Μπορεί φέτος το καλοκαίρι να συμπληρώνονται 10 χρόνια από την ημέρα που ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων εντάχθηκε στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO,

ωστόσο τα χρονίζοντα προβλήματα που σχετίζονται με το “αθάνατο ελληνικό δημόσιο” παραμένουν στη θέση τους!

Αφορμή για το σχόλιό μας αυτό αποτέλεσε η επερχόμενη άφιξη του κρουαζιερόπλοιου CELEBRITY INFINITY στο επιβατικό λιμάνι της Καβάλας “Απόστολος Παύλος” την Τετάρτη 25 Μαρτίου, και η πρόθεση μιας μερίδας επιβατών του να επισκεφτούν τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίιππων,

μια πρόθεση όμως που έχει ήδη προσκρούσει στο ότι ο χώρος θα είναι κλειστός εκείνη την ημέρα, καθότι εθνική εορτή,

αλλά κυρίως διότι εδώ και χρόνια το προσωπικό που απαιτείται για την απρόσκοπτη και συνεχή λειτουργία του αρχαιολογικού χώρου δεν επαρκεί!

Το πρόβλημα αυτό δεν είναι καινούριο – αντιθέτως, το ότι ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων δεν ανοίγει όλες τις ώρες της ημέρας λόγω έλλειψης προσωπικού είναι γνωστό από πολύ καιρό προτού ενταχτεί στα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Το θέμα όμως είναι πως, 10 χρόνια μετά από αυτήν την ένταξη, δεν βλέπουμε να έχουν αλλάξει και πολλά πράγματα όσον αφορά το πώς αντιμετωπίζει το ελληνικό κράτος τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων.

Δεν μπορούμε να λέμε πως ζούμε σε μια χώρα και σε έναν τόπο που θέλει να ζήσει από την πολιτιστική του και αρχαιολογική του κληρονομιά,

δεν μπορούμε να λέμε πως ζούμε σε μια χώρα και σε έναν τόπο που θέλει να ζήσει από τον τουρισμό (Σχόλιο γράφοντος: Μια κατάσταση που προσωπικά μάς βρίσκει εντελώς αντίθετους, αλλά που δυστυχώς αποτελεί μια πραγματικότητα),

και να μην μπορούμε να αναδείξουμε τουλάχιστον τα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ας μην πάμε παραπέρα, ας σταθούμε μόνο σε αυτά)

εξαιτίας των γνωστών αγκυλώσεων του ελληνικού κράτους που αρνείται είτε να προκηρύξει μόνιμες θέσεις προσωπικού είτε έστω να προχωρήσει πιο γρήγορα στη δημοσίευση προκηρύξεων για πρόσληψη έκτακτου προσωπικού.

Μετά από τόσα χρόνια, κάποια παθήματα έπρεπε να μας έχουν γίνει μαθήματα. Αλλά δυστυχώς δεν μας έχουν γίνει μαθήματα…

Άρθρο του Μιχάλη Λυχούνα στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η UNESCO, τμήμα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, όπως φανερώνουν και τα δύο πρώτα γράμματα, ιδρύθηκε το 1945, στην προσπάθεια της διεθνούς κοινότητας, μετά τον αποτρόπαιο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, να διαμορφώσει μια νέα διεθνή έννομη τάξη. Διαδέχθηκε έναν αντίστοιχο φορέα της Κοινωνίας των Εθνών, με στόχο να προάγει τη διεθνή ειρήνη μέσα από συνεργασίες σε ζητήματα εκπαίδευσης, επιστημών και πολιτισμού. Ανάμεσα στην πλειάδα των δράσεων κεντρική παραμένει η υποστήριξή της στην επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης, όπως περιγράφονται στην Ατζέντα 2030 και έχει υιοθετήσει η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2015.

