Ο Σύνδεσμος Εκπαιδευτικών Φροντιστών Ν. Καβάλας πραγματοποίησε την Κυριακή 02 Φεβρουαρίου 2020 και ώρα 7μμ, την 1η ετήσια τακτική Γενική του Συνέλευση, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Ο.Ε.Β.Ε.Κ.
Ο πρόεδρος παρουσίασε τον διοικητικό και οικονομικό απολογισμό της περασμένης χρονιάς, καθώς και τον προγραμματισμό των επόμενων δράσεων του συνδέσμου.
Στο πλαίσιο της Γ.Σ. πραγματοποιήθηκε και η καθιερωμένη κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας του συνδέσμου. Το φλουρί έτυχε στην κα Βασιλειάδου Βασιλική, νέο μέλος του συνδέσμου μας.
Ευχαριστούμε θερμά τον Βουλευτή Καβάλας κ. Γ. Πασχαλίδη που τίμησε την εκδήλωσή μας με την παρουσία του, καθώς και τον Ιερέα εκπρόσωπο της Μητρόπολης Φιλίππων Νεαπόλεως & Θάσου.Ευχόμαστε το 2020 να είναι μια καλή και παραγωγική χρονιά για την εκπαίδευση στη χώρα μας.
Τα “Highlands” της Καβάλας, με μια νέα “ματιά” από την FromAbove (βίντεο)
Ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της βυζαντινής περιόδου που μπορεί κανείς να δει στο νομό Καβάλας (παρά το γεγονός ότι, στη γύρω περιοχή, θα συναντήσει ουκ ολίγα απορρίμματα) είναι και ο πύργος της Απολλωνίας, ο οποίος βρίσκεται στην παλιά εθνική οδό Καβάλας-Θεσσαλονίκης, ανάμεσα στις εκβολές του ποταμού Στρυμόνα και στον κόλπο των Ελευθερών (χτισμένος πάνω σε χαμηλό γήλοφο που δεσπόζει στην παραλία του κόλπου).
Τις τελευταίες ημέρες ο πύργος της Απολλωνίας “έχει πάρει τα πάνω του”, καθώς οι εικονολήπτες της Up Drones δημοσίευσαν στα social media ένα βίντεο, χαρακτηρίζοντας τον πύργο ως “τα Highlands της Μακεδονίας” (παραλληλίζοντάς τον με την ομώνυμη περιοχή της βόρειας Σκωτίας).
Όπως ήταν φυσικό, δεν θα μπορούσε να “μείνει πίσω” και ο Σάββας Τσανουσίδης, ο οποίος εδώ και λίγους μήνες μάς έχει δώσει -με το drone του, και με τη σφραγίδα της επιχείρησής του, της FromAbove- ορισμένα εξαιρετικά στιγμιότυπα από διάφορα σημεία του νομού Καβάλας. Το αποτέλεσμα ήταν το παρακάτω εντυπωσιακό βίντεο:
Λίγα λόγια για τον πύργο της Απολλωνίας
Χρονολογείται στην υστεροβυζαντινή περίοδο (14ος αι.) και θεωρείται έργο στρατιωτικό με σκοπό τον έλεγχο των κινήσεων σε όλη τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Αγίου Όρους και Χριστούπολης (Καβάλα). Το όνομα “Πύργος της Απολλωνίας” είναι συμβατικό (και νεοελληνικό) και μάλλον προήλθε από τη σύγχυση της θέσης της αρχαίας πόλης Απολλωνίας.
Ο πύργος περιβάλλεται από οχυρωματικό περίβολο. Ο περίβολος είναι τετράπλευρος με τη νότια πλευρά σπαστή σε τρεις μικρότερες πλευρές. Το πλάτος του ποικίλει από 1,20 έως 2,35 μ. Θεμελιώνεται πάνω στον μαλακό ημίβραχο και είναι κτισμένος με αργούς λίθους. Στη νοτιοδυτική πλευρά του βρίσκεται κτιστή κλίμακα που οδηγούσε στον περίδρομο.
Στην εσωτερική πλευρά ήταν προσκολημένα διάφορα βοηθητικά κτίσματα. Θεμέλια οικοδομημάτων διακρίνονται επίσης εξωτερικά της βόρειας πλευράς του. Η βόρεια και ανατολική πλευρά του απολήγουν στη δυτική και νότια αντίστοιχα πλευρά του πύργου ο οποίος σχηματίζει τη βορειοανατολική γωνία του περιβόλου. Είναι τετράπλευρος εξωτερικών διαστάσεων 11Χ10 μ. και σώζεται σε μεγάλο ύψος. Η είσοδός του ανοίγεται στη νότια πλευρά που αντικρύζει τη θάλασσα και βρίσκεται σε ύψος 2 μ. πάνω από το έδαφος. Αποτελείται από τυφλό ισόγειο, κάτω από το επίπεδο της εισόδου, και τέσσερις ορόφους. Ισόγειο και πρώτος όροφος χωρίζονται με ξύλινο δάπεδο. Το ίδιο και ο πρώτος όροφος από τον δεύτερο. Διατηρούνται μάλιστα οι δοκοθήκες του δαπέδου. Ο δεύτερος όροφος χωρίζεται από τον τρίτο με κτιστό φουρνικό που στηρίζεται μέσω σφαιρικών τριγώνων, λείψανα των οποίων διατηρούνται στις γωνίες, στους περιμετρικούς τοίχους. Ο τρίτος από τον τέταρτο μάλλον με ξύλινο δάπεδο. Ο τέταρτος όροφος καλύπτεται με καμάρα, επάνω από την οποία σχηματίζεται το δώμα του πύργου με τις επάλξεις, που όμως δεν σώζονται.
Στον ανατολικό τοίχο του διαμορφώνονται δυο κόγχες που ανήκουν στο παρεκκλήσιο του πύργου. Οι τρεις πρώτοι όροφοι επικοινωνούν με κτιστή θολωτή κλίμακα διαμορφωμένη μέσα στο πάχος της τοιχοποιίας. Η είσοδος προς την κλίμακα, απλό τοξωτό άνοιγμα βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του πρώτου ορόφου, απέναντι από την κύρια είσοδο. Η πρόσβαση προς τον τέταρτο όροφο γινόταν με ξύλινη εσωτερική σκάλα. Το ίδιο πρέπει να υποθέσουμε για την επικοινωνία του ισογείου με τον πρώτο όροφο. Φωτίζεται από μεγάλα τοξωτά παράθυρα που ανοίγονται σε όλες τις πλευρές και δυο φωτιστικές θυρίδες. Η αμυντική ικανότητα του πύργου ενισχύεται με δυο καταχύστρες, από μια στη βόρεια και νότια πλευρά.
Ο Πύργος παρουσιάζει πιο επιμελημένη τοιχοδομία. Είναι κτισμένος με χονδροδουλεμένους συλλεκτούς λίθους, επάλληλα ή μεμονωμένα πλινθία στους οριζόντιους και κάθετους αρμούς ενώ στις ακμές προτιμώνται πελεκημένα αγκωνάρια. Σε δυο σημεία σχηματίζονται δυο ζώνες με τέσσερις σειρές πλίνθων. Ορίζουν το επίπεδο του δευτέρου και τρίτου ορόφου.
“Μονοπάτι Καλόγερου”: Ένα άγνωστο μονοπάτι σάς περιμένει στο Μυρτόφυτο (φωτογραφίες)
Μια ανάρτηση φωτογραφικού υλικού στο Facebook μάς έδωσε την ευκαιρία να αναζητήσουμε περισσότερες πληροφορίες για ένα μονοπάτι στις πλαγιές του Συμβόλου όρους, το οποίο -σε αντίθεση με άλλα μονοπάτια σε διάφορα σημεία του νομού Καβάλας, όπως ο “Δρόμος του Νερού” και το Περιβαλλοντικό Μονοπάτι Παλιάς Καβάλας- δεν είναι ακόμα ιδιαίτερα γνωστό στο ευρύ κοινό.
Ο λόγος για το “Μονοπάτι του Καλόγερου”, το οποίο ξεκινάει από τα τελευταία σπίτια του Μυρτόφυτου Παγγαίου και φτάνει μέχρι την κορυφή όπου υπάρχει η σπηλιά “Αγίασμα” – με ενδιάμεση στάση στη “Βρύση του δάσκαλου” (ονομάστηκε έτσι από τον εκπαιδευτικό κ. Ρωμανίδη, ο οποίος έζησε στο Μυρτόφυτο τη δεκαετία του 60 και αξιοποίησε για πρώτη φορά την εν λόγω πηγή). Το μήκος του μονοπατιού ανέρχεται σε περίπου 1,5 χιλιόμετρο, ενώ σε περίπτωση που κάποιος το επιθυμεί μπορεί να περπατήσει άλλα 300 μέτρα μέχρις ότου φτάσει στην κορυφή -και απολαύσει τη θέα της Θάσου και του Παγγαίου όρους.
