Τετάρτη, 28 Ιουνίου 2017
60 χρόνια Φεστιβάλ Φιλίππων

60 χρόνια Φεστιβάλ Φιλίππων (2)

Συνεχίζουμε το αφιέρωμά μας στα 60 χρόνια του Φεστιβάλ Φιλίππων με το 2ο μας άρθρο, το οποίο αναφέρεται στο 1958 - μια χρονιά με 3 σημαντικές πρωτιές:

- για πρώτη φορά ανέβηκαν περισσότερες της μιας θεατρικές παραστάσεις (2, για την ακρίβεια),

- για πρώτη φορά ανέβηκε μια αριστοφανική κωμωδία

για πρώτη φορά ανέβηκε μια παράσταση και στο αρχαίο θέατρο Θάσου

Η καλή αρχή έγινε...

2 ημέρες μετά το ανέβασμα της "Ηλέκτρας" του Ευριπίδη -με το οποίο ξεκίνησαν οι παραστάσεις στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων το 1957- ο τότε νομάρχης Καβάλας Κώστας Κουκουρίδης, σε δηλώσεις του που δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες της εποχής, είχε τονίσει πως (διατηρούμε τη σύνταξη της εποχής, αλλά σε μονοτονικό σύστημα):

Η δοκιμή επέτυχε. Η καλή αρχή έγινε.
Δια το μέλλον το θέμα βλέπω υπό άλλην όψιν ολοκληρωμένην. Δηλαδή: Μίαν εβδομαδιαίαν έκθεσιν-εμποροπανήγυριν, κατά τας αρχάς Αυγούστου εις τους ελεύθερους λιμενικούς χώρους.
Κατά την διάρκειαν της Εκθέσεως αυτής να γίνουν περισσότεραι καλλιτεχνικαί εκδηλώσεις. Παραστάσεις Αρχαίου Δράματος εις Θάσον και Φιλίππους, Συναυλίαι, Λαϊκοί χοροί κλπ.
Δεν βλέπω διατί θα ηρνήτο την συμμετοχήν του το Εθνικόν μας Θέατρον. Και υποχρέωσιν έχει να ενισχύση την πνευματική κίνησιν της Επαρχίας, και ζημίαν δεν θα υποστή αφού θα καταβάλωμεν πάσαν δαπάνην.
Αι σκέψεις αυταί είναι εύχερους εφαρμογής και πρέπει να αρχίσωμεν αμέσως την προπαρασκευήν

Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι ο κ. Κουκουρίδης, ο οποίος αναγνώριζε τη δουλειά του Δ. Λαζαρίδη (παραδόξως, στις δηλώσεις του ο κ. νομάρχης δεν έκανε έστω και μια αναφορά στον Χ. Λαλένη παρά μόνο στον κ. Λαζαρίδη) είχε σαν στόχο του να "επενδύσει" στη δυναμική των θεατρικών παραστάσεων -αν και δεν μπορούσε, κατά πως φαίνεται, να ξεφύγει από την νεοελληνική αισθητική της "εμποροπανηγύρεως".

Την ίδια ακριβώς αντίληψη -χωρίς, φυσικά, την "εμποροπανήγυριν"- είχε ο κ. Λαζαρίδης, ο οποίος στην εισαγωγική του ομιλία πριν το ανέβασμα της "Ηλέκτρας" (η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ στις 11 Σεπτεμβρίου 1957) είχε εκφράσει την πεποίθηση ότι θα μπορούσε να καθιερωθεί ένα ετήσιο φεστιβάλ (η πρώτη φορά που γίνεται μνεία στον όρο "φεστιβάλ") με παραστάσεις στους Φιλίππους και στη Θάσο

DSC 0095

Μπορεί, βέβαια, οι φιλοδοξίες να ήταν πολύ μεγάλες, αλλά -όπως είδαμε και στο πρώτο άρθρο του αφιερώματος για το Φεστιβάλ Φιλίππων- η κατάσταση στην οποία βρισκόταν το θέατρο των Φιλίππων δεν ήταν η καλύτερη δυνατή. Επιπλέον, το 1958 ξεκίνησε με μια "αλλαγή φρουράς", καθώς ο κ. Κουκουρίδης μετατέθηκε στην Νομαρχία της Κομοτηνής και στη θέση του ανέλαβε ο Θεόδωρος Μπαγλανέας.

Ευτυχώς ο κ. Μπαγλανέας έδειξε από την αρχή ότι ήταν θετικός στη συνέχιση του ανεβάσματος (ή της "διδαχής", αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τον αντίστοιχο όρο της αρχαίας ελληνικής γλώσσας) παραστάσεων. Έτσι, στα μέσα της άνοιξης του 1958 διεξάγεται σύσκεψη με τη συμμετοχή του νομάρχη, των κ. Λαζαρίδη και Λαλένη, αλλά και άλλων κρατικών λειτουργών, με στόχο τον προγραμματισμό των παραστάσεων για το επερχόμενο καλοκαίρι. 

Σωκράτης Καραντινός

Στη διάρκεια της σύσκεψης ορίστηκε ότι οι ημερομηνίες ανεβάσματος των παραστάσεων ήταν οι 19 και 20 Ιουλίου 1958 αποφασίστηκε να κληθεί στο θέατρο Φιλίππων η Αττική Σκηνή, καλλιτεχνικός διευθυντής της οποίας ήταν ένας άνθρωπος που έμελλε να συνδέσει άρρηκτα το όνομά του με τα πρώτα χρόνια της ιστορίας του Φεστιβάλ Φιλίππων: ο Σωκράτης Καραντινός

Επρόκειτο για έναν εμπειρότατο θεατράνθρωπο (το 1958 συμπλήρωνε 25 χρόνια επαγγελματικής σταδιοδρομίας στο θέατρο, μιας και η πρώτη του επαγγελματική παράσταση -ο "Κατά Φαντασίαν Ασθενής" του Μολιέρου- ανέβηκε το 1933 στα "Ολύμπια"), με μεγάλη αγάπη για την επαρχία, ο οποίος πέρα από το "γονίδιο" -καθώς ήταν γιος του ιδιοκτήτη του θεάτρου "Ολύμπια" στην Κωνσταντινούπολη, όπου και γεννήθηκε- είχε και ευρωπαϊκή παιδεία -σπούδασε θέατρο στη Βιέννη και παρακολούθησε τη θεατρική ζωή στη Γερμανία και στη Γαλλία την εποχή του Μεσοπολέμου- αλλά και μια συγκεκριμένη, καλά θεμελιωμένη άποψη για το πώς πρέπει να ανεβαίνει μια αρχαία ελληνική τραγωδία - την οποία και αξιοποίησε από το 1961 και μετά, από τη θέση του ιδρυτικού μέλους και του καλλιτεχνικού διευθυντή του νεοσύστατου Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, το οποίο ανέλαβε τη διοργάνωση του Φεστιβάλ Φιλίππων από το 1961 ως και το 1984