Ιδιαίτερα γνωστός στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός στον χώρο του πολιτισμού, έχοντας επιτύχει τη σύνταξη πλειάδας διεθνών συμβάσεων, με κορυφαία εκείνη του 1972 για την προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς. Απότοκός της είναι η δημιουργία του καταλόγου μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς, στον οποίο εγγράφονται θέσεις, χώροι και μνημεία εξέχουσας για την παγκόσμια κοινότητα σημασίας. Η χώρα μας διαθέτει 18-16 μνημεία πολιτισμού και δύο μεικτά (Αγ. Όρος και Μετέωρα). Δεν θα μας απασχολήσει εδώ ούτε η έλλειψη στρατηγικής για ένταξη νέων μνημείων και με γεωγραφικά κριτήρια (είναι αδιανόητο ότι δεν υπάρχει μνημείο από την Κρήτη), ούτε η αδυναμία να σπάσει το στερεότυπο Αρχαιότητα/Βυζάντιο με την εγγραφή κάποιας έκφρασης του νεότερου ελληνισμού, όπως για παράδειγμα της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής της Αθήνας.

Το παρόν σημείωμα είναι αφιερωμένο στη λειτουργία των εγγεγραμμένων μνημείων. Τι είναι τελικά αυτή η διάκριση για τα μνημεία; Ένα μέτριο, αν κρίνουμε εκ του αποτελέσματος, εργαλείο προβολής; Μια έκφραση κομπορρημοσύνης χωρίς βάθος και ουσία, επειδή ανήκουν στην πρώτη κατηγορία και απολαμβάνουν παγκόσμια αναγνώριση; Τι κέρδισαν από αυτήν η Κέρκυρα ή οι Φίλιπποι, για να αναφερθώ στις δύο τελευταίες εγγραφές; Ποια είναι η σημασία για τις τοπικές κοινωνίες, η υποστήριξη των οποίων στη διαδικασία της εγγραφής είναι πλέον απαραίτητη; Και το βασικότερο, τι συνεισφέρει και πόσο προωθεί μια τέτοια διάκριση τους υψηλούς σκοπούς του παγκόσμιου οργανισμού για τη διεθνή κοινότητα και το μέλλον του πλανήτη;

Η πραγματικότητα, όσο σκληρή και αν είναι, παραμένει μία. Η εγγραφή, όπως γίνεται και όπως τη διαχειρίζονται οι δημόσιοι φορείς, με πρώτο το ΥΠΠΟΑ, και οι τοπικές κοινωνίες, δεν έχει κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Ούτε οι επιπλέον δεσμεύσεις που θέτει ο οργανισμός τηρούνται, και το κυριότερο, ούτε οι αρχές του οργανισμού διασπείρονται στην κοινότητα. Με άλλα λόγια, το μνημείο θεωρείται πως πηγαίνει στον κόσμο, αλλά ο οργανισμός και οι αρχές του δεν φτάνουν στην κοινότητα. Η διαχείριση παραμένει εντός του πλαισίου του νόμου περί αρχαιοτήτων (Ν. 3028/2002) στην κλασική φόρμα του αποκλεισμού, για την κοινωνία, αλλά χωρίς την κοινωνία.

Ενδεικτικό είναι ότι πουθενά δεν έχει συσταθεί φορέας διαχείρισης. Οι πρακτικές παραμένουν αντίστοιχες με εκείνες των μνημείων που δεν έχουν τη συγκεκριμένη πιστοποίηση. Πρόκειται για προστασία με κυρίαρχο το αίτημα της τουριστικής κατάχρησης, που έχει επιβληθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Μετατροπή των χώρων και των μνημείων σε μηχανισμούς απορρόφησης ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη δημιουργία προσωρινής απασχόλησης και αρχαιολογικών Disneyland. Υποβιβασμός του παιδευτικού και πολιτιστικού τους χαρακτήρα, που αναδεικνύεται πλέον μόνο εκ του υστερήματος των στελεχών, τα οποία έχουν μετατραπεί σε απλούς διαχειριστές έργων ΕΣΠΑ.

Αν τούτο συμβαίνει στον πυρήνα της αποστολής των μνημείων, γίνεται αντιληπτό πως ο ρόλος τους ως φάρου για τις αρχές του διεθνούς οργανισμού είναι απολύτως υποβαθμισμένος. Σε ποιον χώρο ή μνημείο υπάρχει μια αναφορά στην ιστορία και στους φιλόδοξους στόχους της UNESCO; Ποιος φορέας διοργάνωσε ημερίδα για την Ατζέντα 2030 σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς; Τι μυρίστηκαν οι κάτοικοι των Κρηνίδων και του Δήμου Καβάλας ή Κέρκυρας για το παρελθόν και το μέλλον τέτοιου είδους διακυβερνητικών και διακρατικών πρωτοβουλιών; Τίποτε! Και αυτό δεν αλλάζει με την αναγγελία συνεδρίων στην Αθήνα, για προφανείς λόγους ανυπαρξίας της χώρας στον οργανισμό.