Σχεδιάγραμμα του μονοπατιού
Η διαδρομή είναι σχετικά εύκολη, ενώ το μονοπάτι έχει καθαριστεί από εθελοντές -στην πλειοψηφία τους κατοίκους του Μυρτοφύτου. Μάλιστα, πρόσφατα ανακαλύφθηκε και μια ακόμα σπηλιά, η οποία φέρει την ονομασία “Σπηλιά του Καλόγερου” (λόγω του ότι, σύμφωνα με την παράδοση, εκεί έμεινε για πολλά χρόνια ένας καλόγερος της Μονής Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους).
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφτείτε τη σελίδα του μονοπατιού στο Facebook (πατήστε εδώ)
Με πληροφορίες από zoumeperamo.blogspot.gr
Αφιέρωμα στα 60 χρόνια του Φεστιβάλ Φιλίππων – 1958: Έρχεται ο Καραντινός, πρεμιέρα στη Θάσο
Συνεχίζουμε το αφιέρωμά μας στα 60 χρόνια του Φεστιβάλ Φιλίππων με το 2ο μας άρθρο, το οποίο αναφέρεται στο 1958 – μια χρονιά με 3 σημαντικές πρωτιές:
– για πρώτη φορά ανέβηκαν περισσότερες της μιας θεατρικές παραστάσεις (2, για την ακρίβεια),
– για πρώτη φορά ανέβηκε μια αριστοφανική κωμωδία
– για πρώτη φορά ανέβηκε μια παράσταση και στο αρχαίο θέατρο Θάσου
Η καλή αρχή έγινε…
2 ημέρες μετά το ανέβασμα της “Ηλέκτρας” του Ευριπίδη -με το οποίο ξεκίνησαν οι παραστάσεις στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων το 1957– ο τότε νομάρχης Καβάλας Κώστας Κουκουρίδης, σε δηλώσεις του που δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες της εποχής, είχε τονίσει πως (διατηρούμε τη σύνταξη της εποχής, αλλά σε μονοτονικό σύστημα):
Η δοκιμή επέτυχε. Η καλή αρχή έγινε. Δια το μέλλον το θέμα βλέπω υπό άλλην όψιν ολοκληρωμένην. Δηλαδή: Μίαν εβδομαδιαίαν έκθεσιν-εμποροπανήγυριν, κατά τας αρχάς Αυγούστου εις τους ελεύθερους λιμενικούς χώρους. Κατά την διάρκειαν της Εκθέσεως αυτής να γίνουν περισσότεραι καλλιτεχνικαί εκδηλώσεις. Παραστάσεις Αρχαίου Δράματος εις Θάσον και Φιλίππους, Συναυλίαι, Λαϊκοί χοροί κλπ. Δεν βλέπω διατί θα ηρνήτο την συμμετοχήν του το Εθνικόν μας Θέατρον. Και υποχρέωσιν έχει να ενισχύση την πνευματική κίνησιν της Επαρχίας, και ζημίαν δεν θα υποστή αφού θα καταβάλωμεν πάσαν δαπάνην. Αι σκέψεις αυταί είναι εύχερους εφαρμογής και πρέπει να αρχίσωμεν αμέσως την προπαρασκευήν
Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι ο κ. Κουκουρίδης, ο οποίος αναγνώριζε τη δουλειά του Δ. Λαζαρίδη (παραδόξως, στις δηλώσεις του ο κ. νομάρχης δεν έκανε έστω και μια αναφορά στον Χ. Λαλένη παρά μόνο στον κ. Λαζαρίδη) είχε σαν στόχο του να “επενδύσει” στη δυναμική των θεατρικών παραστάσεων -αν και δεν μπορούσε, κατά πως φαίνεται, να ξεφύγει από την νεοελληνική αισθητική της “εμποροπανηγύρεως”.
Την ίδια ακριβώς αντίληψη -χωρίς, φυσικά, την “εμποροπανήγυριν”- είχε ο κ. Λαζαρίδης, ο οποίος στην εισαγωγική του ομιλία πριν το ανέβασμα της “Ηλέκτρας” (η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ στις 11 Σεπτεμβρίου 1957) είχε εκφράσει την πεποίθηση ότι θα μπορούσε να καθιερωθεί ένα ετήσιο φεστιβάλ (η πρώτη φορά που γίνεται μνεία στον όρο “φεστιβάλ”) με παραστάσεις στους Φιλίππους και στη Θάσο.
Μπορεί, βέβαια, οι φιλοδοξίες να ήταν πολύ μεγάλες, αλλά -όπως είδαμε και στο πρώτο άρθρο του αφιερώματος για το Φεστιβάλ Φιλίππων- η κατάσταση στην οποία βρισκόταν το θέατρο των Φιλίππων δεν ήταν η καλύτερη δυνατή. Επιπλέον, το 1958 ξεκίνησε με μια “αλλαγή φρουράς”, καθώς ο κ. Κουκουρίδης μετατέθηκε στην Νομαρχία της Κομοτηνής και στη θέση του ανέλαβε ο Θεόδωρος Μπαγλανέας.
Ευτυχώς ο κ. Μπαγλανέας έδειξε από την αρχή ότι ήταν θετικός στη συνέχιση του ανεβάσματος (ή της “διδαχής”, αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τον αντίστοιχο όρο της αρχαίας ελληνικής γλώσσας) παραστάσεων. Έτσι, στα μέσα της άνοιξης του 1958 διεξάγεται σύσκεψη με τη συμμετοχή του νομάρχη, των κ. Λαζαρίδη και Λαλένη, αλλά και άλλων κρατικών λειτουργών, με στόχο τον προγραμματισμό των παραστάσεων για το επερχόμενο καλοκαίρι.
Σωκράτης Καραντινός
Στη διάρκεια της σύσκεψης ορίστηκε ότι οι ημερομηνίες ανεβάσματος των παραστάσεων ήταν οι 19 και 20 Ιουλίου 1958 αποφασίστηκε να κληθεί στο θέατρο Φιλίππων η Αττική Σκηνή, καλλιτεχνικός διευθυντής της οποίας ήταν ένας άνθρωπος που έμελλε να συνδέσει άρρηκτα το όνομά του με τα πρώτα χρόνια της ιστορίας του Φεστιβάλ Φιλίππων: ο Σωκράτης Καραντινός.
Επρόκειτο για έναν εμπειρότατο θεατράνθρωπο (το 1958 συμπλήρωνε 25 χρόνια επαγγελματικής σταδιοδρομίας στο θέατρο, μιας και η πρώτη του επαγγελματική παράσταση -ο “Κατά Φαντασίαν Ασθενής” του Μολιέρου- ανέβηκε το 1933 στα “Ολύμπια”), με μεγάλη αγάπη για την επαρχία, ο οποίος πέρα από το “γονίδιο” -καθώς ήταν γιος του ιδιοκτήτη του θεάτρου “Ολύμπια” στην Κωνσταντινούπολη, όπου και γεννήθηκε- είχε και ευρωπαϊκή παιδεία -σπούδασε θέατρο στη Βιέννη και παρακολούθησε τη θεατρική ζωή στη Γερμανία και στη Γαλλία την εποχή του Μεσοπολέμου- αλλά και μια συγκεκριμένη, καλά θεμελιωμένη άποψη για το πώς πρέπει να ανεβαίνει μια αρχαία ελληνική τραγωδία – την οποία και αξιοποίησε από το 1961 και μετά, από τη θέση του ιδρυτικού μέλους και του καλλιτεχνικού διευθυντή του νεοσύστατου Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, το οποίο ανέλαβε τη διοργάνωση του Φεστιβάλ Φιλίππων από το 1961 ως και το 1984.