D00451v01
Ο Σωκράτης Καραντινός (φωτογραφία: Σωκράτης Ιορδανίδης, από το site του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος)

Όπως αναφέρει η δρ. θεατρολόγος-φιλόλογος Όλγα Μάμαλη στο βιβλίο "Φίλιπποι: Το θέατρο-οι παραστάσεις αρχαίου δράματος 1957-2007" (που εξέδωσε η εφημερίδα "ΕΒΔΟΜΗ" σε συνεργασία με το δήμο Καβάλας και το υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης το 2007),

ο Καραντινός θεωρούσε το αρχαίο δράμα και την ερμηνεία του δύσκολα, μεγάλα, εθνικά θέματα για τους Έλληνες και ζητούσε να αντιμετωπιστούν με σοβαρότητα από τα Κρατικά Θέατρα, τόσο στην Επίδαυρ όσο και στους Φιλίππους. Υποστήριζε ότι η Επίδαυρος πρέπει να είναι ο χώρος στον οποίον θα δοκιμάζεται αποκλειστικά το Εθνικό Θέατρο και αντίστοιχα οι Φίλιπποι ο χώρος αναμέτρησης του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος με το αρχαίο δράμα. Και επιχειρηματολογούσε πάνω σε αυτό ως εξής: Όχι γιατί τα κρατικά θέατρα μπορούν να περιορίσουν τη δραστηριότητα των άλλων, των ελεύθερων θεάτρων, αλλά γιατί καλλιεργώντας με συνέχεια και με συνέπεια την άποψή τους αποκτούν στέρεη προσωπικότητα ερμηνείας και παρέχουν δυνατότητες για κρίση, για σύγκριση και βάσανο. Υπόθεση μεγάλη, ο 'αγών' -αν έτσι παρουσιάζεται- μπορεί να γίνεται αλλού σε άλλα θέατρα, ας πούμε στου Ηρώδη του Αττικού ή σε κάποια από τα 70 άλλα που υπάρχουν σκορπισμένα σε όλη την Ελλάδα. Αλλά τα κρατικά θέατρα πρέπει να αφεθούν με αυτονομία για τη διαμόρφωση ενός δικού τους τρόπου ερμηνείας."

Από τα παραπάνω λεγόμενα του Καραντινού (τα οποία επρόκειτο να ειπωθούν το 1966) γίνεται ξεκάθαρη η πίστη του τόσο στο ρόλο των κρατικών θεάτρων για την ανάπτυξη της ελληνικής θεατρικής σκηνής αλλά και στην ίδια δυναμική του αρχαίου θεάτρου Φιλίππων και του φεστιβάλ που διοργανωνόταν εκεί. Και αυτό από μόνο του δίνει μια διαφορετική, σαφώς μεγαλύτερη διάσταση στην προσπάθεια που είχαν ξεκινήσει το 1957 οι Δ. Λαζαρίδης και Χ. Λαλένης.

Ακόμα χρειάζεται δουλειά στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων

Ας επιστρέψουμε όμως στο 1958, υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι ο Σ. Καραντινός δεν ήταν εντελώς άγνωστος στο καβαλιώτικο κοινό, καθώς νωρίτερα μέσα στο ίδιο έτος είχε επισκεφτεί την Καβάλα για με μια σειρά παραστάσεων στο θέατρο Αίγλη

Μετά τη σύσκεψη μεταξύ του νομάρχη Μπαγλανέα, των Δ. Λαζαρίδη και Χ. Λαλένη, ο Καραντινός δέχτηκε να αναλάβει το ανέβασμα 2 θεατρικών έργων:

- του "Αίαντα" (ή Αίαντα Μαστιγοφόρου) του Σοφοκλή, και

- του "Πλούτου" του Αριστοφάνη

Λίγες ημέρες μετά ο κ. Καραντινός ανεβαίνει στην Καβάλα για να επιθεωρήσει το αρχαίο θέατρο Φιλίππων. Τα όσα αντίκρισε στη διάρκεια της επιθεώρησης αυτής παρατίθενται σε ένα άρθρο που συνέγραψε ο ίδιος λίγους μήνες μετά, και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ (στις 9 Αυγούστου 1958):

Το άρθρο παρατίθεται αυτούσιο, ωστόσο άξια λόγου είναι η εξής αναφορά (στην πρώτη εικόνα):

Όταν πρωτοπήγα -δύο μήνες πριν- να δω το θέατρο, όπου θα δινόντουσαν οι παραστάσεις, είδα την κατάσταση στην οποία βρίσκονταν τα αρχαία μνημεία και φοβήθηκα πως θα ήταν αδύνατον να συμμορφωθούν, έτσι που να υπηρετήσουν το σκοπό που είχαν θέσει οι οργανωτές των εορτών. Όταν ξαναήρθα για τις παραστάσεις έτριβα κυριολεκτικά τα μάτια μου. Πόση δουλειά δεν είχε γίνει. Κι όταν παρακολούθησα τις παραστάσεις στην οργάνωσή τους εθαύμασα για το τι μπορεί να πετύχει το δόσιμο και ο ενθουσιασμός μερικών ανθρώπων, όταν βάζουν σε μια δουλειά την ψυχή τους και την ευθύνη τους. Τόσος κόσμος μπήκε και βγήκε στο αρχαίο, ωραίο θέατρο, κάθισε και παρακολούθησε τις παραστάσεις, χειροκρότησε, αντέδρασε -αν θέλετε δείχνει κι αυτό μια ζωντάνια- κι έδωσε νέο παλμό, μια νέα ώθηση προς τη συστηματικότερη καθιέρωση των εορτών.

Από τα παραπάνω συμπεραίνει κανείς ότι ο Σ. Καραντινός, στην πρώτη του επίσκεψη στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων, δε θα πρέπει να είδε κάτι διαφορετικό από αυτό που είχαν αντικρίσει την περασμένη χρονιά οι Δ. Λαζαρίδης και Χ. Λαλένης όταν ξεκίνησαν οι εργασίες για την προετοιμασία του αρχαίου θεάτρου για την "Ηλέκτρα" του Ευριπίδη. Το αποτέλεσμα της επιθεώρησης αυτής, αν και ως ένα βαθμό αναμενόμενο, φαίνεται πως αποτέλεσε το έναυσμα για μια νέα, συστηματικότερη προσπάθεια για την αναστήλωση του θεάτρου.