Η απουσία κέντρων επισκεπτών σε χώρους και μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς με προσανατολισμό τον οργανισμό και τις αρχές του φανερώνει τόσο την απουσία πραγματικού ενδιαφέροντος της χώρας για ουσιαστική συμμετοχή στα μεγάλα ζητήματα του μέλλοντος, όσο και απουσία από τις διεργασίες για συλλογικές λύσεις και διεθνή οργάνωση με σκοπό την ειρήνη. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Η UNESCO να γίνει περισσότερο παρούσα στη χώρα, κυρίως μέσα από τους πρεσβευτές της, τα μνημεία που αναγνώρισε, αλλά και η Ελλάδα να γίνει δυναμικότερος παράγοντας εντός του διεθνούς οργανισμού. Τούτο δεν είναι και δεν μπορεί να αποτελεί ούτε κοσμικότητα ούτε πολυτέλεια, αλλά πραγματική ανάγκη σε έναν σύνθετο κόσμο, σε έναν πλανήτη με μεγάλα προβλήματα.

* Ο κ. Μιχάλης Λυχούνας είναι αρχαιολόγος. Καταθέτει τις σκέψεις αυτές μετά τη συμμετοχή του σε σεμινάριο στο Ερκολάνο της Ιταλίας, που διοργάνωσε το περιφερειακό γραφείο της UNESCO στη Βενετία, με θέμα τον ρόλο του Κέντρου Επισκεπτών σε μνημεία UNESCO (29/9-2/10).

Συμπληρώνονται πέντε χρόνια από την ημέρα που ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων ανακηρύχθηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.

Για πόσο ακόμη ο Δήμαρχος Καβάλας θα αγνοεί και θα αφήνει αναξιοποίητο αυτόν τον ανεκτίμητο “θησαυρό” του τόπου μας;

Το Μνημείο ΟΥΝΕΣΚΟ των Φιλίππων είναι η ευκαιρία μας για να γίνουμε γνωστοί σε ολόκληρο τον κόσμο και για να προσελκύσουμε πολύ περισσότερους επισκέπτες από ολόκληρο τον κόσμο.

Πολύ περισσότερο είναι “η μεγάλη ευκαιρία” για την περιοχή του πρώην Δήμου Φιλίππων να αναπτυχθεί και να αποκτήσει μία νέα οικονομική δραστηριότητα, που θα φέρει νέα έσοδα και νέες θέσεις εργασίας για τους δημότες μας.

Αυτά όμως δεν θα συμβούν από μόνα τους.

Χρειάζεται ειδικό σχέδιο, σκληρή δουλειά και συστηματική προσπάθεια από τη διοίκηση του Δήμου Καβάλας, που θα εμπνεύσει και θα ενσωματώσει το σύνολο της τοπικής κοινωνίας και των τοπικών φορέων.

Όσο αργούμε, χάνουμε έσοδα και ευκαιρίες…

Τον προβληματισμό τους για τον κίνδυνο απένταξης του Αρχαιολογικού Χώρου Φιλίππων από τον κατάλογο των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO εκφράζουν με ερώτηση τους 24 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, που κατατέθηκε με πρωτοβουλία της βουλευτή Καβάλας, Τάνιας Ελευθεριάδου.

Τον Ιούλιο του 2016, στη διάρκεια της 40ης Συνόδου Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, ο Αρχαιολογικός Χώρος των Φιλίππων ανακηρύσσεται Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Όπως είναι γνωστό, υπάρχουν αυστηρές προϋποθέσεις που έχουν τεθεί από τα κλιμάκια της UNESCO για να μπορέσει ο αρχαιολογικός χώρος να ενταχθεί στο μόνιμο Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όπως, για παράδειγμα η κατάργηση του οδικού δικτύου και η συνεπακόλουθη πλήρης ενοποίηση του χώρου.

Όμως, σύμφωνα με καταγγελίες δημοσιογράφων που βρέθηκαν στις εργασίες αποξήλωσης του οδοστρώματος, το σκαπτικό μηχάνημα άφησε ανεξίτηλα σημάδια σε μαρμάρινο μέλος υποκείμενης στρώσης, ενώ πιθανόν να διέλυσε αρχαίο ψηφιδωτό και να κατέστρεψε κινητά ευρήματα, τα οποία, αν ισχύουν αποδεικνύουν ότι η βιασύνη υλοποίησης των εν λόγω έργων θέτουν σε κίνδυνο το ίδιο το μνημείο.

