υπερεκμετάλλευσης στο Βόρειο Αιγαίο

Μείωση περίπου 20% των αλιευμάτων στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου όπου ανήκουν τα νησιά: Λέσβος, Σάμος, Χίος, Λήμνος, Ικαρία, Φούρνοι, Θύμαινα, Αϊ Στράτης, Οινούσσες, Ηρωική Νήσος Ψαρών.

Η παραγωγικότητα Αλιευμάτων

Η παραγωγικότητα του Αιγαίου είναι χαμηλή λόγω της πενίας του σε θρεπτικά συστατικά και πλαγκτόν, μολονότι το βόρειο Αιγαίο είναι πιο πλούσιο από το νότιο Αιγαίο. Η μεγαλύτερη παραγωγικότητα των βόρειων υδάτων είναι ένας ακόμη από τους παράγοντες που εξηγούν τη μεγαλύτερη ανάπτυξη της αλιείας. Γενικά, η αλιεία είναι «πολυειδική», παρότι παρατηρούνται εποχιακές διαφοροποιήσεις στη σύνθεση των αλιευμάτων. Ωστόσο, υπάρχουν καθορισμένα στοχευόμενα είδη για ορισμένα αλιευτικά πεδία, όπως:

• η αλιεία μερικών μεγάλων πελαγικών ειδών και ορισμένοι τύποι εξειδικευμένης παράκτιας αλιείας μικρής κλίμακας.

Τα κύρια είδη που αλιεύονται είναι:

• ο γαύρος,
• η σαρδέλα,
• o μπακαλιάρος,
• το μπαρμπούνι,
• η μαρίδα,
• η τσιπούρα,
• το κοκκάλι,
• η γαρίδα
• και το καλαμάρι.

Επισημαίνεται ότι στην περιοχή δεν έχουν πραγματοποιηθεί πολλές αξιολογήσεις της κατάστασης των αλιευτικών πόρων, αλλά αυτές που πραγματοποιήθηκαν για τον γαύρο και την τσιπούρα υποδεικνύουν υπερεκμετάλλευση.

Το περιβάλλον του Αιγαίου

Το Αιγαίο είναι μία από τις τέσσερις μεγαλύτερες λεκάνες της ανατολικής Μεσογείου. Παρότι εκτείνεται σε περισσότερα από 240.000 km2 , διαιρείται από το υψίπεδο των Κυκλάδων. Το βόρειο μέρος του διαθέτει μια σχετικά εκτενή υφαλοκρηπίδα, παρότι υπάρχουν βαθιά φαράγγια και βυθίσματα που διατρέχουν τον βυθό από τα νοτιοανατολικά προς τα βορειοανατολικά. Το νότιο Αιγαίο αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος του όγκου της λεκάνης και έχει βάθη έως 2.500 μέτρων.

Αλιείς και Προστασία του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος

Το Τμήμα Αλιείας Λέσβου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου διοργάνωσε  με τη χρηματοδότηση του LEADER ΑΛΙΕΙΑΣ (ΕΤΑΛ Α.Ε) εκδήλωση ενημέρωσης – ευαισθητοποίησης με θέμα:

 «Προστασία του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος- Ο ρόλος των αλιέων»

Η αίθουσα εκδηλώσεων Ιωάννης Παυλακέλλης του Επιμελητηρίου Λέσβου φιλοξένησε την εκδήλωση την Δευτέρα 30 Οκτωβρίου 2023.

Οι εισηγητές ανέλυσαν την καθοριστική συμβολή των επαγγελματιών αλιέων στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, καθώς και την δυνατότητα παραπέρα αξιοποίησης των απορριμμάτων της αλιευτικής δραστηριότητας και των παλιών αλιευτικών εργαλείων ενώ παράλληλα έγινε και περιγραφή του συστήματος συλλογής και διάθεσης των αλιευτικών απορριμμάτων, με την ονομασία της  Επιχείρησης «Καθαρά Δίχτυα- Ζωντανές Θάλασσες» που θα αναπτυχθεί πιλοτικά με την παρούσα πράξη στο νησί της Λέσβου.

Η συνάντηση αυτή έγινε στο πλαίσιο της Πράξης «Ενέργειες Ενημέρωσης Ευαισθητοποίησης, Προστασίας, Παρακολούθησης & Βελτίωσης του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος της Λέσβου» και χρηματοδοτείται από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΑ 2014 – 2020», Τοπικό πρόγραμμα CLLD/LEADER με φορέα υλοποίησης το Τμήμα Αλιείας Λέσβου της Περιφέρειας Β. Αιγαίου και τη συμμετοχή του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου. (26/10/2023).

Τέλος από τη συνάντηση αυτή προέκυψαν πολλά και χρήσιμα συμπεράσματα για το KAVALA PORTAL και κυρίως συζητήθηκε μεταξύ των συμμετεχόντων και το θέμα της μείωσης των αλιευμάτων στο βόρειο Αιγαίο, με επικέντρωση στο «γαύρο» ! 