Η προσπάθεια αυτή, όπως ήταν φυσικό, ξεκίνησε από το Δ. Λαζαρίδη, σε συνεργασία με τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και τη Διεύθυνση Αναστηλώσεως του Υπουργείου Προεδρίας, και ολοκληρώθηκε σε 3 φάσεις:

α) από τον Μάιο έως τον Ιούλιο του 1958
β) από τον Νοέμβριο έως τον Δεκέμβριο του 1958
γ) από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο του 1959

Στην διάρκεια αυτής της προσπάθειας αναστηλώνεται ολόκληρο το θέατρο των Φιλίππων και ανακατασκευάζονται όλα τα εδώλια του κοίλου, ώστε το θέατρο να φτάνει σε χωρητικότητα άνω των 7000 ατόμων. Η αρχαιολογική έρευνα του μνημείου φέρνει στην επιφάνεια νέα στοιχεία για την αρχική μορφή του θεάτρου, σύμφωνα με τα οποία το θέατρο ανασκευάζεται, και τέλος ο χώρος αποκτά μόνιμη ηλεκτρική εγκατάσταση και περίφραξη. Στο σημείο αυτό, βέβαια, αξίζει να αναφέρουμε ότι μαζί με το αρχαίο θέατρο Φιλίππων, την ίδια χρονιά ξεκίνησε ένα καθαρά ερευνητικό ανασκαφικό πρόγραμμα στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων -υπό την εποπτεία του εφόρου Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Μακεδονίας Στυλιανού Πελεκανίδη -ένα πρόγραμμα που θα αποκαλύψει το Οκτάγωνο της αρχαίας ρωμαϊκής αγοράς και τον πρώτο ευκτήριο οίκο της Ευρώπης -αφιερωμένο στον Απόστολο Παύλο.

Λίγες μέρες πριν τις παραστάσεις

Με αυτά και με αυτά φτάνουμε στον Ιούλιο του 1958, λίγες ημέρες πριν τις παραστάσεις στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων. Η αναμονή είναι μεγάλη, οι προσδοκίες ακόμα μεγαλύτερες μετά και την επιτυχία της παράστασης του 1957 -όπως τονίζεται σε άρθρα της εποχής (όπως το παρακάτω, γραμμένο από το Ζήση Μπρουκάκη, το οποίο δημοσιεύτηκε στις 5 Ιουλίου στην ΠΡΩΙΝΗ) αλλά και σε αναφορές στην υπόθεση του "Αίαντα" και του "Πλούτου"-

DSC 0531 DSC 0532

ενώ οι προβλέψεις για την αθρόα προσέλευση τουριστών για τις παραστάσεις είναι τόσο πολλές που αναγκάζουν τον διοικητή της Τουριστικής Αστυνομίας Καβάλας να εκδώσει ανακοίνωση (στις 12 Ιουλίου) με την οποία καλούνταν οι ντόπιοι να ανοίξουν τα σπίτια τους και να προσφέρουν -έναντι αντιτίμου- κατάλυμα στους επισκέπτες (μια πρώιμη μορφή AirBnb)!

DSC 0534

Οι εργασίες αναστήλωσης του αρχαίου θεάτρου των Φιλίππων συνεχίζονταν μέχρι και ελάχιστες ημέρες πριν τις παραστάσεις, αν και τα παράπονα για την ανυπαρξία οιασδήποτε ενίσχυσης από το επίσημο κράτος παρέμεναν έντονα (όπως και οι ευχαριστίες προς την ΧΙ Μεραρχία Πεζικού, η οποία για μια ακόμα χρονιά κλήθηκε να "βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά" -και το έκανε με μεγάλη προθυμία).

DSC 0537
ΠΡΩΙΝΗ, 15 Ιουλίου 1958

Παραστάσεις με προσωπεία!

Και φτάνουμε στο Σαββατοκύριακο 19-20 Ιουλίου 1958, ημερομηνίες στις οποίες το θέατρο Φιλίππων αποτέλεσε το επίκεντρο του πολιτιστικού ενδιαφέροντος για το νομό Καβάλας. Η αρχή έγινε στις 6:30 το απόγευμα του Σαββάτου, με την πρώτη κωμωδία που παίχτηκε στην ιστορία του φεστιβάλ (τον Πλούτο του Αριστοφάνη), αλλά μόλις 300 θεατές κατάφεραν να την δουν -στα δημοσιεύματα της εποχής αναφέρεται ως βασικότερος λόγος το γεγονός ότι "η ώρα ήταν ακατάλληλη" (προφανώς λόγω της ζέστης του Ιουλίου). Λίγες ώρες αργότερα, και συγκεκριμένα στις 9 το βράδυ, το θέατρο των Φιλίππων γέμισε από 3500 θεατές (μεταξύ αυτών ο υπουργός Βορείου Ελλάδος Αύγουστος Θεολογίτης, ο οποίος λίγες ώρες νωρίτερα είχε κηρύξει την έναρξη του πανελλήνιου πρωταθλήματος κλασικού αθλητισμού στη Δράμα, καθώς και ο υπουργός Βιομηχανίας Νικόλαος Μάρτης) που παρακολούθησαν τον Αίαντα Μαστιγοφόρο του Σοφοκλή. Την επομένη το πρόγραμμα των παραστάσεων αντιστράφηκε, με τον "Αίαντα" να ανεβαίνει στις 6:30 και τον "Πλούτο" στις 9.

Η επιτυχία των παραστάσεων -τις οποίες παρακολούθησαν θεατές προερχόμενοι όχι μόνο από την Καβάλα και τους γύρω οικισμούς αλλά και τη Δράμα, την Ξάνθη, τις Σέρρες και τη Θεσσαλονίκη- είχε σαν αποτέλεσμα την είσπραξη ενός ποσού της τάξης των 100.000 δραχμών (όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα της ΠΡΩΙΝΗΣ στις 22 Ιουλίου 1958). Άξιο αναφοράς, όμως, είναι το γεγονός ότι, ενώ στην "Ηλέκτρα" το 1957 οι ηθοποιοί εμφανίζονταν με τα κανονικά τους πρόσωπα, ο Σ. Καραντινός το 1958 αποφάσισε να φορέσει προσωπεία στους ηθοποιούς του (ακριβώς όπως γινόταν στην αρχαιότητα).

Οι συντελεστές των παραστάσεων

ΑΙΑΣ ΜΑΣΤΙΓΟΦΟΡΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ
Aiantas 1958 Ploutos 1958
Ο χορός και άποψη του σκηνικού από τον "Αίαντα"  Οι ηθοποιοί με τα προσωπεία των ρόλων τους από τον "Πλούτο"
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Σωκράτης Καραντινός ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Κανέλλος Αποστόλου
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιώργος Τσαντίλης ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Κώστας Βάρναλης
ΠΡΟΣΩΠΕΙΑ-ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ Αλέξανδρος Μυλωνάς ΠΡΟΣΩΠΕΙΑ-ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ Λίζα Φ. Ζαΐμη
ΜΟΥΣΙΚΗ Ιωσήφ Γκρέκας ΜΟΥΣΙΚΗ Γεώργιος Πλάτωνας
ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Στέφανος Βασιλειάδης ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Στέφανος Βασιλειάδης
ΒΟΗΘΟΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ Νίκος Παπαδάκης    
       