Ο Σωκράτης Καραντινός (φωτογραφία: Σωκράτης Ιορδανίδης, από το site του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος)
Όπως αναφέρει η δρ. θεατρολόγος-φιλόλογος Όλγα Μάμαλη στο βιβλίο “Φίλιπποι: Το θέατρο-οι παραστάσεις αρχαίου δράματος 1957-2007” (που εξέδωσε η εφημερίδα “ΕΒΔΟΜΗ” σε συνεργασία με το δήμο Καβάλας και το υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης το 2007),
ο Καραντινός θεωρούσε το αρχαίο δράμα και την ερμηνεία του δύσκολα, μεγάλα, εθνικά θέματα για τους Έλληνες και ζητούσε να αντιμετωπιστούν με σοβαρότητα από τα Κρατικά Θέατρα, τόσο στην Επίδαυρο όσο και στους Φιλίππους. Υποστήριζε ότι η Επίδαυρος πρέπει να είναι ο χώρος στον οποίον θα δοκιμάζεται αποκλειστικά το Εθνικό Θέατρο και αντίστοιχα οι Φίλιπποι ο χώρος αναμέτρησης του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος με το αρχαίο δράμα. Και επιχειρηματολογούσε πάνω σε αυτό ως εξής: Όχι γιατί τα κρατικά θέατρα μπορούν να περιορίσουν τη δραστηριότητα των άλλων, των ελεύθερων θεάτρων, αλλά γιατί καλλιεργώντας με συνέχεια και με συνέπεια την άποψή τους αποκτούν στέρεη προσωπικότητα ερμηνείας και παρέχουν δυνατότητες για κρίση, για σύγκριση και βάσανο. Υπόθεση μεγάλη, ο ‘αγών’ -αν έτσι παρουσιάζεται- μπορεί να γίνεται αλλού σε άλλα θέατρα, ας πούμε στου Ηρώδη του Αττικού ή σε κάποια από τα 70 άλλα που υπάρχουν σκορπισμένα σε όλη την Ελλάδα. Αλλά τα κρατικά θέατρα πρέπει να αφεθούν με αυτονομία για τη διαμόρφωση ενός δικού τους τρόπου ερμηνείας.”
Από τα παραπάνω λεγόμενα του Καραντινού (τα οποία επρόκειτο να ειπωθούν το 1966) γίνεται ξεκάθαρη η πίστη του τόσο στο ρόλο των κρατικών θεάτρων για την ανάπτυξη της ελληνικής θεατρικής σκηνής αλλά και στην ίδια δυναμική του αρχαίου θεάτρου Φιλίππων και του φεστιβάλ που διοργανωνόταν εκεί. Και αυτό από μόνο του δίνει μια διαφορετική, σαφώς μεγαλύτερη διάσταση στην προσπάθεια που είχαν ξεκινήσει το 1957 οι Δ. Λαζαρίδης και Χ. Λαλένης.
Ακόμα χρειάζεται δουλειά στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων
Ας επιστρέψουμε όμως στο 1958, υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι ο Σ. Καραντινός δεν ήταν εντελώς άγνωστος στο καβαλιώτικο κοινό, καθώς νωρίτερα μέσα στο ίδιο έτος είχε επισκεφτεί την Καβάλα για με μια σειρά παραστάσεων στο θέατρο Αίγλη.
Μετά τη σύσκεψη μεταξύ του νομάρχη Μπαγλανέα, των Δ. Λαζαρίδη και Χ. Λαλένη, ο Καραντινός δέχτηκε να αναλάβει το ανέβασμα 2 θεατρικών έργων:
– του “Αίαντα” (ή Αίαντα Μαστιγοφόρου) του Σοφοκλή, και
– του “Πλούτου” του Αριστοφάνη
Λίγες ημέρες μετά ο κ. Καραντινός ανεβαίνει στην Καβάλα για να επιθεωρήσει το αρχαίο θέατρο Φιλίππων. Τα όσα αντίκρισε στη διάρκεια της επιθεώρησης αυτής παρατίθενται σε ένα άρθρο που συνέγραψε ο ίδιος λίγους μήνες μετά, και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ (στις 9 Αυγούστου 1958):
Το άρθρο παρατίθεται αυτούσιο, ωστόσο άξια λόγου είναι η εξής αναφορά (στην πρώτη εικόνα):
Όταν πρωτοπήγα -δύο μήνες πριν- να δω το θέατρο, όπου θα δινόντουσαν οι παραστάσεις, είδα την κατάσταση στην οποία βρίσκονταν τα αρχαία μνημεία και φοβήθηκα πως θα ήταν αδύνατον να συμμορφωθούν, έτσι που να υπηρετήσουν το σκοπό που είχαν θέσει οι οργανωτές των εορτών. Όταν ξαναήρθα για τις παραστάσεις έτριβα κυριολεκτικά τα μάτια μου. Πόση δουλειά δεν είχε γίνει. Κι όταν παρακολούθησα τις παραστάσεις στην οργάνωσή τους εθαύμασα για το τι μπορεί να πετύχει το δόσιμο και ο ενθουσιασμός μερικών ανθρώπων, όταν βάζουν σε μια δουλειά την ψυχή τους και την ευθύνη τους. Τόσος κόσμος μπήκε και βγήκε στο αρχαίο, ωραίο θέατρο, κάθισε και παρακολούθησε τις παραστάσεις, χειροκρότησε, αντέδρασε -αν θέλετε δείχνει κι αυτό μια ζωντάνια- κι έδωσε νέο παλμό, μια νέα ώθηση προς τη συστηματικότερη καθιέρωση των εορτών.
Από τα παραπάνω συμπεραίνει κανείς ότι ο Σ. Καραντινός, στην πρώτη του επίσκεψη στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων, δε θα πρέπει να είδε κάτι διαφορετικό από αυτό που είχαν αντικρίσει την περασμένη χρονιά οι Δ. Λαζαρίδης και Χ. Λαλένης όταν ξεκίνησαν οι εργασίες για την προετοιμασία του αρχαίου θεάτρου για την “Ηλέκτρα” του Ευριπίδη. Το αποτέλεσμα της επιθεώρησης αυτής, αν και ως ένα βαθμό αναμενόμενο, φαίνεται πως αποτέλεσε το έναυσμα για μια νέα, συστηματικότερη προσπάθεια για την αναστήλωση του θεάτρου.
Η προσπάθεια αυτή, όπως ήταν φυσικό, ξεκίνησε από το Δ. Λαζαρίδη, σε συνεργασία με τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και τη Διεύθυνση Αναστηλώσεως του Υπουργείου Προεδρίας, και ολοκληρώθηκε σε 3 φάσεις:
α) από τον Μάιο έως τον Ιούλιο του 1958 β) από τον Νοέμβριο έως τον Δεκέμβριο του 1958 γ) από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο του 1959
Στην διάρκεια αυτής της προσπάθειας αναστηλώνεται ολόκληρο το θέατρο των Φιλίππων και ανακατασκευάζονται όλα τα εδώλια του κοίλου, ώστε το θέατρο να φτάνει σε χωρητικότητα άνω των 7000 ατόμων. Η αρχαιολογική έρευνα του μνημείου φέρνει στην επιφάνεια νέα στοιχεία για την αρχική μορφή του θεάτρου, σύμφωνα με τα οποία το θέατρο ανασκευάζεται, και τέλος ο χώρος αποκτά μόνιμη ηλεκτρική εγκατάσταση και περίφραξη. Στο σημείο αυτό, βέβαια, αξίζει να αναφέρουμε ότι μαζί με το αρχαίο θέατρο Φιλίππων, την ίδια χρονιά ξεκίνησε ένα καθαρά ερευνητικό ανασκαφικό πρόγραμμα στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων -υπό την εποπτεία του εφόρου Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Μακεδονίας Στυλιανού Πελεκανίδη -ένα πρόγραμμα που θα αποκαλύψει το Οκτάγωνο της αρχαίας ρωμαϊκής αγοράς και τον πρώτο ευκτήριο οίκο της Ευρώπης -αφιερωμένο στον Απόστολο Παύλο.
Λίγες μέρες πριν τις παραστάσεις
Με αυτά και με αυτά φτάνουμε στον Ιούλιο του 1958, λίγες ημέρες πριν τις παραστάσεις στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων. Η αναμονή είναι μεγάλη, οι προσδοκίες ακόμα μεγαλύτερες μετά και την επιτυχία της παράστασης του 1957 -όπως τονίζεται σε άρθρα της εποχής (όπως το παρακάτω, γραμμένο από το Ζήση Μπρουκάκη, το οποίο δημοσιεύτηκε στις 5 Ιουλίου 1958 στην ΠΡΩΙΝΗ) αλλά και σε αναφορές στην υπόθεση του “Αίαντα” και του “Πλούτου”–
ενώ οι προβλέψεις για την αθρόα προσέλευση τουριστών για τις παραστάσεις είναι τόσο πολλές που αναγκάζουν τον διοικητή της Τουριστικής Αστυνομίας Καβάλας να εκδώσει ανακοίνωση (στις 12 Ιουλίου) με την οποία καλούνταν οι ντόπιοι να ανοίξουν τα σπίτια τους και να προσφέρουν -έναντι αντιτίμου- κατάλυμα στους επισκέπτες (μια πρώιμη μορφή AirBnb)!