Πέραν, όμως, του προβληματισμού σε σχέση με τη χρήση προκονήσιου μαρμάρου- θέμα το οποίο απαντήθηκε από την κ. Δαδάκη, την έφορο Αρχαιοτήτων Καβάλας, υπάρχουν δύο δημόσιες, ηχηρές παρεμβάσεις που εντείνουν την αγωνία των φιλάρχαιων πολιτών για τη Βασιλική της Αγοράς.

Η πρώτη είναι του ομότιμο καθηγητή της Βυζαντινής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης και μέλους της ομάδας ανασκαφής και δημοσίευσης των ανασκαφών των Φιλίππων Αριστοτέλη Μέντζου ο οποίος, σημειώνει μεταξύ άλλων «Στη δημοσιότητα διέρρευσε ότι η λογική της στερέωσης που ακολουθεί η εγκεκριμένη μελέτη αφορά την ανακατασκευή μέρους του κτηρίου γύρω από τους πεσσούς, ώστε να αποκατασταθεί -σε ποιο βαθμό άραγε;- η αρχική ευστάθεια του μνημείου. Αν αυτό συμβαίνει, τότε η εικόνα του μνημείου θα αλλοιωθεί. Το μνημείο κινδυνεύει διότι θα χάσει την αυθεντικότητά του. Επί πλέον, η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας λύσης είναι συζητήσιμη. Η ιδανική αποκατάσταση της στατικής ευστάθειας του μνημείου, σύμφωνα με τη λογική αυτή, θα απαιτούσε την πλήρη ανοικοδόμησή του.»

Η δεύτερη παρέμβαση είναι του ομότιμου καθηγητή του ΔΠΘ και πρώην προϊστάμενου της Εφορείας, Κωνσταντίνου Τσουρή, ο οποίος στην εφημερίδα ΑΥΓΗ (27/6/2020) κρίνει ότι «θα πρέπει να απαντηθεί αν προτείνονται ανακατασκευές τοίχων εκ θεμελίων και σε τι μήκος και ύψος, ποιοι θα είναι οι όγκοι τους, αν προτείνεται επαναχρησιμοποίηση αρχαίων μελών, ποιών και σε ποια θέση, αν είναι βέβαιο ότι τα μέλη αυτά προέρχονται από τη Βασιλική Β΄ και ότι είχαν σε αυτή την ίδια χρήση, αν προτείνεται η κατασκευή νέων μαρμάρινων μελών και από ποιο μάρμαρο θα κατασκευαστούν».

Επειδή, η πιθανότητα απένταξης του Αρχαιολογικού Χώρου των Φιλίππων είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, αυξημένη.

Επειδή, η εν λόγω αναστηλωτική μελέτη εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, το 2018 (από υπηρεσιακούς παράγοντες του Υπουργείου), εγκρίθηκε από την Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και από την Εφορία Αρχαιοτήτων Καβάλας και η έφορος Καβάλας την εισηγήθηκε στο Κ.Α.Σ., όμως δεν είναι γνωστή τους επιστημονικούς κύκλους των αρχαιολόγων που καταπιάνονται εδώ και δεκαετίες με την Βασιλική Β’.

Επειδή, οι μέχρι τώρα εργασίες στο παλιό επαρχιακό δίκτυο εγείρουν αντιδράσεις ως προς την προστασία των υποκείμενων στοιχείων που φέρνουν στο φως οι παρεμβάσεις.

Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ ρωτούν την αρμόδια Υπουργό Πολιτισμού:

-Υπάρχει κίνδυνος απένταξης του Αρχαιολογικού Χώρου των Φιλίππων από τον κατάλογο μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO;

-Προτίθεστε να ενημερώσετε, μέσω της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας τους αρχαιολόγους που ανησυχούν σχετικά με την αναστηλωτική μελέτη της Βασιλικής Β’;

-Είναι εν γνώσει σας τα δημοσιεύματα που αναφέρονται σε καταστροφικές συνέπειες των εργασιών αποξήλωσης του επαρχιακού δρόμου;