ΑΘΗΝΑ Μαρούλα Ρώτα ΠΛΟΥΤΟΣ Μπάμπης Γιωτόπουλος
ΟΔΥΣΣΕΥΣ Μπάμπης Γιωτόπουλος ΧΡΕΜΥΛΟΣ Κώστας Ματσακάς
ΑΙΑΣ Σταύρος Χριστοφίδης ΚΑΡΙΩΝ Γιώργος Μάζης
ΤΕΚΜΗΣΣΑ Μιράντα ΒΛΕΨΙΔΗΜΟΣ Θοδωρής Αρώνης
ΑΓΓΕΛΟΣ Θοδωρής Αρώνης ΠΕΝΙΑ Μιράντα
ΤΕΥΚΡΟΣ Κώστας Ματσακάς ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΕΜΥΛΟΥ Μαρούλα Ρώτα
ΜΕΝΕΛΑΟΣ Γιώργος Μάζης ΔΙΚΑΙΟΣ Νίκος Παπαδάκης
ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ Θοδωρής Αρώνης ΣΥΚΟΦΑΝΤΗΣ Σταύρος Χριστοφίδης
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ Ευρυσάκης ΓΡΙΑ Μιράντα
    ΝΕΑΝΙΑΣ Θοδωρής Αρώνης
    ΕΡΜΗΣ Νίκος Παπαδάκης
    ΙΕΡΕΑΣ Σταύρος Χριστοφίδης
        
ΧΟΡΟΣ ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΝΑΥΤΩΝ ΒΟΥΒΑ ΠΡΟΣΩΠΑ  
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ Νίκος Παπαδάκης ΠΑΙΔΙ Γιάννης Κανδηλάς
    ΜΑΡΤΥΡΑΣ Μισέλ Πολάτος
       
ΒΟΥΒΑ ΠΡΟΣΩΠΑ    

Παραστάσεις και στη Θάσο! - Αρχή με "Αίαντα"

Στο κλείσιμο της ομιλίας του, λίγο πριν την έναρξη της παράστασης του "Αίαντα" στις 19 Ιουλίου, ο Δ. Λαζαρίδης είχε πει τα εξής:

"Η συνέχεια θα είναι πιο εύκολη και πιστεύω ολόψυχα, πως οι Εορτές των Φιλίππων μπορούν και πρέπει να καθιερωθούν σε μόνιμο ετήσιο καλλιτεχνικό θεσμό. Η ολοκλήρωση των εργασιών του θεάτρου και ο εξωραϊσμός και διαμόρφωση του χώρου, που είναι μπροστά και γύρω απ’ αυτό, έτσι που και άνετη να είναι η προσέλευση των θεατών και η στάθμευση των αυτοκινήτων και η αξιοποίηση του ωραίου θεάτρου της Θάσου θα πρέπει να είναι το προσεχές μέλημά μας."

Λίγοι, όμως, ήταν αυτοί που περίμεναν ότι το αρχαίο θέατρο Θάσου θα φιλοξενούσε παράσταση μέσα σε ελάχιστες ημέρες. Και όμως, χάρη στην προτροπή του Χαράλαμπου Λαλένη, την επόμενη Πέμπτη 24 Ιουλίου οι συντελεστές του "Αίαντα" μετέβησαν στο Λιμένα Θάσου και έδωσαν μια ακόμα -μη προγραμματισμένη- παράσταση (στις 6 το απόγευμα), εγκαινιάζοντας για τους νεότερους χρόνους και το θέατρο της Θάσου και προσφέροντας ταυτόχρονα στο Φεστιβάλ το δεύτερο σκέλος του: «Φεστιβάλ Φιλίππων και Θάσου». Αν και η προετοιμασία ήταν και πάλι στοιχειώδης, καθώς οι ανασκαφές του θεάτρου δεν είχαν ολοκληρωθεί, αν και ο χρόνος για διαφήμιση της παράστασης ήταν εξαιρετικά περιορισμένος, η προσέλευση του κόσμου ήταν μεγάλη. Ο Χ. Λαλένης θυμάται ότι:

"Δεν μπορούσε να γίνει λόγος για σκηνικά. Κόψαμε τα πουρνάρια που κάλυπταν τα ερείπια της σκηνής και μ’ αυτά έγινε το σκηνικό, πρόχειρο, αλλά ότι χρειαζόταν για το στρατόπεδο του Αίαντα, όπου εξελίσσεται η υπόθεση της τραγωδίας. Χωρίς προετοιμασία και προβολή ο κόσμος, ντόπιοι και ξένοι παραθεριστές, πλημμύρισαν το Αρχαίο Θέατρο. Το θέαμα ήταν συγκινητικότατο."

Κριτικές

Όπως ήταν αναμενόμενο, δε θα μπορούσαν να λείψουν και οι κριτικές για τις 2 παραστάσεις. Μια πρώτη κριτική -που αφορούσε μόνο τον "Αίαντα"- διαβάζουμε στις 23 Ιουλίου, στην εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ, από το Λευτέρη Νεγρεπόντη, ο οποίος μπορεί στο μεγαλύτερο μέρος του κειμένου του να περιγράφει το μύθο πίσω από την παράσταση αλλά σχολιάζει με καυστικό τρόπο τα κοστούμια. Πιο συγκεκριμένα, θεωρεί υπερβολικό τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκαν ντυμένα τα πρόσωπα, με πολύ έντονα φωτεινά χρώματα, "που τους μετέτρεπαν σε μορφές φανταστικών ανθρώπων του Άρη που κάποιο διαστημόπλοιο μάς τους έφερε στη γη" και περιγράφει τα προσωπεία με χαρακτηρισμούς όπως "άλλα μας θύμισαν γιαπωνέζικο κουκλοθέατρο και άλλα μορφές παριζιάνικου θεάτρου παραστάσεων γκραν-γκινιόλ" . Πηγαίνοντας, ωστόσο, ένα βήμα παραπέρα ο Λ. Νεγρεπόντης έφτασε στο σημείο να μιλάει για μεγάλη προχειρότητα στο ενδυματολογικό (αλλά και στον οπλισμό του Αίαντα), να χαρακτηρίσει την όψη τους «περιφρόνηση προς την επαρχιακή καλαισθησία» και ότι δεν οδηγεί παρά στο «να αποξενώσει τον μέσο Έλληνα από το αρχαίο μας δράμα». Αξίζει, δε, να αναφερθεί ότι στην κριτική του Λ. Νεγρεπόντη απάντησε ο Σ. Καραντινός με το άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ΠΡΩΙΝΗ στις 9 Αυγούστου (το οποίο και παραθέσαμε νωρίτερα)

DSC 0552 DSC 0553

Αναλυτικότερη κριτική για τον "Αίαντα", αλλά και για τον "Πλούτο", έγραψε ο καθηγητής Γιάννης Σχινάς (στην εφημερίδα ΕΡΕΥΝΑ - στο φύλλο της 28ης Ιουλίου 1958) -όπως ακριβώς έκανε και την προηγούμενη χρονιά.