Οι εργασίες αναστήλωσης του αρχαίου θεάτρου των Φιλίππων συνεχίζονταν μέχρι και ελάχιστες ημέρες πριν τις παραστάσεις, αν και τα παράπονα για την ανυπαρξία οιασδήποτε ενίσχυσης από το επίσημο κράτος παρέμεναν έντονα (όπως και οι ευχαριστίες προς την ΧΙ Μεραρχία Πεζικού, η οποία για μια ακόμα χρονιά κλήθηκε να “βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά” -και το έκανε με μεγάλη προθυμία).
ΠΡΩΙΝΗ, 15 Ιουλίου 1958
Παραστάσεις με προσωπεία!
Και φτάνουμε στο Σαββατοκύριακο 19-20 Ιουλίου 1958, ημερομηνίες στις οποίες το θέατρο Φιλίππων αποτέλεσε το επίκεντρο του πολιτιστικού ενδιαφέροντος για το νομό Καβάλας. Η αρχή έγινε στις 6:30 το απόγευμα του Σαββάτου, με την πρώτη κωμωδία που παίχτηκε στην ιστορία του φεστιβάλ (τον Πλούτο του Αριστοφάνη), αλλά μόλις 300 θεατές κατάφεραν να την δουν -στα δημοσιεύματα της εποχής αναφέρεται ως βασικότερος λόγος το γεγονός ότι “η ώρα ήταν ακατάλληλη” (προφανώς λόγω της ζέστης του Ιουλίου). Λίγες ώρες αργότερα, και συγκεκριμένα στις 9 το βράδυ, το θέατρο των Φιλίππων γέμισε από 3500 θεατές (μεταξύ αυτών ο υπουργός Βορείου Ελλάδος Αύγουστος Θεολογίτης, ο οποίος λίγες ώρες νωρίτερα είχε κηρύξει την έναρξη του πανελλήνιου πρωταθλήματος κλασικού αθλητισμού στη Δράμα, καθώς και ο υπουργός Βιομηχανίας Νικόλαος Μάρτης) που παρακολούθησαν τον Αίαντα Μαστιγοφόρο του Σοφοκλή. Την επομένη το πρόγραμμα των παραστάσεων αντιστράφηκε, με τον “Αίαντα” να ανεβαίνει στις 6:30 και τον “Πλούτο” στις 9.
Η επιτυχία των παραστάσεων -τις οποίες παρακολούθησαν θεατές προερχόμενοι όχι μόνο από την Καβάλα και τους γύρω οικισμούς αλλά και τη Δράμα, την Ξάνθη, τις Σέρρες και τη Θεσσαλονίκη- είχε σαν αποτέλεσμα την είσπραξη ενός ποσού της τάξης των 100.000 δραχμών (όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα της ΠΡΩΙΝΗΣ στις 22 Ιουλίου 1958). Άξιο αναφοράς, όμως, είναι το γεγονός ότι, ενώ στην “Ηλέκτρα” το 1957 οι ηθοποιοί εμφανίζονταν με τα κανονικά τους πρόσωπα, ο Σ. Καραντινός το 1958 αποφάσισε να φορέσει προσωπεία στους ηθοποιούς του (ακριβώς όπως γινόταν στην αρχαιότητα).
Οι ηθοποιοί με τα προσωπεία των ρόλων τους από τον “Πλούτο”
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ
Κανέλλος Αποστόλου
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Κώστας Βάρναλης
ΠΡΟΣΩΠΕΙΑ-ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ
Λίζα Φ. Ζαΐμη
ΜΟΥΣΙΚΗ
Γεώργιος Πλάτωνας
ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ
Στέφανος Βασιλειάδης
ΠΛΟΥΤΟΣ
Μπάμπης Γιωτόπουλος
ΧΡΕΜΥΛΟΣ
Κώστας Ματσακάς
ΚΑΡΙΩΝ
Γιώργος Μάζης
ΒΛΕΨΙΔΗΜΟΣ
Θοδωρής Αρώνης
ΠΕΝΙΑ
Μιράντα
ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΕΜΥΛΟΥ
Μαρούλα Ρώτα
ΔΙΚΑΙΟΣ
Νίκος Παπαδάκης
ΣΥΚΟΦΑΝΤΗΣ
Σταύρος Χριστοφίδης
ΓΡΙΑ
Μιράντα
ΝΕΑΝΙΑΣ
Θοδωρής Αρώνης
ΕΡΜΗΣ
Νίκος Παπαδάκης
ΙΕΡΕΑΣ
Σταύρος Χριστοφίδης
ΒΟΥΒΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
ΠΑΙΔΙ
Γιάννης Κανδηλάς
ΜΑΡΤΥΡΑΣ
Μισέλ Πολάτος
Παραστάσεις και στη Θάσο! – Αρχή με “Αίαντα”
Στο κλείσιμο της ομιλίας του, λίγο πριν την έναρξη της παράστασης του “Αίαντα” στις 19 Ιουλίου, ο Δ. Λαζαρίδης είχε πει τα εξής:
“Η συνέχεια θα είναι πιο εύκολη και πιστεύω ολόψυχα, πως οι Εορτές των Φιλίππων μπορούν και πρέπει να καθιερωθούν σε μόνιμο ετήσιο καλλιτεχνικό θεσμό. Η ολοκλήρωση των εργασιών του θεάτρου και ο εξωραϊσμός και διαμόρφωση του χώρου, που είναι μπροστά και γύρω απ’ αυτό, έτσι που και άνετη να είναι η προσέλευση των θεατών και η στάθμευση των αυτοκινήτων και η αξιοποίηση του ωραίου θεάτρου της Θάσου θα πρέπει να είναι το προσεχές μέλημά μας.”
Λίγοι, όμως, ήταν αυτοί που περίμεναν ότι το αρχαίο θέατρο Θάσου θα φιλοξενούσε παράσταση μέσα σε ελάχιστες ημέρες. Και όμως, χάρη στην προτροπή του Χαράλαμπου Λαλένη, την επόμενη Πέμπτη 24 Ιουλίου οι συντελεστές του “Αίαντα” μετέβησαν στο Λιμένα Θάσου και έδωσαν μια ακόμα –μη προγραμματισμένη– παράσταση (στις 6 το απόγευμα), εγκαινιάζοντας για τους νεότερους χρόνους και το θέατρο της Θάσου και προσφέροντας ταυτόχρονα στο Φεστιβάλ το δεύτερο σκέλος του: «Φεστιβάλ Φιλίππων και Θάσου». Αν και η προετοιμασία ήταν και πάλι στοιχειώδης, καθώς οι ανασκαφές του θεάτρου δεν είχαν ολοκληρωθεί, αν και ο χρόνος για διαφήμιση της παράστασης ήταν εξαιρετικά περιορισμένος, η προσέλευση του κόσμου ήταν μεγάλη. Ο Χ. Λαλένης θυμάται ότι:
“Δεν μπορούσε να γίνει λόγος για σκηνικά. Κόψαμε τα πουρνάρια που κάλυπταν τα ερείπια της σκηνής και μ’ αυτά έγινε το σκηνικό, πρόχειρο, αλλά ότι χρειαζόταν για το στρατόπεδο του Αίαντα, όπου εξελίσσεται η υπόθεση της τραγωδίας. Χωρίς προετοιμασία και προβολή ο κόσμος, ντόπιοι και ξένοι παραθεριστές, πλημμύρισαν το Αρχαίο Θέατρο. Το θέαμα ήταν συγκινητικότατο.“
Κριτικές
Όπως ήταν αναμενόμενο, δε θα μπορούσαν να λείψουν και οι κριτικές για τις 2 παραστάσεις. Μια πρώτη κριτική -που αφορούσε μόνο τον “Αίαντα”– διαβάζουμε στις 23 Ιουλίου, στην εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ, από το Λευτέρη Νεγρεπόντη, ο οποίος μπορεί στο μεγαλύτερο μέρος του κειμένου του να περιγράφει το μύθο πίσω από την παράσταση αλλά σχολιάζει με καυστικό τρόπο τα κοστούμια. Πιο συγκεκριμένα, θεωρεί υπερβολικό τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκαν ντυμένα τα πρόσωπα, με πολύ έντονα φωτεινά χρώματα, “που τους μετέτρεπαν σε μορφές φανταστικών ανθρώπων του Άρη που κάποιο διαστημόπλοιο μάς τους έφερε στη γη” και περιγράφει τα προσωπεία με χαρακτηρισμούς όπως “άλλα μας θύμισαν γιαπωνέζικο κουκλοθέατρο και άλλα μορφές παριζιάνικου θεάτρου παραστάσεων γκραν-γκινιόλ” . Πηγαίνοντας, ωστόσο, ένα βήμα παραπέρα ο Λ. Νεγρεπόντης έφτασε στο σημείο να μιλάει για μεγάλη προχειρότητα στο ενδυματολογικό (αλλά και στον οπλισμό του Αίαντα), να χαρακτηρίσει την όψη τους «περιφρόνηση προς την επαρχιακή καλαισθησία» και ότι δεν οδηγεί παρά στο «να αποξενώσει τον μέσο Έλληνα από το αρχαίο μας δράμα». Αξίζει, δε, να αναφερθεί ότι στην κριτική του Λ. Νεγρεπόντη απάντησε ο Σ. Καραντινός με το άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ΠΡΩΙΝΗ στις 9 Αυγούστου (το οποίο και παραθέσαμε νωρίτερα)
Αναλυτικότερη κριτική για τον “Αίαντα”, αλλά και για τον “Πλούτο”, έγραψε ο καθηγητής Γιάννης Σχινάς (στην εφημερίδα ΕΡΕΥΝΑ – στο φύλλο της 28ης Ιουλίου 1958) -όπως ακριβώς έκανε και την προηγούμενη χρονιά.