Στοιχεία μείωσης των αλιευμάτων στο βόρειο Αιγαίο  

Με 7% συμμετέχουν τα νησιά της περιφέρειας στην πανελλαδική παραγωγή αλιευμάτων. Μείωση κατά 11,7% παρουσίασε ο αλιευτικός στόλος της χώρας. Στους 4.069,5 τόνους ανήλθε η παραγωγή αλιευμάτων στο βόρειο Αιγαίο (Λέσβος, Χίος, Σάμος, Ικαρία) το 2021 και αντιστοιχούσε στο 7% της πανελλαδικής παραγωγή αλιευμάτων. Το 2020 η παραγωγή αλιευμάτων 4.790,5 τόνοι και αντιστοιχούσε στο 6,8% της πανελλαδικής παραγωγή σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε η Ελληνική Στατιστική Αρχή την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου 2021. Δηλαδή μέσα σε ένα χρόνο η αλιευτική παραγωγή στα νησιά μειώθηκε κατά 15,%.

Η αλιευτική παραγωγή των νησιών του βορείου Αιγαίου κατά τελευταία χρόνια διαμορφώθηκε ως εξής 2016 – 3.167,7 τόνοι, 2017 – 5.302,7 τόνοι, 2018 – 4.957,9 τόνοι, 2019 – 5.231,5 τόνοι, 2020 – 4.790,5 τόνοι.

Τα στοιχεία της Ελληνική Στατιστικής Αρχής δείχνουν πως η αλιευτική παραγωγή παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις από χρόνο σε χρόνο. Σε μέσα επίπεδα η παραγωγή στην περιοχή του βορείου Αιγαίου διαμορφώνεται στους 4.587 τόνους.

Οι μεγαλύτεροι ψαρότοποι της χώρας είναι οι περιοχές: «Κόλποι Θερμαϊκός και Χαλκιδικής» με 24,6% της πανελλαδικής παραγωγής και «Κόλποι Στρυμωνικός και Καβάλας, ακτές νήσου Θάσου και Θρακικό Πέλαγος» με 21% της πανελλαδικής παραγωγής.

Το απόθεμα «γαύρου»

Τα ιχθυοαποθέματα του «γαύρου» μαζί με αυτά της σαρδέλας αποτελούν τη βάση της αλιείας των ελληνικών γρι-γρι. Τα κύρια αλιευτικά πεδία του γαύρου βρίσκονται κυρίως στο Βόρειο Αιγαίο και το Θρακικό πέλαγος, καθώς και στο Βόρειο Ιόνιο. Στις περιοχές αυτές πάνω από το 65% του στόλου των γρι-γρι ασχολούνται με την αλιεία «γαύρου», ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Το παρόν άρθρο κάνει την εκτίμηση των προοπτικών της αλιείας «γαύρου» στο βόρειο Αιγαίο. Για την συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν δευτερογενείς πηγές πληροφόρησης αν και έχουμε επίσης καταγράψει απόψεις,  και επαγγελματιών αλιέων για την τύχη του «γαύρου»!

Αιτίες ελάττωσης των αλιευμένων ποσοτήτων του «γαύρου»

Πιθανές αιτίες ελάττωσης των αλιευμένων ποσοτήτων του «γαύρου»

• Τα τελευταία χρόνια αρχικά η αιτίας της μείωσης είναι από την υπεραλίευση από: 9%, 10%, 16%, 22%

• Αλιεύουν τον μικρό «γαύρο» και επειδή τη στιγμή εκείνη δεν είναι εμπορεύσιμος, τον πετάνε στη θάλασσα και  μετατρέπεται σε ρύπο της θάλασσας

• Μείωση αποθεμάτων σύμφωνα με τις παραπάνω ενέργειες

• Δεν υπάρχει αστυνόμευση για χρήση «τυφλών» διχτυών με αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται εκεί μεγάλες ποσότητες μικρού «γαύρου»

• Οι λάθος κάποιοι χρονικοί περιορισμοί, αφού έχουμε αλλαγές στις θερμοκρασίες των νερών

• Ο «γαύρος»  εκλαμβάνεται ως κερδοσκοπικό αλίευμα

• Οι ερασιτέχνες ψαράδες στοχεύουν πολύ στο «γαύρο»

• Απαγόρευση αλιείας ψιλού γαύρου

• Απαγόρευση αλιείας γαύρου τον χειμώνα με μηχανότρατα και να μπει περιορισμός σε αριθμό ψαριών

• Απαγόρευση αλιείας γαύρου 15 Δεκ έως τέλη Φεβ.

Πηγές παρατήρησης και πρωτογενούς πληροφόρησης για το KAVALA PORTAL

• Επισκέψεις στην ιχθυόσκαλα της Μηχανιώνας (Θεσσαλονίκη), της Καβάλας.
• Επισκέψεις στις ιχθυοαγορές της Θεσσαλονίκης και της Καβάλας
• Συζητήσεις με επαγγελματίες ιχθυεμπόρους
• Συζητήσεις με επαγγελματίες αλιείς

Βιβλιογραφικές πηγές:

Newsroom Δημοσίευση 23/9/2022

https://www.stonisi.gr/post/46413/meiwsh-15-twn-alieymatwn-sto-voreio-aigaio

Η Αλιεία και Μεταποίηση μικρών πελαγικών ιχθύων στις Ελληνικές θάλασσες. Η περίπτωση του γαύρου (Engraulis encrasicolus, Linnaeus, 1758) Ιωάννης Ε. Μπατζάκας

Θεματικό τμήμα Διαρθρωτικών πολιτικών και πολιτική συνοχής – ΑΛΙΕΙΑ – 2008 Τμήμα πολιτικής, Διαρθρωτική πολιτική και πολιτική στον τομέα της συνοχής ΑΛΙΕΙΑΣ.