Όσον αφορά τον Αίαντα, ο Γ. Σχινάς χαρακτηρίζει την παράσταση απόλυτα συνεπή με τις απόψεις του σκηνοθέτη, δίνοντας έμφαση στο πομπώδες και τελετουργικό ύφος της υποκριτικής των ηθοποιών, την χρήση των προσωπείων, την κίνηση του χορού με γεωμετρικούς σχηματισμούς, την ομαδική απαγγελία και το τραγούδι των χορικών μερών, τον διαχωρισμό του χώρου δράσης των υποκριτών από τον χώρο δράσης του χορού. Θεωρεί όμως ότι τα χαρακτηριστικά που προσέδωσε ο Καραντινός σ’ αυτή την παράσταση οδήγησαν τελικά στην έλλειψη επικοινωνίας σκηνής, ορχήστρας και θεατών. Η αναφορά που κάνει ο κριτικός στην όψη της παράστασης –σε αντίθεση με την κριτική του κ. Νεγρεπόντη– αφορά μόνο τα προσωπεία που φορούσαν οι ηθοποιοί, που αν και οδήγησαν σε μια πιο εκφραστική κίνηση στο σώμα, ωστόσο ξένισαν και απομάκρυναν τους θεατές από την ταύτιση με τους ήρωες. Διαπιστώνει την αδυναμία των νεότερων ηθοποιών του θιάσου να ακολουθήσουν την σκηνοθετική γραμμή και την αδυναμία του Σταύρου Χριστοφίδη να ανταπεξέλθει στο μέγεθος του ρόλου του. Ξεχωρίζει τους ηθοποιούς Μιράντα και Κώστα Ματσακά που έσπασαν την φόρμα της υποκριτικής με ένα πιο ρεαλιστικό ύφος και εξαίρει την απόδοση του χορού, την ομαδική απαγγελία των χορικών και των τραγουδιών και την θεατρική μετάφραση του Γιώργου Τσαντίλη.

Όσον αφορά τον Πλούτο, ο Γ. Σχινάς εντοπίζει κοινή σκηνοθετική γραμμή -παρά το ότι εδώ πρόκειται για διαφορετικό σκηνοθέτη, τον κ. Κανέλλο Αποστόλου- αλλά μιλάει για ένα πιο «ανάλαφρο ύφος» στην υποκριτική των ηθοποιών και επιρροές της λαϊκής παράδοσης του Καραγκιόζη στην κίνηση τους, που οδήγησαν σε μια πιο άμεση σχέση επικοινωνίας με το κοινό της παράστασης. Κάνει επίσης λόγο για την χρήση των προσωπείων –κοινή και στις δυο παραστάσεις– που δεν ξενίζει στην περίπτωση του Πλούτου τόσο τον θεατή, αλλά δεν υπάρχει καμιά άλλη αναφορά στην όψη της παράστασης. Τέλος βρίσκει την μετάφραση του Κώστα Βάρναλη πιστή στο πνεύμα του Αριστοφάνη, αλλά αναγκαία κάποιων διορθώσεων (όπως στη λέξη "Συκοφάντης", η οποία αποδίδεται ως "καταδότης"), και χαρακτηρίζει ικανοποιητικό το επίπεδο υποκριτικής των ηθοποιών γενικότερα, ξεχωρίζοντας τη Μιράντα, το Θ. Αρώνη, τον Μ. Γιωτόπουλο και τη Μαρούλα Ρώτα.

Πηγές:

1) Όλγα Μάμαλη, "Φίλιπποι: Το θέατρο-οι παραστάσεις αρχαίου δράματος 1957-2007", εφημερίδα "ΕΒΔΟΜΗ"-δήμος Καβάλας-υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης, 2007

2) Μαρίτα Τσαλκιτζόγλου, "Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου: Τα πρώτα χρόνια (1957-66)", Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, Τμήμα Θεάτρου, Σχολή Καλών Τεχνών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2009

3) Ευτέρπη Κοντίδου, "Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου και παραστάσεις αρχαίου ελληνικού δράματος. Η αναζήτηση της ταυτότητας του Φεστιβάλ", Διπλωματική Εργασία, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2015

4) Χάιδω Κουκούλη Χρυσανθάκη, "Φίλιπποι 1861-1961: Ανασκαφές και ανασκαφείς"

5) Σωκράτης Καραντινός, "Σαράντα χρόνια θέατρο ΙΙ Σκαμπανεβάσματα Β'", 1976

6) Χαράλαμπς Λαλένης, "Εορταί Φιλίππων-Θάσου. Το Αρχαίο Δράμα. Προσωπική μαρτυρία", Καβάλα, 1994

Posted On Κυριακή, 04 Ιουνίου 2017 22:48 Γράφτηκε από τον

Το βράδυ της Κυριακής 8 Σεπτεμβρίου 1957 ήταν σημαδιακό για την έναρξη ενός μεγάλου "ταξιδιού" στον πολιτισμό για τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, το θέατρο των Φιλίππων αλλά και για ολόκληρο το νομό Καβάλας.

Εκείνη τη βραδιά ο θίασος του Κωστή Λειβαδέα ανέβασε στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων την τραγωδία του Ευριπίδη "Ηλέκτρα" (μπροστά σε 6.000 θεατές) και "έκανε ποδαρικό" σε ένα θεσμό που, 60 χρόνια μετά, έχει καθιερωθεί στις συνειδήσεις όλων μας ως "Φεστιβάλ Φιλίππων" (για κάποια χρόνια και "Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου") 

Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης των 60 αυτών χρόνων, το Kavala Portal επιχειρεί μια ανασκόπηση (ανά έτος) της ιστορίας του Φεστιβάλ - μια ανασκόπηση με αρθρογραφία στηριζόμενη σε μαρτυρίες, ιστορικές πηγές και δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής.

Ξεκινάμε, λοιπόν, το αφιέρωμά μας αρχίζοντας από το 1957

Η Καβάλα της εποχής

Στη δεκαετία του 50 η Καβάλα έμοιαζε με "σκιά" της πόλης που άκμαζε και αποτελούσε καπνοπαραγωγικό κέντρο μείζονος σημασίας πριν τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάτι τέτοιο, βέβαια, ήταν ως ένα βαθμό αναμενόμενο, μιας και τα προηγούμενα 40 περίπου χρόνια η πόλη πέρασε κυριολεκτικά από 40 κύματα, ζώντας 2 βουλγαρικές κατοχές (τις περιόδους 1916-1918 και 1941-1943), την εγκατάσταση ενός μεγάλου κύματος προσφύγων από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο -ένεκα της ανταλλαγής των πληθυσμών το 1923-, την έξαρση του καπνεργατικού κινήματος την περίοδο του Μεσοπολέμου -που οδήγησε ακόμα και στην εκλογή κομμουνιστή δημάρχου, του Δημήτρη Παρτσαλίδη το 1934- και την κατακόρυφη πτώση της καπνικής παραγωγής. Και μπορεί, μετά από 4 δεκαετίες αναταραχών, κατοχών και άλλων ζυμώσεων, η Καβάλα να μη βρήκε την "ησυχία" της, ωστόσο στη δεκαετία του 50 παρατηρούνται τα πρώτα μικρά βήματα ανάκαμψης -αν και όντως πολύ δειλά, αν λάβουμε υπόψη και τα εξώφυλλα των εφημερίδων της εποχής (με την "ΠΡΩΙΝΗ", στις 29 Αυγούστου 1957, να τονίζει ότι "Η Καβάλα πρέπει να κηρυχθή εις κατάστασιν εκτάκτου ανάγκης υπό των οργανώσεών της και να αξιώση την άμεσον λύσιν των τοπικών προβλημάτων" αναφερόμενη στο μεγάλο πρόβλημα της ανεργίας).