Όσον αφορά τον Αίαντα, ο Γ. Σχινάς χαρακτηρίζει την παράσταση απόλυτα συνεπή με τις απόψεις του σκηνοθέτη, δίνοντας έμφαση στο πομπώδες και τελετουργικό ύφος της υποκριτικής των ηθοποιών, την χρήση των προσωπείων, την κίνηση του χορού με γεωμετρικούς σχηματισμούς, την ομαδική απαγγελία και το τραγούδι των χορικών μερών, τον διαχωρισμό του χώρου δράσης των υποκριτών από τον χώρο δράσης του χορού. Θεωρεί όμως ότι τα χαρακτηριστικά που προσέδωσε ο Καραντινός σ’ αυτή την παράσταση οδήγησαν τελικά στην έλλειψη επικοινωνίας σκηνής, ορχήστρας και θεατών. Η αναφορά που κάνει ο κριτικός στην όψη της παράστασης –σε αντίθεση με την κριτική του κ. Νεγρεπόντη– αφορά μόνο τα προσωπεία που φορούσαν οι ηθοποιοί, που αν και οδήγησαν σε μια πιο εκφραστική κίνηση στο σώμα, ωστόσο ξένισαν και απομάκρυναν τους θεατές από την ταύτιση με τους ήρωες. Διαπιστώνει την αδυναμία των νεότερων ηθοποιών του θιάσου να ακολουθήσουν την σκηνοθετική γραμμή και την αδυναμία του Σταύρου Χριστοφίδη να ανταπεξέλθει στο μέγεθος του ρόλου του. Ξεχωρίζει τους ηθοποιούς Μιράντα και Κώστα Ματσακά που έσπασαν την φόρμα της υποκριτικής με ένα πιο ρεαλιστικό ύφος και εξαίρει την απόδοση του χορού, την ομαδική απαγγελία των χορικών και των τραγουδιών και την θεατρική μετάφραση του Γιώργου Τσαντίλη.
Όσον αφορά τον Πλούτο, ο Γ. Σχινάς εντοπίζει κοινή σκηνοθετική γραμμή -παρά το ότι εδώ πρόκειται για διαφορετικό σκηνοθέτη, τον κ. Κανέλλο Αποστόλου- αλλά μιλάει για ένα πιο «ανάλαφρο ύφος» στην υποκριτική των ηθοποιών και επιρροές της λαϊκής παράδοσης του Καραγκιόζη στην κίνηση τους, που οδήγησαν σε μια πιο άμεση σχέση επικοινωνίας με το κοινό της παράστασης. Κάνει επίσης λόγο για την χρήση των προσωπείων –κοινή και στις δυο παραστάσεις– που δεν ξενίζει στην περίπτωση του Πλούτου τόσο τον θεατή, αλλά δεν υπάρχει καμιά άλλη αναφορά στην όψη της παράστασης. Τέλος βρίσκει την μετάφραση του Κώστα Βάρναλη πιστή στο πνεύμα του Αριστοφάνη, αλλά αναγκαία κάποιων διορθώσεων (όπως στη λέξη “Συκοφάντης”, η οποία αποδίδεται ως “καταδότης”), και χαρακτηρίζει ικανοποιητικό το επίπεδο υποκριτικής των ηθοποιών γενικότερα, ξεχωρίζοντας τη Μιράντα, το Θ. Αρώνη, τον Μ. Γιωτόπουλο και τη Μαρούλα Ρώτα.
2) Μαρίτα Τσαλκιτζόγλου, “Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου: Τα πρώτα χρόνια (1957-66)”, Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, Τμήμα Θεάτρου, Σχολή Καλών Τεχνών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2009
3) Ευτέρπη Κοντίδου, “Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου και παραστάσεις αρχαίου ελληνικού δράματος. Η αναζήτηση της ταυτότητας του Φεστιβάλ”, Διπλωματική Εργασία, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2015
4) Χάιδω Κουκούλη Χρυσανθάκη, “Φίλιπποι 1861-1961: Ανασκαφές και ανασκαφείς”
5) Σωκράτης Καραντινός, “Σαράντα χρόνια θέατρο ΙΙ Σκαμπανεβάσματα Β'”, 1976
Αφιέρωμα στα 60 χρόνια του Φεστιβάλ Φιλίππων – 1957: Η πρώτη αρχή (φωτογραφίες)
Το βράδυ της Κυριακής 8 Σεπτεμβρίου 1957 ήταν σημαδιακό για την έναρξη ενός μεγάλου “ταξιδιού” στον πολιτισμό για τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, το θέατρο των Φιλίππων αλλά και για ολόκληρο το νομό Καβάλας.
Εκείνη τη βραδιά ο θίασος του Κωστή Λειβαδέα ανέβασε στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων την τραγωδία του Ευριπίδη “Ηλέκτρα” (μπροστά σε 6.000 θεατές) και “έκανε ποδαρικό” σε ένα θεσμό που, 60 χρόνια μετά, έχει καθιερωθεί στις συνειδήσεις όλων μας ως “Φεστιβάλ Φιλίππων” (για κάποια χρόνια και “Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου”).
Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης των 60 αυτών χρόνων, το Kavala Portal επιχειρεί μια ανασκόπηση (ανά έτος) της ιστορίας του Φεστιβάλ – μια ανασκόπηση με αρθρογραφία στηριζόμενη σε μαρτυρίες, ιστορικές πηγές και δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής.
Ξεκινάμε, λοιπόν, το αφιέρωμά μας αρχίζοντας από το 1957
Η Καβάλα της εποχής
Στη δεκαετία του 50 η Καβάλα έμοιαζε με “σκιά” της πόλης που άκμαζε και αποτελούσε καπνοπαραγωγικό κέντρο μείζονος σημασίας πριν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάτι τέτοιο, βέβαια, ήταν ως ένα βαθμό αναμενόμενο, μιας και τα προηγούμενα 40 περίπου χρόνια η πόλη πέρασε κυριολεκτικά από 40 κύματα, ζώντας 2 βουλγαρικές κατοχές (τις περιόδους 1916-1918 και 1941-1943), την εγκατάσταση ενός μεγάλου κύματος προσφύγων από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο -ένεκα της ανταλλαγής των πληθυσμών το 1923-, την έξαρση του καπνεργατικού κινήματος την περίοδο του Μεσοπολέμου -που οδήγησε ακόμα και στην εκλογή κομμουνιστή δημάρχου, του Δημήτρη Παρτσαλίδη το 1934- και την κατακόρυφη πτώση της καπνικής παραγωγής. Και μπορεί, μετά από 4 δεκαετίες αναταραχών, κατοχών και άλλων ζυμώσεων, η Καβάλα να μη βρήκε την “ησυχία” της, ωστόσο στη δεκαετία του 50 παρατηρούνται τα πρώτα μικρά βήματα ανάκαμψης -αν και όντως πολύ δειλά, αν λάβουμε υπόψη και τα εξώφυλλα των εφημερίδων της εποχής (με την “ΠΡΩΙΝΗ“, στις 29 Αυγούστου 1957, να τονίζει ότι “Η Καβάλα πρέπει να κηρυχθή εις κατάστασιν εκτάκτου ανάγκης υπό των οργανώσεών της και να αξιώση την άμεσον λύσιν των τοπικών προβλημάτων” αναφερόμενη στο μεγάλο πρόβλημα της ανεργίας).