Η ανάκαμψη αυτή παρατηρείται και στον τομέα του πολιτισμού, με αρχικό μπροστάρη το Δημοτικό Ωδείο -το οποίο μπορεί να ιδρύθηκε το 1938 αλλά, λόγω των συνθηκών της εποχής, δεν μπόρεσε να δραστηριοποιηθεί ουσιαστικά παρά μόνο μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο, η δημιουργία -το 1951- του "Συνδέσμου Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών" (του γνωστού και ως ΣΦΓΤ) αποτέλεσε την απαρχή για μια άνοδο και μια συστηματικότερη προσπάθεια ανάδειξης της πολιτισμικής ταυτότητας της Καβάλας. Αρχικά, βέβαια, ο ΣΦΓΤ δεν κατάφερε να ξεφύγει από το δυσχερές περιβάλλον της εποχής και τα μέλη του αναγκάστηκαν να τον διαλύσουν, όμως το 1957 -όταν και επανιδρύθηκε- στάθηκε "τυχερό" λόγω της συνύπαρξης, στην ηγεσία του, δύο σπουδαίων προσωπικοτήτων:

- του αρχαιολόγου και τότε έφορου αρχαιοτήτων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Δημητρίου Λαζαρίδη (ο οποίος πέρα από τις αναστηλώσεις και τα έργα αναστήλωσης και ανάδειξης μνημείων στους αρχαιολογικούς χώρους των Φιλίππων και της Θάσου, είχε ξεκινήσει το 1954 τις ανασκαφές στην Αμφίπολη και μερικά χρόνια αργότερα άρχισε τις έρευνες στον τύμβο Καστά), και

- του γαμπρού του, φιλόλογου, διευθυντή του Γυμνασίου Θηλέων Καβάλας και έκτακτου επιμελητή αρχαιοτήτων Χαράλαμπου Λαλένη

Lazaridis Lalenis
Οι Δημήτρης Λαζαρίδης (στα αριστερά) και Χαράλαμπος Λαλένης (στα δεξιά) μαζί με τη Μαρία Καραβολάνη- Χουρμουζιάδη και τον συγγραφέα Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων
(Αρχείο Δ. Λαζαρίδη - από την εργασία "ΦΙΛΙΠΠΟΙ 1861-1961: ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΙΣ" της Χάιδω Κουκούλη Χρυσανθάκη)

Οι προετοιμασίες για τις παραστάσεις

Οι 2 αυτοί άνδρες έβαλαν σαν στόχο τους την αναβάθμιση του πολιτιστικού ενδιαφέροντος στην Καβάλα, με πολλές εκδηλώσεις όπως λογοτεχνικές βραδιές και εκθέσεις ζωγραφικής, ωστόσο ο βασικότερος στόχος τους ήταν η αναβίωση των αρχαίων θεάτρων των Φιλίππων και της Θάσου. Έτσι, στις 3 Αυγούστου του 1957 (όπως πληροφορούμαστε από το φύλλο που εξέδωσε η εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ την επόμενη ημέρα) ο τότε νομάρχης Καβάλας Κώστας Κουκουρίδης δήλωσε ότι δόθηκε άδεια από το Συμβούλιο Αρχαιοτήτων του υπουργείου Παιδείας για να χρησιμοποιηθεί το αρχαίο θέατρο Φιλίππων για 2 παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας.

DSC 0257
ΠΡΩΙΝΗ, 4 Αυγούστου 1957

Όπως διαβάζουμε στο σχετικό άρθρο, το έργο που επρόκειτο παρουσιαστεί στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων ήταν η "Ηλέκτρα" του Ευριπίδη από τον "Όμιλο Αρχαίας Τραγωδίας" του Κωστή Λειβαδέα (έναν θίασο που "ειδικευόταν" στην εγκαινίαση θεάτρων, καθώς από το 1955 ως και το 1957 είχε ανεβάσει 8 πρώτες παραστάσεις σε θέατρα που μέχρι εκείνα τα χρόνια παρέμεναν αδρανή).

113914
Ο Κωστής Λειβαδέας

Το βασικότερο πρόβλημα όμως, όπως αναφέρεται και στο κλείσιμο του άρθρου, ήταν ότι "ελάχισται ημέραι απομένουν μέχρι τον Σεπτέμβριο" και το θέατρο Φιλίππων ήταν σε άσχημη κατάσταση. Όπως αναφέρει ο Χ. Λαλένης στο βιβλίο του "Εορταί Φιλίππων-Θάσου, το Αρχαίο Δράμα. Προσωπική Μαρτυρία" (Καβάλα 1994, εκδ. δήμος Καβάλας),

"το θέατρο ήταν άσκαφτο και μονάχα η ορχήστρα είχε αποκαλυφθεί Ο φωτισμός ήταν φυσικά ανύπαρκτος"

Theatro Filippon 1934 Theatro Filippon 1936
Το αρχαίο θέατρο Φιλίππων σε φωτογραφίες του 1934 και του 1936 -από το αρχείο της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής. Αν λάβει κανείς υπόψη ότι οι ανασκαφές από τους Γάλλους ολοκληρώθηκαν το 1937 και ότι οι επόμενες ανασκαφές-επεμβάσεις στο θέατρο έλαβαν χώρα το 1957, ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί την εικόνα που βρήκαν μπροστά τους οι Λαζαρίδης και Λαλένης.

Οι εργασίες διαμόρφωσης και καθαρισμού του θεάτρου -οι οποίες είχαν σαν στόχο να δώσουν τη δυνατότητα σε 5 με 6 χιλιάδες θεατές να παρακολουθήσουν την παράσταση- ξεκίνησαν την Τρίτη 13 Αυγούστου (όπως πληροφορούμαστε από το φύλλο της ΠΡΩΙΝΗΣ της 15ης Αυγούστου 1957), με ιδιαίτερα πενιχρά οικονομικά μέσα. Μοναδικός πόρος που "κλείδωσε" εκείνες τις ημέρες (καθώς, όπως θα δούμε παρακάτω, δεσμεύτηκαν από άλλους φορείς και άλλα χρηματικά ποσά) ήταν οι 13.267 δραχμές που διέθεσε -όπως πληροφορούμαστε από το ίδιο φύλλο- η Τοπική Επιτροπή Τουρισμού, ενώ άξια αναφοράς -αν και, εκείνα τα χρόνια, αναμενόμενη- είναι η επισήμανση ότι πέραν από την Κοινότητα Κρηνίδων (με τον πρόεδρο Σ. Κυριακίδη, το δήμο Καβάλας και το γραφείο Νομομηχανικού, συνέδραμε και η ΧΙ Μεραρχία (με την προσφορά γρύλων για την απομάκρυνση των μαρμάρινων όγκων που κάλυπταν την ορχήστρα και γεννήτριας για τη φωταγώγηση του θεάτρου). Ο Χ. Λαλένης θυμάται:

Στο κοίλο του θεάτρου σκάφτηκε το χώμα σε αναβαθμούς, όπου κάθησαν κατάχαμα οι χιλιάδες θεατές, πλημμύρισαν το θέατρο, ενώ με απομεινάρια σανιδιών από το Βουλγαρικό Εργοστάσιο της Θάσου, που υπήρχε ακόμα, σχηματίσαμε 2-3 σειρές εδωλίων για … “πρώτες θέσεις”. Η απογευματινή παράσταση έγινε με το φως της ημέρας. Για τη βραδινή η Μεραρχία μας έδωσε μια μικρή γεννήτρια, που τη στήσαμε έξω από το θέατρο και με φανάρια αυτοκινήτων για προβολείς και με λίγα λαμπιόνια “εγένετο φως”. Σκηνικά δεν διέθετε ο θίασος – οι ηθοποιοί παρουσιάζονταν μέσα από τα ερείπια"

2 χρόνια αργότερα, όπως ανέφερε σε συνέντευξή του στον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ ο κ. Λαζαρίδης:

Η συστηματική ανασκαφή του κοίλου του θεάτρου αποκάλυψε τις οκτώ πρώτες σειρές εδωλίων. Παράλληλα άρχισε η αναστήλωση του περιφερειακού τοίχου της ορχήστρας με την επανατοποθέτηση των μαρμάρινων εδωλίων που είχαν διασωθεί. Πάνω από τα μαρμάρινα εδώλια κατασκευάστηκαν οκτώ σειρές ξύλινων εδωλίων, ενώ το πιο ψηλό κατηφορικό τμήμα του κοίλου αναδιαμορφώθηκε με μικρούς αναβαθμούς ώστε να είναι κατάλληλο να φιλοξενήσει θεατές. Τέλος διευθετήθηκε ο χώρος της ορχήστρας και των παρόδων για την διευκόλυνση της μετακίνησης των ηθοποιών και του χορού

DSC 0261 DSC 0262
ΠΡΩΙΝΗ, 13 Αυγούστου 1957 (σελ. 1 και 4)

Οι εργασίες συνεχίστηκαν με εντατικούς ρυθμούς (αν και, όπως αναφέρει η δρ. θεατρολόγος-φιλόλογος Όλγα Μάμαλη στο βιβλίο "Φίλιπποι: Το θέατρο-οι παραστάσεις αρχαίου δράματος 1957-2007" που εξέδωσε η εφημερίδα "ΕΒΔΟΜΗ" σε συνεργασία με το δήμο Καβάλας και το υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης το 2007, "οι εργασίες ήταν κάποτε βάναυσες για τα μνημεία") με τα εισιτήρια για τις 2 παραστάσεις να έχουν ήδη παραγγελθεί (και τα οποία επρόκειτο να πωληθούν προς 5, 10, 20 και 30 δραχμές -οι εφημερίδες, εκείνη την εποχή, κόστισαν 1,5 δραχμή). Μάλιστα, όπως διαβάζουμε σε δημοσιεύματα των επόμενων ημερών, η ζήτηση ήταν αυξημένη για τα ακριβά εισιτήρια (!), κάτι που ανάγκασε τους διοργανωτές να προχωρήσουν σε ορισμένες αναπροσαρμογές των τιμών για τη διευκόλυνση των θεατών.

Η κινητοποίηση των τοπικών φορέων παρέμενε ιδιαίτερα σημαντική (με την Κοινότητα Φιλίππων να ψηφίζει πίστωση 5.000 δραχμών και την Κοινότητα Υδρόμυλων να ψηφίζει, με τη σειρά της, πίστωση 3.000 δραχμών), δεν μπορούμε όμως να πούμε το ίδιο και για τον Εθνικό Οργανισμό Τουρισμού -καθώς, όπως διαβάζουμε στις 27 Αυγούστου, παρότι είχε υποσχεθεί ότι θα ενισχύσει οικονομικά την Τοπική Επιτροπή Τουρισμού, δεν προσέφερε ούτε μια δραχμή!)

DSC 0269 27 8 1957
ΠΡΩΙΝΗ, 27 Αυγούστου 1957

Καθώς πλησιάζουμε στην 8η Σεπτεμβρίου 1957 πληθαίνουν τα δημοσιεύματα-προσκλήσεις προς το κοινό της Καβάλας για να δώσει μαζικά το παρόν στις 2 παραστάσεις της "Ηλέκτρας" του Ευριπίδη (όπως μεγαλώνει, επίσης, και η πικρία για το γεγονός ότι η κεντρική εξουσία περιορίστηκε στο να...εγκρίνει τη διεξαγωγή των παραστάσεων, χωρίς να προσφέρει καμία άλλη βοήθεια), δημοσιεύματα τα οποία έχουν αποτέλεσμα, καθώς όπως διαβάζουμε στις 31 Αυγούστου "υπάρχει μεγάλη ζήτησις εισιτηρίων τόσο εις την πόλιν μας όσο και εις τα Κοινότητας του κάμπου από Αμυγδαλεώνος μέχρι Δοξάτου". Την 1η Σεπτεμβρίου δημοσιεύεται στον τοπικό τύπο η επίσημη ανακοίνωση της Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού (με υπογραφές των κ. Κουκουρίδη και Λαζαρίδη) για τη διεξαγωγή των παραστάσεων -με σειρά διευκρινίσεων διαδικαστικού χαρακτήρα σχετικά με τα εισιτήρια και τις ώρες διεξαγωγής των παραστάσεων -στις 6 το απόγευμα και στις 9 το βράδυ).

DSC 0281 1 9 1957

Και εγένετο παράσταση

Και φτάνουμε στη μεγάλη ημέρα. Την παραμονή 7 Σεπτεμβρίου καταφτάνει στην Καβάλα ο θίασος και ολοκληρώνονται οι εργασίες στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων. Οι καταρρακτώδεις βροχές, όμως, των προηγούμενων ημερών -οι οποίες μετέτρεψαν σε βούρκο ολόκληρη την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, προκαλώντας πολύ μεγάλες ζημιές και το θάνατο 8 θανάτων (3 από πνιγμό και 5 από κεραυνούς)- λίγο έλειψε να προκαλέσουν τη ματαίωση των παραστάσεων. Οι διοργανωτές, όμως, ήταν αποφασισμένοι και ευτυχώς ουδέν πρόβλημα παρουσιάστηκε

DSC 0084
ΠΡΩΙΝΗ, 7 Σεπτεμβρίου 1957

Οι πρώτοι ηθοποιοί που έπαιξαν στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων ήταν οι εξής:

Μάκης Πρωτοπαπάς (Γεωργός)
Μαλαίνα Ανουσάκη (Ηλέκτρα)
Κωστής Λειβαδέας (Ορέστης - σκηνοθέτης της παράστασης)
Μέμος Ορφανίδης (Πυλάδης)
Αλέξης Δαμιανός (Γερο βοσκός)
Νίκος Δενδρινός (Αγγελιοφόρος)
Μπέμπα Μωραϊτοπούλου (Κλυταιμνήστρα)
Βασίλης Μαυρομμάτης (Κάστωρ, Διόσκουροι)
Σαπφώ Νοταρά (Α' Κορυφαία Χορού)
Μαρίνα Κρασσά (Β' Κορυφαία Χορού)
Νάντια Τζάκα (Γ' Κορυφαία Χορού)
Κ. Ζάκκα, Μ. Περάνθη, Κ. Χειλά, Μ. Λήδα, Α. Παπά (λοιπά μέλη Χορού)
Ακόλουθοι-Υπηρέτες-Τρωαδίτισσες-Δούλες

Hlektra 1957
Φωτογραφία από το αρχείο της Ελένης Ανουσάκη. Απεικονίζονται η Μαλαίνα Ανουσάκη στο ρόλο της Ηλέκτρας και ο Κωστής Λειβαδέας στο ρόλο του Ορέστη

Η μεγάλη βραδιά - Οι κριτικές και η ανάγκη καθιέρωσης ενός φεστιβάλ

Όπως τελικά αναμενόταν, οι 2 παραστάσεις ανέβηκαν κανονικά και οι εντυπώσεις που άφησαν στους θεατές ήταν κάτι παραπάνω από θετικές. Ο πρώτος σπόρος είχε πλέον πέσει, ενώ από την επόμενη κιόλας ημέρα γράφονταν και τα πρώτα δημοσιεύματα που έκαναν προτάσεις για τη διεξαγωγή ενός φεστιβάλ με περισσότερες παραστάσεις.

Αξίζει, πάντως, να αναφέρουμε και μια πλήρη κριτική της παράστασης, η οποία συντάχθηκε από τον καθηγητή Ιωάννη Σχινά στην εβδομαδιαία εφημερίδα ΕΡΕΥΝΑ (στις 16 Σεπτεμβρίου)

Από αυτή την κριτική (όπως αναφέρει η Μαρίνα Τσαλκιτζόγλου στη μεταπτυχιακή της εργασία με τίτλο "Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου: Τα πρώτα χρόνια (1957-66)" που συντάχθηκε το 2009 για τη Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ) διαπιστώνουμε ότι:

η παράσταση της Ηλέκτρας από τον Όμιλο Αρχαίας Τραγωδίας υστερούσε σε καλλιτεχνικό όραμα και σκηνοθετική άποψη και δεν διέθετε υψηλές ερμηνευτικές επιδόσεις. αποτέλεσε «μια υπερμοντέρνα εκδοχή της Ηλέκτρας» με την μετάφραση-διασκευή του αρχαίου ποιητικού λόγου σε πεζό από τον Κ. Λειβαδέα. Ο Κ. Λειβαδέας επιλέγει να διασκευάσει την τραγωδία της Ηλέκτρας σε κοινωνικό δράμα με τόνους ρεαλισμού. Τα σκηνικά της παράστασης ήταν ανύπαρκτα και έτσι οι ηθοποιοί έπαιζαν ανάμεσα στα αρχαία ερείπια του θεάτρου. Όσον αφορά την ερμηνεία των ηθοποιών ο κριτικός είναι αρκετά αναλυτικός. Πιο συγκεκριμένα αναφέρει για την Μαλαίνα Ανουσάκη ότι διέθετε τα προσόντα μιας αρχαίας τραγωδού, «πλούσια κλίμακα φωνής και υποκριτικής τέχνης», αλλά χαρακτηριζόταν από υπερβολικές κινήσεις και μονοτονία στο λόγο.

Ο κριτικός βρίσκει, σε γενικές γραμμές, ικανοποιητική την απόδοση των ηθοποιών Μάκη Πρωτοπαπά, Μπέμπης Μωραϊτοπούλου, Κωστή Λειβαδέα και Νίκου Δενδρινού, αλλά χωρίς να φτάνει σε ένα υψηλό επίπεδο ερμηνείας. Ο Σχινάς διαχωρίζει τον Αλέξη Δαμιανό από τους υπόλοιπους ηθοποιούς, γιατί θεωρεί ότι ήταν ο μόνος που ξέφυγε από το «ρεαλιστικό καλούπι» της σκηνοθεσίας του Κ. Λειβαδέα και έπιασε τον τόνο του κειμένου της αρχαίας τραγωδίας.

Στα αρνητικά σημεία της παράστασης εντάσσει την ερμηνεία του Βασίλη Μαυρομάτη στον ρόλο του Κάστορα χαρακτηρίζοντάς την απογοητευτική και ότι μαζί με την παρουσία του χορού αποτέλεσε το πιο αδύναμο κομμάτι της παράστασης. Κατά τον κριτικό ο χορός των γυναικών που αποτελούνταν από επτά κοπέλες διακρίνονταν από έλλειψη ικανοτήτων και θεατρικής εμπειρίας. Δεν υπάρχει κανένα τεκμήριο για την παρουσίαση των χορικών ή ύπαρξη μουσικών μερών στην παράσταση. Σύμφωνα με τον Σχινά η σκηνοθεσία φάνηκε «σαν να μην είχε ιδέα πώς να διαπραγματευτεί το ζήτημα του χορού». Ο κριτικός δεν δείχνει να έμεινε συνολικά ικανοποιημένος από την παράσταση της Ηλέκτρας, αναγνωρίζει ωστόσο στον θίασο του Κ. Λειβαδέα, την προσφορά του στην επαρχία της Ελλάδας «όπου ξαναζωντανεύει άγνωστα και λησμονημένα αρχαία θέατρα».

Posted On Τρίτη, 30 Μαΐου 2017 18:57 Γράφτηκε από τον



Banner Istoria Festival

ELEYTHERIA POSTER 2

18815348 1305682029501072 1936175306165357754 O

Airseashow2017

Lighthouse 2017

Bloque

Tetrakopterakias

OLKLOGO

18411 1597428757160899 3262623372867792020 N

Kreka


Odeio

Vitrokosmos

Card Dj Curves 1

Dhmh

Lemonidis

Kokoriko

Ape Mpe

Hellasnet

1174612 371849632918150 1744395463 N

Logo

Το Kavala-Portal αποτελεί μια αξιόπιστη λύση για την καθημερινή σας ενημέρωση για όλα τα νέα στο νομό Καβάλας. Όλα τα κείμενα και οι φωτογραφίες αυτού του ιστότοπου αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία του "Kavala-Portal.gr". Μπορείτε να χρησιμοποιήστε οποιοδήποτε υλικό εφόσον αναφέρετε ως πηγή το "www.kavala-portal.gr".

Ελάτε στην παρέα μας