Η ανάκαμψη αυτή παρατηρείται και στον τομέα του πολιτισμού, με αρχικό μπροστάρη το Δημοτικό Ωδείο -το οποίο μπορεί να ιδρύθηκε το 1938 αλλά, λόγω των συνθηκών της εποχής, δεν μπόρεσε να δραστηριοποιηθεί ουσιαστικά παρά μόνο μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο, η δημιουργία -το 1951- του “Συνδέσμου Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών” (του γνωστού και ως ΣΦΓΤ) αποτέλεσε την απαρχή για μια άνοδο και μια συστηματικότερη προσπάθεια ανάδειξης της πολιτισμικής ταυτότητας της Καβάλας. Αρχικά, βέβαια, ο ΣΦΓΤ δεν κατάφερε να ξεφύγει από το δυσχερές περιβάλλον της εποχής και τα μέλη του αναγκάστηκαν να τον διαλύσουν, όμως το 1957 -όταν και επανιδρύθηκε- στάθηκε “τυχερό” λόγω της συνύπαρξης, στην ηγεσία του, δύο σπουδαίων προσωπικοτήτων:
– του αρχαιολόγου και τότε έφορου αρχαιοτήτων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Δημητρίου Λαζαρίδη (ο οποίος πέρα από τις αναστηλώσεις και τα έργα αναστήλωσης και ανάδειξης μνημείων στους αρχαιολογικούς χώρους των Φιλίππων και της Θάσου, είχε ξεκινήσει το 1954 τις ανασκαφές στην Αμφίπολη και μερικά χρόνια αργότερα άρχισε τις έρευνες στον τύμβο Καστά), και
– του γαμπρού του, φιλόλογου, διευθυντή του Γυμνασίου Θηλέων Καβάλας και έκτακτου επιμελητή αρχαιοτήτων Χαράλαμπου Λαλένη
Οι Δημήτρης Λαζαρίδης (στα αριστερά) και Χαράλαμπος Λαλένης (στα δεξιά) μαζί με τη Μαρία Καραβολάνη- Χουρμουζιάδη και τον συγγραφέα Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων (Αρχείο Δ. Λαζαρίδη – από την εργασία “ΦΙΛΙΠΠΟΙ 1861-1961: ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΙΣ” της Χάιδω Κουκούλη Χρυσανθάκη)
Οι προετοιμασίες για τις παραστάσεις
Οι 2 αυτοί άνδρες έβαλαν σαν στόχο τους την αναβάθμιση του πολιτιστικού ενδιαφέροντος στην Καβάλα, με πολλές εκδηλώσεις όπως λογοτεχνικές βραδιές και εκθέσεις ζωγραφικής, ωστόσο ο βασικότερος στόχος τους ήταν η αναβίωση των αρχαίων θεάτρων των Φιλίππων και της Θάσου. Έτσι, στις 3 Αυγούστου του 1957 (όπως πληροφορούμαστε από το φύλλο που εξέδωσε η εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ την επόμενη ημέρα) ο τότε νομάρχης Καβάλας Κώστας Κουκουρίδης δήλωσε ότι δόθηκε άδεια από το Συμβούλιο Αρχαιοτήτων του υπουργείου Παιδείας για να χρησιμοποιηθεί το αρχαίο θέατρο Φιλίππων για 2 παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας.
Όπως διαβάζουμε στο σχετικό άρθρο, το έργο που επρόκειτο παρουσιαστεί στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων ήταν η “Ηλέκτρα” του Ευριπίδη από τον “Όμιλο Αρχαίας Τραγωδίας” του Κωστή Λειβαδέα (έναν θίασο που “ειδικευόταν” στην εγκαινίαση θεάτρων, καθώς από το 1955 ως και το 1957 είχε ανεβάσει 8 πρώτες παραστάσεις σε θέατρα που μέχρι εκείνα τα χρόνια παρέμεναν αδρανή).
Το βασικότερο πρόβλημα όμως, όπως αναφέρεται και στο κλείσιμο του άρθρου, ήταν ότι “ελάχισται ημέραι απομένουν μέχρι τον Σεπτέμβριο” και το θέατρο Φιλίππων ήταν σε άσχημη κατάσταση. Όπως αναφέρει ο Χ. Λαλένης στο βιβλίο του “Εορταί Φιλίππων-Θάσου, το Αρχαίο Δράμα. Προσωπική Μαρτυρία” (Καβάλα 1994, εκδ. δήμος Καβάλας),
“το θέατρο ήταν άσκαφτο και μονάχα η ορχήστρα είχε αποκαλυφθεί Ο φωτισμός ήταν φυσικά ανύπαρκτος”
Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, 1934
Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, 1936
Το αρχαίο θέατρο Φιλίππων σε φωτογραφίες του 1934 και του 1936 -από το αρχείο της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής. Αν λάβει κανείς υπόψη ότι οι ανασκαφές από τους Γάλλους ολοκληρώθηκαν το 1937 και ότι οι επόμενες ανασκαφές-επεμβάσεις στο θέατρο έλαβαν χώρα το 1957, ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί την εικόνα που βρήκαν μπροστά τους οι Λαζαρίδης και Λαλένης.
Οι εργασίες διαμόρφωσης και καθαρισμού του θεάτρου -οι οποίες είχαν σαν στόχο να δώσουν τη δυνατότητα σε 5 με 6 χιλιάδες θεατές να παρακολουθήσουν την παράσταση- ξεκίνησαν την Τρίτη 13 Αυγούστου (όπως πληροφορούμαστε από το φύλλο της ΠΡΩΙΝΗΣ της 15ης Αυγούστου 1957), με ιδιαίτερα πενιχρά οικονομικά μέσα. Μοναδικός πόρος που “κλείδωσε” εκείνες τις ημέρες (καθώς, όπως θα δούμε παρακάτω, δεσμεύτηκαν από άλλους φορείς και άλλα χρηματικά ποσά) ήταν οι 13.267δραχμές που διέθεσε -όπως πληροφορούμαστε από το ίδιο φύλλο- η Τοπική Επιτροπή Τουρισμού, ενώ άξια αναφοράς -αν και, εκείνα τα χρόνια, αναμενόμενη- είναι η επισήμανση ότι πέραν από την Κοινότητα Κρηνίδων (με τον πρόεδρο Σ. Κυριακίδη, το δήμο Καβάλας και το γραφείο Νομομηχανικού, συνέδραμε και η ΧΙ Μεραρχία (με την προσφορά γρύλων για την απομάκρυνση των μαρμάρινων όγκων που κάλυπταν την ορχήστρα και γεννήτριας για τη φωταγώγηση του θεάτρου). Ο Χ. Λαλένης θυμάται:
Στο κοίλο του θεάτρου σκάφτηκε το χώμα σε αναβαθμούς, όπου κάθησαν κατάχαμα οι χιλιάδες θεατές, πλημμύρισαν το θέατρο, ενώ με απομεινάρια σανιδιών από το Βουλγαρικό Εργοστάσιο της Θάσου, που υπήρχε ακόμα, σχηματίσαμε 2-3 σειρές εδωλίων για … “πρώτες θέσεις”. Η απογευματινή παράσταση έγινε με το φως της ημέρας. Για τη βραδινή η Μεραρχία μας έδωσε μια μικρή γεννήτρια, που τη στήσαμε έξω από το θέατρο και με φανάρια αυτοκινήτων για προβολείς και με λίγα λαμπιόνια “εγένετο φως”. Σκηνικά δεν διέθετε ο θίασος – οι ηθοποιοί παρουσιάζονταν μέσα από τα ερείπια”
2 χρόνια αργότερα, όπως ανέφερε σε συνέντευξή του στον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ ο κ. Λαζαρίδης:
Η συστηματική ανασκαφή του κοίλου του θεάτρου αποκάλυψε τις οκτώ πρώτες σειρές εδωλίων. Παράλληλα άρχισε η αναστήλωση του περιφερειακού τοίχου της ορχήστρας με την επανατοποθέτηση των μαρμάρινων εδωλίων που είχαν διασωθεί. Πάνω από τα μαρμάρινα εδώλια κατασκευάστηκαν οκτώ σειρές ξύλινων εδωλίων, ενώ το πιο ψηλό κατηφορικό τμήμα του κοίλου αναδιαμορφώθηκε με μικρούς αναβαθμούς ώστε να είναι κατάλληλο να φιλοξενήσει θεατές. Τέλος διευθετήθηκε ο χώρος της ορχήστρας και των παρόδων για την διευκόλυνση της μετακίνησης των ηθοποιών και του χορού
ΠΡΩΙΝΗ, 13 Αυγούστου 1957 (σελ. 1 και 4)
Οι εργασίες συνεχίστηκαν με εντατικούς ρυθμούς (αν και, όπως αναφέρει η δρ. θεατρολόγος-φιλόλογος Όλγα Μάμαλη στο βιβλίο “Φίλιπποι: Το θέατρο-οι παραστάσεις αρχαίου δράματος 1957-2007” που εξέδωσε η εφημερίδα “ΕΒΔΟΜΗ” σε συνεργασία με το δήμο Καβάλας και το υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης το 2007, “οι εργασίες ήταν κάποτε βάναυσες για τα μνημεία”) με τα εισιτήρια για τις 2 παραστάσεις να έχουν ήδη παραγγελθεί (και τα οποία επρόκειτο να πωληθούν προς 5, 10, 20 και 30 δραχμές –οι εφημερίδες, εκείνη την εποχή, κόστισαν 1,5 δραχμή). Μάλιστα, όπως διαβάζουμε σε δημοσιεύματα των επόμενων ημερών, η ζήτηση ήταν αυξημένη για τα ακριβά εισιτήρια (!), κάτι που ανάγκασε τους διοργανωτές να προχωρήσουν σε ορισμένες αναπροσαρμογές των τιμών για τη διευκόλυνση των θεατών.
Η κινητοποίηση των τοπικών φορέων παρέμενε ιδιαίτερα σημαντική (με την Κοινότητα Φιλίππων να ψηφίζει πίστωση 5.000 δραχμών και την Κοινότητα Υδρόμυλων να ψηφίζει, με τη σειρά της, πίστωση 3.000 δραχμών), δεν μπορούμε όμως να πούμε το ίδιο και για τον Εθνικό Οργανισμό Τουρισμού -καθώς, όπως διαβάζουμε στις 27 Αυγούστου, παρότι είχε υποσχεθεί ότι θα ενισχύσει οικονομικά την Τοπική Επιτροπή Τουρισμού, δεν προσέφερε ούτε μια δραχμή!)
ΠΡΩΙΝΗ, 27 Αυγούστου 1957
Καθώς πλησιάζουμε στην 8η Σεπτεμβρίου 1957 πληθαίνουν τα δημοσιεύματα-προσκλήσεις προς το κοινό της Καβάλας για να δώσει μαζικά το παρόν στις 2 παραστάσεις της “Ηλέκτρας” του Ευριπίδη (όπως μεγαλώνει, επίσης, και η πικρία για το γεγονός ότι η κεντρική εξουσία περιορίστηκε στο να…εγκρίνει τη διεξαγωγή των παραστάσεων, χωρίς να προσφέρει καμία άλλη βοήθεια), δημοσιεύματα τα οποία έχουν αποτέλεσμα, καθώς όπως διαβάζουμε στις 31 Αυγούστου“υπάρχει μεγάλη ζήτησις εισιτηρίων τόσο εις την πόλιν μας όσο και εις τα Κοινότητας του κάμπου από Αμυγδαλεώνος μέχρι Δοξάτου”. Την 1η Σεπτεμβρίου δημοσιεύεται στον τοπικό τύπο η επίσημη ανακοίνωση της Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού (με υπογραφές των κ. Κουκουρίδη και Λαζαρίδη) για τη διεξαγωγή των παραστάσεων -με σειρά διευκρινίσεων διαδικαστικού χαρακτήρα σχετικά με τα εισιτήρια και τις ώρες διεξαγωγής των παραστάσεων -στις 6 το απόγευμα και στις 9 το βράδυ).
Και εγένετο παράσταση
Και φτάνουμε στη μεγάλη ημέρα. Την παραμονή 7 Σεπτεμβρίου καταφτάνει στην Καβάλα ο θίασος και ολοκληρώνονται οι εργασίες στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων.
ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, 8 Σεπτεμβρίου 1957
Η αισιοδοξία για την επιτυχία της παράστασης ήταν πολύ μεγάλη, όπως παρατηρείται και στην αρθρογραφία της εποχής. Ενδεικτικό ήταν το άρθρο του Χαράλαμπου Λαλένη με τίτλο “Η αρχαία τραγωδία και εμείς” που δημοσιεύτηκε στις 8 Σεπτεμβρίου του 1957.
Οι καταρρακτώδεις βροχές, όμως, των προηγούμενων ημερών -οι οποίες μετέτρεψαν σε βούρκο ολόκληρη την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, προκαλώντας πολύ μεγάλες ζημιές και το θάνατο 8 θανάτων (3 από πνιγμό και 5 από κεραυνούς)- λίγο έλειψε να προκαλέσουν τη ματαίωση των παραστάσεων. Οι διοργανωτές, όμως, ήταν αποφασισμένοι και ευτυχώς ουδέν πρόβλημα παρουσιάστηκε.
ΠΡΩΙΝΗ, 7 Σεπτεμβρίου 1957
Οι πρώτοι ηθοποιοί που έπαιξαν στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων ήταν οι εξής:
Φωτογραφία από το αρχείο της Ελένης Ανουσάκη. Απεικονίζονται η Μαλαίνα Ανουσάκη στο ρόλο της Ηλέκτρας και ο Κωστής Λειβαδέας στο ρόλο του Ορέστη
Όπως τελικά αναμενόταν, οι 2 παραστάσεις ανέβηκαν κανονικά και οι εντυπώσεις που άφησαν στους θεατές ήταν κάτι παραπάνω από θετικές. Ο πρώτος σπόρος είχε πλέον πέσει, ενώ από την επόμενη κιόλας ημέρα γράφονταν και τα πρώτα δημοσιεύματα που έκαναν προτάσεις για τη διεξαγωγή ενός ετήσιου φεστιβάλ με περισσότερες παραστάσεις.
Αξίζει, πάντως, να αναφέρουμε και μια πλήρη κριτική της παράστασης, η οποία συντάχθηκε από τον καθηγητή Ιωάννη Σχινά στην εβδομαδιαία εφημερίδα ΕΡΕΥΝΑ (στις 16 Σεπτεμβρίου)
Από αυτή την κριτική (όπως αναφέρει η Μαρίνα Τσαλκιτζόγλου στη μεταπτυχιακή της εργασία με τίτλο “Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου: Τα πρώτα χρόνια (1957-66)” που συντάχθηκε το 2009 για τη Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ) διαπιστώνουμε ότι:
η παράσταση της Ηλέκτρας από τον Όμιλο Αρχαίας Τραγωδίας υστερούσε σε καλλιτεχνικό όραμα και σκηνοθετική άποψη και δεν διέθετε υψηλές ερμηνευτικές επιδόσεις. αποτέλεσε «μια υπερμοντέρνα εκδοχή της Ηλέκτρας» με την μετάφραση-διασκευή του αρχαίου ποιητικού λόγου σε πεζό από τον Κ. Λειβαδέα. Ο Κ. Λειβαδέας επιλέγει να διασκευάσει την τραγωδία της Ηλέκτρας σε κοινωνικό δράμα με τόνους ρεαλισμού. Τα σκηνικά της παράστασης ήταν ανύπαρκτα και έτσι οι ηθοποιοί έπαιζαν ανάμεσα στα αρχαία ερείπια του θεάτρου. Όσον αφορά την ερμηνεία των ηθοποιών ο κριτικός είναι αρκετά αναλυτικός. Πιο συγκεκριμένα αναφέρει για την Μαλαίνα Ανουσάκη ότι διέθετε τα προσόντα μιας αρχαίας τραγωδού, «πλούσια κλίμακα φωνής και υποκριτικής τέχνης», αλλά χαρακτηριζόταν από υπερβολικές κινήσεις και μονοτονία στο λόγο.
Ο κριτικός βρίσκει, σε γενικές γραμμές, ικανοποιητική την απόδοση των ηθοποιών Μάκη Πρωτοπαπά, Μπέμπης Μωραϊτοπούλου, Κωστή Λειβαδέα και Νίκου Δενδρινού, αλλά χωρίς να φτάνει σε ένα υψηλό επίπεδο ερμηνείας. Ο Σχινάς διαχωρίζει τον Αλέξη Δαμιανό από τους υπόλοιπους ηθοποιούς, γιατί θεωρεί ότι ήταν ο μόνος που ξέφυγε από το «ρεαλιστικό καλούπι» της σκηνοθεσίας του Κ. Λειβαδέα και έπιασε τον τόνο του κειμένου της αρχαίας τραγωδίας.
Στα αρνητικά σημεία της παράστασης εντάσσει την ερμηνεία του Βασίλη Μαυρομάτη στον ρόλο του Κάστορα χαρακτηρίζοντάς την απογοητευτική και ότι μαζί με την παρουσία του χορού αποτέλεσε το πιο αδύναμο κομμάτι της παράστασης. Κατά τον κριτικό ο χορός των γυναικών που αποτελούνταν από επτά κοπέλες διακρίνονταν από έλλειψη ικανοτήτων και θεατρικής εμπειρίας. Δεν υπάρχει κανένα τεκμήριο για την παρουσίαση των χορικών ή ύπαρξη μουσικών μερών στην παράσταση. Σύμφωνα με τον Σχινά η σκηνοθεσία φάνηκε «σαν να μην είχε ιδέα πώς να διαπραγματευτεί το ζήτημα του χορού». Ο κριτικός δεν δείχνει να έμεινε συνολικά ικανοποιημένος από την παράσταση της Ηλέκτρας, αναγνωρίζει ωστόσο στον θίασο του Κ. Λειβαδέα, την προσφορά του στην επαρχία της Ελλάδας«όπου ξαναζωντανεύει άγνωστα και λησμονημένα αρχαία θέατρα».
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: “Ο τάφος του Μ. Αλεξάνδρου βρίσκεται στην Βεργίνα” – Κατάμεστο το Ιμαρέτ
Το Ερευνητικό Κέντρο Μοχάμετ Άλι (MOHA), στο πλαίσιο του προγράμματος «Διακεκριμένοι Επισκέπτες Ομιλητές» φιλοξένησε χθες το βράδυ στην αίθουσα διδασκαλίας του Ιμαρέτ, την διακεκριμένη ακαδημαϊκό, βυζαντινολόγο – ιστορικό, πρώτη γυναίκα πρόεδρο του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και πρώτη γυναίκα πρύτανη του ίδιου Πανεπιστημίου Ελένη – Γλύκατζη Αρβελέρ, η οποία ανέπτυξε το θέμα: «Βυζάντιο και Ισλάμ».
Η εκδήλωση εντάσσονταν στον ευρύτερο κύκλο των μηνιαίων θεματικών διαλέξεων, οι οποίες θα ακολουθήσουν τους επόμενους μήνες και θα κορυφωθούν τον Απρίλιο του 2016 με το Διεθνές Συνέδριο με θέμα «Από την Ύστερη Αρχαιότητα στην Αναγέννηση».
Πολύς κόσμος γέμισε ασφυκτικά τόσο την αίθουσα διδασκαλίας του Ιμαρέτ, όσο και τον αύλειο χώρο της, παρακολουθώντας διά ζώσης και μέσω προτζέκτορα, όσοι δεν κατάφεραν να χωρέσουν μέσα στην αίθουσα, την δίωρη και πλέον διάλεξη της επιφανούς ακαδημαϊκού.
Την κ. Αρβελέρ καλωσόρισε η πρόεδρος του Ερευνητικού Κέντρου Μοχάμετ Άλι Άννα Μισσιριάν-Τζούμα, λέγοντας, μεταξύ άλλων, ότι η επίσκεψή της στην Καβάλα, αποτελεί ένα ιδιαίτερο γεγονός, ανάλογο του επιστημονικού της βεληνεκούς.
Αμέσως μετά, η διακεκριμένη ομιλήτρια αναφέρθηκε στην πολιτισμική διάδραση του Βυζαντίου με τον Αραβικό πολιτισμό, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στο γεγονός ότι οι Άραβες, μέσα από τις μεταφράσεις των αρχαίων ελληνικών κειμένων, επιστημονικών και φιλοσοφικών, στην ουσία αποτέλεσαν την «κιβωτό» που διέσωσε πολλά σημεία της αρχαίας ελληνικής σκέψης.
Φτάνοντας στο σήμερα, σχολίασε ότι το Ισλάμ, δεν είναι μεταρρυθμιστική θρησκεία, προσθέτοντας ότι δεν υπάρχει Αραβικό Έθνος, ενώ δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι οι Έλληνες βιώνουν έναν διχασμό, θεωρώντας πλείστοι όσοι ότι είμαστε απευθείας απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, παρακάμπτοντας πλήρως την χιλιόχρονη ιστορία της πολυπολιτισμικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Τόνισε, επίσης, ότι λανθασμένα θεωρήθηκαν εκτός Ευρώπης τόσο το Βυζάντιο, όσο και ο Αραβικός πολιτισμός, καθώς επί της ουσίας, το Βυζάντιο, όπως είπε, ήταν το πρώτο που ανταποκρίνονταν στις ιστορικές, γλωσσικές, θρησκευτικές και διοικητικές ρήτρες της σημερινής Ευρώπης.
Παρά την πολύωρη διάλεξη, η κ. Αρβελέρ απάντησε και σε ερωτήσεις των παρευρισκομένων, επιστρατεύοντας ενίοτε και το ιδιαίτερο χιούμορ της, ενώ σε μια αποστροφή της βραδιάς, δήλωσε ότι θα μπορούσε για κάθε ερώτηση να κάνει και ξεχωριστή διάλεξη, ενδεικτικό της ακούραστης θέλησής της για μετάδοση γνώσεων, εκ των οποίων πολλές είναι άγνωστες ακόμα και στην ιστορική επιστημονική κοινότητα, πόσο μάλλον δε στην εκπαιδευτική.
Προτροπή προς την δήμαρχο να λυθεί άμεσα το θέμα του Εβραϊκού Μνημείου
Η κ. Αρβελέρ, συναντήθηκε για λίγα λεπτά και με την δήμαρχο Καβάλας Δήμητρα Τσανάκα, αμέσως μετά το πέρας της διάλεξής της, με την δήμαρχο να κάνει αναφορά στο θέμα της αναβολής των αποκαλυπτηρίων του Μνημείου για τους Καβαλιώτες Εβραίους που δολοφονήθηκαν από τους ναζί.\r\n
Η κ. Αρβελέρ, συνέστησε στην δήμαρχο να διασκεδάσει έμπρακτα τις εντυπώσεις, είτε προσωπικά, είτε με δηλώσεις της στα ΜΜΕ, καθώς το θέμα έχει πάρει ήδη μεγάλες διαστάσεις, αφήνοντας να εννοηθεί ότι και από την πλευρά της, θα κάνει ό, τι μπορεί για να αμβλυνθούν οι συνέπειες των όσων προηγήθηκαν, σχετικά με το Μνημείο.
Μάλιστα, απέσπασε την διαβεβαίωση από την κ, Τσανάκα ότι θα πράξει τα δέοντα, ώστε να γίνουν άμεσα τα αποκαλυπτήρια, μεταφέροντάς της και την απόφαση του χθεσινού Δημοτικού Συμβουλίου, κάτι που χαροποίησε την κ. Αρβελέρ, αν και φάνηκε να είναι γνώστης και των τελευταίων εξελίξεων επί του θέματος.
«Η πόλη σας έχει μεγάλη ιστορία και εξαιρετικά μνημεία, όπως είναι και ο χώρος που βρισκόμαστε, το Ιμαρέτ. Συνεπώς, η Καβάλα πρέπει να είναι υπόδειγμα μη ρατσισμού κι αυτό είδα με την δήμαρχο, ότι γίνεται πραγματικότητα», δήλωσε λακωνικά στους δημοσιογράφους, ενώ σε ερώτημα για το αν πρέπει κάποια στιγμή να ξεκινήσουμε έναν ουσιαστικότερο διάλογο για το πώς θα πρέπει να διδασκόμαστε την ελληνική ιστορία απάντησε με μια σειρά επιχειρημάτων προκειμένου να στοιχειοθετήσει την θεωρία ότι ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου βρίσκεται στην Βεργίνα.
